Bốn bảo vật quốc gia trong ngôi chùa cổ ở Bắc Ninh

Chùa Bút Tháp (tên gọi khác là Ninh Phúc) thuộc thôn Bút Tháp, phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh. Nằm bên dòng sông Đuống, chùa được ngăn cách với khu dân cư bằng những cánh đồng.

Hiện chưa xác định được thời gian chính xác xây dựng chùa, tuy nhiên theo sách Địa chí Hà Bắc (1982), chùa có từ thời vua Trần Thánh Tông (1258-1278), lúc bấy giờ do thiền sư Huyền Quang (đỗ trạng nguyên năm 1297) làm trụ trì.

Theo sử liệu, thiền sư Huyền Quang đã cho xây dựng ngọn tháp đá cao 9 tầng, trang trí hình hoa sen nhưng hiện nay không còn. Trong khuôn viên chùa có một số bảo tháp được phục dựng bởi các thế hệ sau này.

Theo Cục Di sản văn hóa, vào khoảng những năm 1642-1674, chùa được các quý tộc triều Lê cho dựng lại, với quy mô rất lớn, theo kiểu trăm gian và có mặt bằng kiến trúc kiểu nội công ngoại quốc.

Ở các giai đoạn sau, chùa được tu sửa nhỏ nhiều lần, nhưng về cơ bản kiến trúc hiện nay chủ yếu của thế kỷ thứ XVII, gồm các hạng mục: tam quan, gác chuông, tiền đường, thiêu hương, thượng điện, tích thiện am, nhà trung, phủ thờ, hậu đường và hai dãy hành lang ở hai bên.

Năm 2013, chùa được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Cũng trong năm 2020, bộ tượng Tam thế Phật gồm Phật quá khứ - Ca Diếp, Phật hiện tại - Thích Ca Mâu Ni, và Phật vị lai - Di Lặc, được công nhận bảo vật quốc gia.

Bộ tượng Tam thế ở chùa Bút Tháp đại diện cho phong cách tạo hình thời Lê Trung Hưng với đặc điểm mắt không nổi khối, khuôn mặt đầy đặn, tràn nở, môi dày, đỉnh đầu có xu hướng phẳng, nở sang hai bên. Đây là những đặc điểm khác với tượng tam thế ở giai đoạn nhà Mạc.

Không gian kiến trúc giữa các hạng mục của chùa được kết nối bằng cầu, bậc hè, thềm tạo cảm giác liền mạch.

Kiến trúc điêu khắc ở chùa Bút Tháp được đánh giá đạt trình độ bậc cao, thể hiện qua hệ thống chạm khắc gỗ dày đặc, tinh xảo và thống nhất. Các mảng chạm trổ kết hợp hài hòa giữa hình tượng rồng, hoa sen, mây lửa và linh thú, vừa mang tinh thần Phật giáo, vừa phản ánh tư duy vương quyền đương thời.

Kỹ thuật chạm bong (tạo độ nổi, độ sâu), chạm lộng (tạo độ thoáng, độ mở) tạo chiều sâu và cảm giác chuyển động mạnh, cho thấy tay nghề điêu luyện và thẩm mỹ đặc sắc của nghệ nhân thế kỷ 17.

Nhờ sự linh thiêng, cảnh đẹp, không gian rộng, tĩnh lặng, hằng ngày chùa Bút Tháp thu hút được nhiều người dân đến lễ Phật, vãn cảnh.