“Bệ đỡ” vững chắc để Việt Nam tăng trưởng kinh tế hai con số

Trong giai đoạn phát triển mới, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số được Đảng, Chính phủ xác định như một yêu cầu cấp thiết, có tính chiến lược.

Để hiện thực hóa khát vọng đó, bên cạnh đổi mới thể chế, phát triển khoa học, công nghệ và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội thì thị trường lao động được đặt vào vị trí trung tâm của các quyết sách phát triển.

Vấn đề đặt ra là: Liệu thị trường lao động hiện nay đã đủ năng lực trở thành “bệ đỡ” vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng hai con số?

Báo Dân trí trân trọng giới thiệu ý kiến của Tiến sĩ Phạm Anh Thắng, Phó Chánh văn phòng Bộ Nội vụ, về vấn đề này.

Nền tảng đã có, nhưng “bệ đỡ” chưa đủ vững

Dù đối diện với nhiều thách thức, thị trường lao động Việt Nam năm 2025 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực: Lực lượng lao động và số người có việc làm tăng; thu nhập bình quân cải thiện; cơ cấu lao động tiếp tục dịch chuyển theo hướng công nghiệp, dịch vụ...

Theo công bố của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, năm 2025, lực lượng lao động cả nước đạt khoảng 53,5 triệu người, số người có việc làm khoảng 52,4 triệu, thu nhập bình quân đạt 8,7 triệu đồng/người/tháng. Khu vực dịch vụ chiếm hơn 40% tổng số việc làm, phản ánh xu hướng chuyển dịch phù hợp với quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế thị trường.

Đây là những con số tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh khát vọng tăng trưởng kinh tế hai con số thì “nền tảng” đó đã đủ năng lực “nâng đỡ” cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững hay chưa?

Thực tiễn cho thấy, tăng trưởng cao không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô việc làm hay khai thác lợi thế lao động giá rẻ. Vấn đề cốt lõi nằm ở chất lượng việc làm, chất lượng nguồn nhân lực và mức độ gắn kết giữa thị trường lao động với các trụ cột đầu vào khác của nền kinh tế.

Đây đều là những phương diện mà thị trường lao động Việt Nam còn yếu.

“Điểm nghẽn” chất lượng nguồn nhân lực

Đại hội XIV của Đảng xác định nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược trong kỷ nguyên phát triển mới.

Thị trường lao động không chỉ là nơi hấp thụ lao động mà còn là không gian tích lũy và nâng cấp nguồn vốn con người, là nơi năng suất được hình thành, kỹ năng được nâng cao và giá trị lao động được gia tăng một cách bền vững.

Thế nhưng, chất lượng nguồn nhân lực lại là một trong những thách thức lớn nhất của thị trường lao động Việt Nam hiện nay.

Năm 2025, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ ước đạt khoảng 29,5%, tăng 0,9% so với năm 2024. Tỷ lệ này có cải thiện so với trước đây nhưng vẫn thấp so với yêu cầu của nền kinh tế.

Số liệu trên cho thấy, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp vẫn tồn tại. Khoảng cách này khiến năng suất lao động tăng chậm và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Không chỉ thiếu mà lực lượng lao động đã qua đào tạo còn có tình trạng lệch pha cung - cầu. Trong khi doanh nghiệp phản ánh thiếu lao động có kỹ năng thì thị trường vẫn tồn tại một bộ phận không nhỏ lao động làm việc không đúng chuyên môn. Tỷ lệ lao động không sử dụng hết tiềm năng là khoảng 4%.

Thách thức của nền kinh tế số

Thị trường lao động Việt Nam đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc trong hành vi lao động, đặc biệt ở lực lượng lao động trẻ trước sự phát triển của kinh tế số, kinh tế tuần hoàn...

Ngày càng nhiều lao động có xu hướng “nhảy việc”, ưu tiên các công việc ngắn hạn, linh hoạt, ít ràng buộc bằng hợp đồng lao động. Thậm chí, họ chấp nhận làm việc ở khu vực phi chính thức, nằm ngoài mạng lưới an sinh để đổi lấy thu nhập trước mắt và sự tự do về thời gian.

