Bồi đắp sức mạnh dân tộc từ nền tảng văn hóa

Văn hóa nuôi dưỡng, định hướng các giá trị sống và góp phần hình thành bản lĩnh con người. Nhờ có nền tảng văn hóa vững chắc, xã hội không chỉ phát triển về kinh tế mà còn giữ gìn được bản sắc, đạo đức và sự ổn định lâu dài.

Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội. Văn hóa không chỉ gìn giữ truyền thống mà còn định hướng lối sống, nhân cách và khát vọng của con người, góp phần tạo nên sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Văn hóa - nền móng tạo nên con người và sức mạnh

Văn hóa giữ vai trò định hướng hệ giá trị và bồi dưỡng nhân cách con người. Thông qua truyền thống, phong tục, giáo dục và các chuẩn mực xã hội, văn hóa giúp con người nhận thức rõ điều đúng - sai, tốt - xấu. Một xã hội có nền văn hóa lành mạnh sẽ tạo ra những con người giàu lòng nhân ái, có tinh thần đoàn kết và ý thức cống hiến. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng phát triển vật chất mà xem nhẹ đời sống văn hóa, xã hội rất dễ rơi vào tình trạng suy thoái đạo đức và lối sống thực dụng.

Ngay từ sớm, vai trò của văn hóa đã được xác định rõ trong tư duy lãnh đạo của Đảng. Đề cương về Văn hóa Việt Nam năm 1943 lần đầu khẳng định văn hóa là một trong ba mặt trận, đặt con người và nhân dân ở vị trí trung tâm của quá trình sáng tạo. Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh và là ngọn đuốc soi đường cho mọi thắng lợi của dân tộc. Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh ngành văn hóa cần lấy các giá trị dân tộc, khoa học và đại chúng làm cốt lõi, đồng thời gắn kết chặt chẽ văn hóa với quá trình phát triển kinh tế -xã hội.

Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW, cùng với Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn 2025–2035 và nhiều chiến lược, đề án quan trọng đã được phê duyệt. Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng nhằm phát huy vai trò của văn hóa như một nguồn sức mạnh nội sinh của dân tộc, vun đắp nền tảng tinh thần xã hội.

Trong dòng chảy lịch sử, sức mạnh tinh thần ấy được thể hiện rõ qua truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam. Trải qua hàng nghìn năm dựng và giữ nước, mỗi khi Tổ quốc lâm nguy, tinh thần yêu nước lại trở thành nguồn lực to lớn gắn kết cộng đồng. Từ các cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, Bà Triệu đến những chiến thắng dưới các triều đại Lý, Trần, Lê, truyền thống ấy luôn được bồi đắp và lan tỏa. Đặc biệt trong thế kỷ XX, hàng triệu thanh niên đã sẵn sàng rời gia đình, quê hương lên đường chiến đấu với tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Những phong trào như “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong” không chỉ là hành động chính trị mà còn là biểu hiện sâu sắc của giá trị văn hóa yêu nước.

Tinh thần nhân ái và đoàn kết của người Việt cũng được thể hiện rõ trong đại dịch COVID-19. Khi dịch bệnh bùng phát, nhiều người rơi vào hoàn cảnh khó khăn do mất việc làm và thiếu thốn nhu yếu phẩm. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh thử thách ấy, lòng nhân ái và tinh thần tương thân tương ái của cộng đồng lại tỏa sáng mạnh mẽ. Nhiều mô hình hỗ trợ ý nghĩa như “ATM gạo”, “siêu thị 0 đồng”, “bếp ăn thiện nguyện” xuất hiện ở nhiều địa phương. Hàng nghìn y, bác sĩ, chiến sĩ và tình nguyện viên đã làm việc ngày đêm nơi tuyến đầu chống dịch, chấp nhận nguy hiểm để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Giữ lửa văn hóa dân tộc trong thời đại số

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, nền tảng văn hóa của xã hội đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Sự giao lưu giữa các nền văn hóa giúp con người mở rộng hiểu biết và tiếp cận những giá trị mới; tuy nhiên, nếu tiếp nhận thiếu chọn lọc, các giá trị truyền thống rất dễ bị phai nhạt.

Sự phát triển của các nền tảng mạng xã hội như TikTok hay Facebook cũng tác động mạnh mẽ đến lối sống của giới trẻ. Không ít người chạy theo các trào lưu nổi tiếng nhanh, đề cao vật chất và hình thức, đôi khi xem nhẹ các giá trị tinh thần và chuẩn mực ứng xử. Tuy nhiên, khi được định hướng tích cực, công nghệ hoàn toàn có thể trở thành công cụ hiệu quả để lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp. Nhiều bạn trẻ đã sử dụng mạng xã hội để quảng bá hình ảnh áo dài, ẩm thực truyền thống hoặc giới thiệu vẻ đẹp của các di sản như Vịnh Hạ Long đến bạn bè quốc tế.

