Artemis II bay qua phía sau Mặt Trăng, phá kỷ lục 'xa Trái Đất nhất'

*Tiếp tục cập nhật

13h56 ngày 6/4 (0h56 theo giờ Hà Nội), tàu Orion chính thức đưa phi hành đoàn Artemis II vượt qua kỷ lục về quãng đường xa nhất mà con người từng bay khỏi Trái Đất, 400.171 km, do Apollo 13 thiết lập năm 1970.

"Khi vượt qua khoảng cách xa nhất mà con người từng rời khỏi Trái Đất, chúng tôi muốn tôn vinh những kỳ tích và nỗ lực phi thường của người tiền nhiệm trong lĩnh vực thám hiểm không gian", Jeremy Hansen từ Cơ quan Vũ trụ Canada (CSA), thành viên phi hành đoàn Artemis II, chia sẻ. "Chúng tôi sẽ tiếp tục hành trình tiến xa hơn nữa vào không gian trước khi được Mẹ Trái Đất kéo trở lại với tất cả những gì thân yêu. Nhưng điều quan trọng nhất là chúng tôi chọn khoảnh khắc này để thách thức thế hệ hiện tại và thế hệ tiếp theo, đảm bảo kỷ lục mới sẽ không tồn tại lâu", ông nói thêm.

Orion dự kiến tiếp tục di chuyển và đạt cột mốc xa hành tinh xanh nhất, 406.773, khoảng 5 tiếng sau.

Trước đó, từ 10h35 ngày 6/4 (21h35 cùng ngày theo giờ Hà Nội), NASA thông báo trên X rằng phi hành đoàn Artemis II đã thức dậy, bắt đầu ngày thứ 6 của nhiệm vụ khi cách Mặt Trăng 30.304 km. Họ nhận được thông điệp đặc biệt mà Jim Lovell, phi hành gia NASA từng tham gia nhiệm vụ Apollo 8 và 13, ghi âm trước khi qua đời vào năm 2025.

Lovell gửi lời chào đến phi hành đoàn Artenis II, gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).

"Tôi tự hào trao lại ngọn đuốc khi các bạn bay quanh Mặt Trăng và đặt nền móng cho sứ mệnh bay tới Sao Hỏa vì lợi ích của thế giới. Đây là một ngày lịch sử và tôi biết các bạn sẽ rất bận rộn, nhưng đừng quên tận hưởng khung cảnh. Xin gửi tới Reid, Victor, Christina, Jeremy, cùng những đội ngũ hỗ trợ tuyệt vời lời chúc may mắn và thượng lộ bình an từ tất cả chúng tôi ở Trái Đất thân yêu", ông nói.

NASA phát sóng trực tiếp chuyến bay vòng lúc 13h, dự kiến tiếp tục đến 21h45 ngày 6/4 (từ 0h đến 8h45 ngày 7/4 giờ Hà Nội), bắt đầu với buổi thảo luận giữa phi hành đoàn Artemis II và đội ngũ nhà khoa học tại Trung tâm Điều khiển Nhiệm vụ thuộc Trung tâm Vũ trụ Johnson, Houston, nhằm rà soát các mục tiêu và lịch trình bay.

Do góc chiếu của Mặt Trời lên Mặt Trăng thay đổi khoảng một độ cứ mỗi hai giờ, phi hành đoàn không thể biết trước chính xác điều kiện ánh sáng trên bề mặt thiên thể này. Buổi họp ngắn cung cấp cơ hội cuối cùng để xem lại các chi tiết trước khi bắt đầu chuyến bay vòng.

NASA cho biết có 10 mục tiêu khoa học và 35 mục tiêu khác mà phi hành đoàn Artemis II cần hướng tới trong chuyến bay vòng qua phía sau Mặt Trăng. Chỉ huy nhiệm vụ Artemis II Reid Wiseman cùng ba đồng đội sẽ là những người đầu tiên quan sát cận cảnh Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 năm 1972.

Theo CNN, ngoài quá trình huấn luyện chuyên sâu để quan sát những điểm độc đáo của Mặt Trăng, các phi hành gia còn sở hữu một trong những "công cụ khoa học" tuyệt vời nhất: đôi mắt.

"Kể cả từ khoảng cách xa tới 6.500 km, mắt người vẫn có thể nhận biết những chi tiết quan trọng với cộng đồng khoa học", Judd Frieling, Giám đốc bay của giai đoạn phóng Artemis II, cho biết.

Ví dụ, trong nhiệm vụ Apollo 17, chuyến thám hiểm có người lái cuối cùng trong chương trình Apollo tới bề mặt Mặt Trăng năm 1972, phi hành gia kiêm nhà địa chất Harrison Schmitt của NASA phát hiện đất màu cam và thu thập mẫu vật. Khi trở lại quỹ đạo, phi hành đoàn Apollo 17 tiếp tục nhìn thấy sắc cam tương tự trên bề mặt Mặt Trăng. Phát hiện này sau đó cho thấy, các quá trình núi lửa trên bề mặt đã diễn ra lâu hơn suy nghĩ trước đây.

"Chúng tôi trông đợi Artemis II phát hiện màu sắc tinh vi như vậy, đặc biệt ở khu vực phía xa chưa từng được mắt người quan sát. Nhờ những gì Apollo cung cấp, chúng tôi có thể đặt ra những câu hỏi thông minh hơn", Kelsey Young, trưởng nhóm khoa học Mặt Trăng của nhiệm vụ Artemis II, cho biết.

Dù Artemis II không đổ bộ Mặt Trăng, những quan sát của phi hành đoàn về sự khác biệt màu sắc có thể giúp hiểu rõ hơn nguồn gốc và thành phần của Mặt Trăng, cũng như lý do phía gần và phía xa của Mặt Trăng trông rất khác nhau. Young nói thêm, việc đo quang trắc học, tận dụng các điều kiện chiếu sáng khác nhau trong quá trình bay vòng, cũng có thể cung cấp những thông tin giá trị.

Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Nhiệm vụ được thiết kế như một bước đệm cho chương trình Artemis của NASA, hướng tới thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng.

Artemis đã trải qua nhiều trở ngại và bị chậm tiến độ. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu.

Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.

Thu Thảo