Hệ quả là lao động khu vực phi chính thức tăng, thị trường không chỉ đối diện với rủi ro an sinh trong tương lai mà còn đánh mất động lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động trong hiện tại.

Đối với người lao động, họ không gắn bó lâu dài với việc làm chính thức, không có động lực để đầu tư dài hạn nhằm nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và các mối quan hệ lao động bền vững.

Đối với doanh nghiệp, họ lựa chọn sử dụng lao động ngắn hạn vì có thể giảm chi phí trước mắt. Tuy nhiên, lựa chọn này lại khiến thị trường khó xây dựng lực lượng lao động lành nghề, ổn định.

Xu hướng trên đang phá vỡ nền tảng của thị trường lao động chính thức, cản trở mục tiêu mở rộng bảo hiểm xã hội và thiết kế một lưới an sinh xã hội bao trùm.

Trong khi đó, một thị trường lao động có nguồn nhân lực chất lượng cao, năng suất cao không thể tách rời khỏi việc làm chính thức và một hệ thống an sinh xã hội vững chắc.

Để thị trường lao động trở thành “bệ đỡ” vững chắc

Để thị trường lao động Việt Nam đủ năng lực nâng đỡ mục tiêu tăng trưởng hai con số, các chính sách lao động, việc làm cần được điều chỉnh theo hướng căn cơ, dài hạn và nhất quán.

Trước hết, cần chuyển mạnh trọng tâm chính sách từ “tạo đủ việc làm” sang “tạo việc làm có chất lượng”.

Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng dựa trên thâm dụng lao động ngày càng thu hẹp, nhất là khi dân số bước vào giai đoạn già hóa, việc coi số lượng việc làm là chỉ tiêu trung tâm không còn phù hợp.

Các chỉ tiêu về việc làm cần được tái cấu trúc theo hướng gắn chặt với năng suất lao động, mức thu nhập thực tế, tính ổn định của quan hệ lao động và khả năng tham gia hệ thống an sinh xã hội.

Thứ hai, đột phá trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải được coi là trục xuyên suốt của chính sách.

Điều này đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ và thực chất hơn giữa hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhu cầu của doanh nghiệp và xu hướng dịch chuyển của nền kinh tế.

Trọng tâm không chỉ là đào tạo mới, mà là đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động đang làm việc, đặc biệt là trong các lĩnh vực then chốt. Chính sách cần tạo động lực để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo.

Thứ ba, mở rộng việc làm chính thức và bao phủ an sinh xã hội phải trở thành chính sách ưu tiên.

Trong bối cảnh lực lượng lao động trẻ ngày càng ưa chuộng các hình thức làm việc linh hoạt và lao động nền tảng số phát triển nhanh, chính sách cần thiết kế các mô hình quan hệ lao động linh hoạt nhưng bảo đảm quyền lợi cốt lõi.

Điều này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý về hợp đồng lao động linh hoạt, bảo hiểm xã hội đa tầng và các cơ chế tham gia an sinh phù hợp với lao động phi truyền thống.

Thứ tư, vai trò của Nhà nước trong phát triển thị trường lao động cần được tái định vị theo hướng kiến tạo và điều phối chiến lược.

Nhà nước cần đóng vai trò “nhạc trưởng” trong việc bảo đảm sự gắn kết, đồng bộ giữa thị trường lao động với thị trường vốn và thị trường khoa học, công nghệ.

Khi các chính sách thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp được thiết kế tách rời khỏi chính sách lao động, việc làm thì thị trường lao động khó có thể phát huy vai trò là đầu vào chiến lược của tăng trưởng.

Do đó, cần hình thành một hệ sinh thái chính sách, trong đó phát triển kỹ năng nghề, đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và tạo việc làm chất lượng cao được xây dựng như một chiến lược thống nhất.

Tựu trung lại, chỉ khi thị trường lao động được phát triển theo hướng linh hoạt nhưng có kỷ cương, hiện đại nhưng bao trùm, gắn chặt với năng suất và an sinh, thì mới thực sự trở thành “bệ đỡ” vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tiến sĩ Phạm Anh Thắng, Phó Chánh văn phòng Bộ Nội vụ