Bố tôi gần 70 tuổi vẫn đi làm vì lương hưu chưa đến 5 triệu đồng

Bố tôi sinh năm 1960, rời nông thôn ra thành phố làm việc trong nhà máy năm 1995. Từ một vị trí công nhân, ông gắn bó hàng chục năm với doanh nghiệp, từng bước thăng tiến lên vị trí cao hơn.

Đó là hành trình lao động bền bỉ của người thuộc thế hệ 6X, những người đã dành cả tuổi trẻ cho nhà máy, dây chuyền và ca kíp.

Nhưng khi nghỉ hưu cách đây vài năm, bố tôi nhận mức lương hưu chỉ khoảng 3,5 triệu đồng mỗi tháng, sau điều chỉnh đến nay cũng chỉ xấp xỉ 5 triệu đồng.

Mức này không đủ trang trải chi phí sinh hoạt cơ bản tại đô thị. Không muốn trở thành gánh nặng cho con cái, ông đi tìm việc ngay sau khi nghỉ hưu và giờ ở tuổi gần 70 vẫn hàng ngày đi làm.

Trong nhiều năm đầu làm việc, doanh nghiệp nơi ông công tác không đóng bảo hiểm xã hội, chỉ đến cơ quan chức năng siết chặt quản lý thì việc đóng bảo hiểm mới được thực hiện nhưng ở mức rất thấp, chỉ dưới 50% lương thực nhận.

Năm 2006 bố tôi bắt đầu đóng bảo hiểm ở mức một triệu đồng một tháng (lương thực tế 3 triệu), cho đến khi nghỉ hưu năm 2022 đóng ở mức 6 triệu/tháng (lương thực tế 17 triệu).

Theo quy định hiện hành, lương hưu được tính trên mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội trong suốt quá trình làm việc. Điều này có nghĩa, chỉ cần một giai đoạn dài bị đóng thấp, quyền lợi khi về già gần như không thể bù đắp. Bố tôi cũng không đóng đủ 20 năm trong khi thực tế làm việc tới 27 năm.

Đáng lo ngại hơn, kịch bản này nhiều khả năng sẽ lặp lại với thế hệ 7x, 8x trong tương lai.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc mức lương tối thiểu vùng hiện nay còn quá thấp so với mức sống thực tế. Khi "mức sàn" pháp lý thấp, doanh nghiệp có đủ không gian để hợp thức hóa việc trả lương và đóng bảo hiểm xã hội ở mức tối thiểu, trong khi phần thu nhập còn lại được chuyển sang phụ cấp, thưởng, không làm căn cứ đóng bảo hiểm. Về hình thức, doanh nghiệp không sai luật; nhưng về bản chất, người lao động là bên chịu thiệt dài hạn.

Thực tế cho thấy, nhiều lao động chỉ nhận ra rủi ro này khi đã ở rất gần hoặc đã bước vào tuổi nghỉ hưu, thời điểm gần như không còn khả năng điều chỉnh lại quá khứ đóng bảo hiểm của mình.

Nếu lương tối thiểu vùng không được xây dựng sát với mức sống thực tế tại từng địa phương, thì dù có siết chặt kỹ thuật đóng bảo hiểm xã hội, các kẽ hở vẫn còn. Khi đó, hệ thống an sinh sẽ tiếp tục tạo ra một lớp người cao tuổi có lương hưu thấp, buộc phải tiếp tục lao động.

Câu chuyện của thế hệ 6x như bố tôi là một lời nhắc nhở, vì nếu không thay đổi từ bây giờ, hình ảnh những người gần 70 tuổi vẫn phải đi làm, lao động tự do để mưu sinh là điều dễ hiểu.

Quang Tan