Bảo vật quốc gia 'Sổ vàng trường Nguyễn Ái Quốc'

Thủ tướng vừa công nhận 30 bảo vật quốc gia năm 2026, trong đó có Sổ vàng trường Nguyễn Ái Quốc. Cuốn sổ dày 72 trang, kích thước 27 x 21,5 cm, bìa cứng bọc vải đỏ.

Hiện vật đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Qua thời gian, bìa vải đỏ đã ngả màu, ố và sờn rách; chữ viết trên nhiều trang có dấu hiệu mờ dần, một số chỗ khó đọc.

Sổ vàng có niên đại từ ngày 3/9/1949 đến 2/5/1950, lưu giữ bút tích của 29 vị lãnh đạo, lão thành tiền bối cách mạng. Trong đó có Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều Ủy viên Bộ Chính trị, lãnh đạo nhà trường và thế hệ giảng viên đầu tiên của trường Đảng Trung ương Nguyễn Ái Quốc như Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Cù Vân (Nguyễn Lương Bằng), Nguyễn Chí Thanh, Hoàng Quốc Việt, Đào Duy Kỳ, Trần Đăng Ninh...

Trang 1 của Sổ vàng là bìa lót in dòng chữ "Trường Nguyễn Ái Quốc - Sổ vàng - 1949", các trang 2, 3, 4 để trống.

Tháng 9/1949, khi dự lễ khai giảng khóa học thứ hai của trường Nguyễn Ái Quốc tại khu rừng làng Luông, huyện Định Hóa, Thái Nguyên, Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi lời huấn thị ở trang 5: "Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự Ðoàn thể, phụng sự giai cấp và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại. Muốn đạt mục đích, thì phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư".

Tháng 12/1949, khi đến thăm trường, Trưởng ban Kiểm tra Trung ương kiêm Phó tổng thanh tra Chính phủ Trần Đăng Ninh ghi trong sổ: "Các đồng chí nam nữ học sinh sau khi mãn khóa phải đem sự đã học tập về làm việc ở địa phương, làm cho công tác mỗi ngày thêm tiến bộ, và đem cái học tập về giúp đỡ các anh chị em ở địa phương mỗi ngày thêm tiến bộ. Làm được như vậy thì sự học rất hữu ích, hữu ích cho mình và cho Đảng, cho dân tộc".

Trang cuối của cuốn sổ là bút tích của nhà báo Léo Figueres, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Pháp, khi đến thăm trường Nguyễn Ái Quốc ngày 2/5/1950.

Nội dung Sổ vàng cho thấy các lãnh đạo, lão thành tiền bối cách mạng đều khẳng định vị trí, tầm quan trọng mang tính chiến lược của trường Đảng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Các bút tích cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ với lập trường giai cấp vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, năng lực tổ chức và lãnh đạo thực tiễn, trung thành tuyệt đối với lý tưởng của Đảng.

Sổ vàng đồng thời nêu phương châm đào tạo cán bộ là phát triển lý luận gắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam; đề cao phương thức tự học, rèn luyện tư tưởng, phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống để trở thành cán bộ vừa hồng vừa chuyên.

Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, Sổ vàng trường Nguyễn Ái Quốc ra đời trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Pháp. Tháng 1/1949, Hội nghị cán bộ Trung ương lần 6 tại chiến khu Việt Bắc đã nêu chủ trương tiến tới mở trường của Trung ương cũng như các khu, tỉnh nhằm nâng cao trình độ chính trị và lý luận cho đảng viên.

Thực hiện nghị quyết này, tháng 2/1949, trường Đảng Trung ương mang tên Nguyễn Ái Quốc được thành lập, do Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp phụ trách. Sổ vàng của trường ra đời cùng thời điểm.

Trong kháng chiến chống Pháp, do điều kiện chiến tranh, trường phải nhiều lần chuyển địa điểm ở Tuyên Quang trước khi về Hà Nội. Năm 1959, tại hội nghị dân quân ở Tân Trào, Trưởng ban Xây dựng Bảo tàng Nguyễn Thiệu và thư ký Hội đồng khoa học Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia) Đào Duy Kỳ đã tiếp nhận cuốn sổ, đưa về bảo tàng lưu giữ.

Cục Di sản văn hóa cho biết đã đối chiếu tư liệu gốc, hồi ký cách mạng, gặp nhân chứng và tổ chức hội thảo khoa học để xác minh bút tích của các lãnh đạo Đảng và Nhà nước trong sổ. "Đây là văn bản gốc duy nhất chứa đựng di huấn vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo, một văn kiện có dấu tích, ngắn gọn nhưng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc", hồ sơ nêu.

Hồ sơ cũng khẳng định cuốn sổ là vật chứng duy nhất làm cơ sở xác định ngày truyền thống của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Theo Cục Di sản văn hóa, lời di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh đạo tiền bối trong cuốn sổ đã "đặt nền móng tư tưởng và định hướng phát triển lâu dài" cho trường Đảng Trung ương, nơi đào tạo nguồn nhân lực chính trị chất lượng cao cho đất nước. Tư tưởng và quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng về huấn luyện, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thể hiện qua các bút tích trong Sổ vàng "trở thành kim chỉ nam với công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức nước ta hiện nay".

Vì vậy, Cục Di sản văn hóa đánh giá Sổ vàng trường Nguyễn Ái Quốc hội tụ đầy đủ giá trị nguyên gốc, độc bản và đặc biệt quý hiếm. "Đây là một di sản vô giá cần được trân trọng với vị trí xứng tầm và xứng đáng được công nhận là bảo vật quốc gia", hồ sơ nêu.

Nguyên Phong