Một ví dụ tiêu biểu về việc bảo tồn văn hóa gắn với phát triển kinh tế là làng gốm Bát Tràng, từng gặp nhiều khó khăn khi sản phẩm truyền thống phải cạnh tranh với hàng công nghiệp như đồ nhôm, nhựa hay inox. Tuy nhiên, nhờ các chương trình bảo tồn làng nghề, hỗ trợ quảng bá và kết hợp với du lịch trải nghiệm, nghề gốm nơi đây đã dần được khôi phục. Nhiều hộ gia đình mở xưởng sản xuất, cửa hàng trưng bày và dịch vụ cho du khách tự tay làm gốm. Hoạt động này không chỉ giúp gìn giữ kỹ thuật thủ công truyền thống mà còn tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương.

Ở góc nhìn của công chúng, anh Nguyễn Hoài Nam (phường Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc) cho biết, anh luôn quan tâm đến lĩnh vực văn hóa, giải trí và đặc biệt ấn tượng với những làn điệu tân cổ mang đậm hơi thở sông nước miền Tây Nam Bộ. Theo anh, mỗi câu vọng cổ gợi lên hình ảnh bình dị của miền quê với dòng sông hiền hòa, con đò nhỏ và tình người chân chất. Điều khiến anh xúc động là dù thời gian trôi qua, tân cổ vẫn giữ được nét mộc mạc, sâu lắng, chạm đến trái tim của nhiều thế hệ khán giả.

Trong khi đó, anh Nguyễn Duy Bích (xã Bắc Lũng, tỉnh Bắc Ninh) cho biết, anh đặc biệt ấn tượng với ca sĩ Đức Phúc khi góp phần quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam qua chiến thắng tại Intervision 2025 với ca khúc “Phù Đổng Thiên Vương”. Theo anh Bích, việc kết hợp sáng tạo giữa âm nhạc hiện đại với yếu tố sử thi và truyền thống dân tộc đã giúp giới thiệu lịch sử, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên của người Việt tới bạn bè quốc tế.

Chia sẻ về thành công của Đức Phúc, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cũng từng nhấn mạnh: “Chiến thắng của Đức Phúc là niềm tự hào chung của âm nhạc Việt Nam. Đây không chỉ là thành quả cá nhân của nghệ sĩ mà còn thể hiện sự chuẩn bị nghiêm túc, bài bản của Bộ trong việc lựa chọn, đào tạo và hỗ trợ các tài năng âm nhạc trẻ vươn ra quốc tế. Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục tạo điều kiện để nhiều nghệ sĩ Việt Nam tỏa sáng trên các sân khấu lớn của thế giới”.
Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia cũng chú trọng gìn giữ nền tảng tinh thần xã hội thông qua bảo tồn văn hóa truyền thống. Tại Hàn Quốc, người dân tự hào gìn giữ Hanbok và các nghi lễ, lễ hội dân tộc. Tương tự, ở Nhật Bản, những giá trị như trà đạo, kimono hay nghệ thuật cắm hoa Ikebana được bảo tồn như nền tảng nuôi dưỡng bản sắc và đạo đức xã hội, giúp dung hòa giữa truyền thống và hiện đại.

Phát huy sức mạnh văn hóa trong giai đoạn mới

Văn hóa không chỉ lưu giữ bản sắc và truyền thống mà còn tạo nên sức mạnh nội sinh giúp con người vượt qua khó khăn, hướng tới tương lai. Khi văn hóa được trân trọng và nuôi dưỡng, xã hội sẽ phát triển hài hòa hơn, con người sống nhân ái và có trách nhiệm hơn.

Sự ra đời của Nghị quyết số 80-NQ/TW tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng và phát huy nền tảng tinh thần của xã hội trong giai đoạn mới. Nghị quyết không chỉ là định hướng phát triển mà còn nhấn mạnh trách nhiệm gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Thời gian qua, hệ thống chính sách và pháp luật về văn hóa, di sản, nghệ thuật và giáo dục ở nước ta từng bước được hoàn thiện. Nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được bảo tồn, tôn vinh và quảng bá rộng rãi. Công tác giáo dục truyền thống, lịch sử, đạo đức và bản sắc dân tộc được chú trọng trong nhà trường và đời sống xã hội. Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở như “Gia đình văn hóa”, “Làng văn hóa” được triển khai sâu rộng. Việt Nam cũng chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu tinh hoa nhân loại đồng thời giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc.

Bên cạnh đó, việc đầu tư cho sáng tạo nghệ thuật, phát triển công nghiệp văn hóa, truyền thông và chuyển đổi số đang góp phần lan tỏa giá trị Việt, củng cố sức mạnh mềm và bản lĩnh văn hóa quốc gia.