Ca sĩ Việt lạm dụng hát nhép là không thể chấp nhận

Nhiều năm qua, không ít chương trình giải trí, sự kiện thương mại, thậm chí một số live show vẫn tồn tại tình trạng hát nhép hoặc lệ thuộc quá mức vào playback, khiến khán giả cảm giác bị lừa khi bỏ tiền, thời gian và cảm xúc để xem một màn biểu diễn "giả". Đây là vấn đề gắn trực tiếp với niềm tin công chúng và phẩm giá nghề nghiệp của nghệ sĩ.

Trong bối cảnh đó, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã ban hành văn bản nhằm đảm bảo tính trung thực, kỷ cương trong các hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên địa bàn thành phố, trong đó nghiêm cấm việc ca sĩ lạm dụng hát nhép.

Văn bản này không trái ngược với tinh thần của Nghị định 144/2020, mà là một sự điều chỉnh cần thiết nhằm ngăn chặn việc hạ thấp tiêu chuẩn nghệ thuật. Khi Nghị định 144 bãi bỏ quy định cấm hát nhép vô tình đã bị một bộ phận nghệ sĩ hiểu lầm là sự cởi trói cho việc hát nhép. Quyết định mới của Sở chính là một lời nhắc nhở rằng sự tự do trong nghệ thuật luôn phải đi đôi với trách nhiệm, tính trung thực.

Lý do Sở Văn hóa cấm lạm dụng hát nhép

Trong bối cảnh TP.HCM là trung tâm biểu diễn lớn nhất cả nước, việc khán giả ngày càng phàn nàn về chất lượng live, chuyện nghệ sĩ "hát nhép nhưng quảng bá là live", hay show sử dụng quá nhiều track thu sẵn, là một số trong các lý do khiến Sở Văn hóa phải ra văn bản chấn chỉnh, nhấn mạnh việc lạm dụng bản ghi thay cho biểu diễn trực tiếp là không chấp nhận được.

Quyết định mới đóng vai trò như một cơ chế bảo vệ quyền lợi người mua vé, đảm bảo rằng hàng hóa/dịch vụ nghệ thuật hát nhạc sống được giao dịch đúng với mô tả, từ đó duy trì sự lành mạnh cho ngành công nghiệp văn hoá giải trí của thành phố.

Hùng Huỳnh bị phát hiện hát nhép trong sự kiện gần đây.

Sự kiên quyết này hoàn toàn tương đồng với làn sóng siết chặt kỷ cương tại các thị trường giải trí lớn nhất châu Á. Tại Trung Quốc, kể từ năm 2021, Tổng cục Quảng bá Phát thanh Truyền hình Quốc gia (NRTA) cũng đã triển khai chiến dịch Làm sạch môi trường nghệ thuật, trong đó hành vi hát nhép được xếp vào nhóm biểu diễn lừa dối và bị cấm tuyệt đối trong mọi hoạt động biểu diễn có thu phí. Các nghệ sĩ có thể bị xử phạt nặng lên tới tới 100.000 NDT, đi kèm với cấm diễn và rút giấy phép đơn vị tổ chức vì coi đó là hành vi lừa dối người tiêu dùng. Các đơn vị tổ chức tại đây thậm chí phải lưu trữ dữ liệu âm thanh trực tiếp từ bàn mixer, hình ảnh để giám định kỹ thuật để phục vụ công tác hậu kiểm của cơ quan quản lý (như với nghi vấn hát nhép của nhóm nhạc Mayday tại Thượng Hải).

Trở lại với thị trường nhạc Việt, một ca sĩ liên tục dựa vào hát nhép, hát đè dày đặc, điều đó thường phản ánh ít nhất hai vấn đề. Đầu tiên, nhiều nghệ sĩ hiện nay đang bị cuốn vào vòng xoáy của văn hóa nội dung ngắn - nơi hình ảnh lung linh, vũ đạo quan trọng hơn là kỹ thuật thanh nhạc nền tảng. Khi nghệ sĩ quá lệ thuộc vào công nghệ để che đậy khiếm khuyết và hạn chế về kỹ thuật thanh nhạc, họ đang tự tước đi khả năng kết nối tâm hồn với khán giả bằng âm thanh và giọng hát thật, thứ tạo nên sự khác biệt và đẳng cấp của một ngôi sao thực thụ.

Ngoài ra, nếu nhiều nghệ sĩ lạm dụng phòng thu, playback "cứu" mình trên sân khấu, văn hóa nghệ thuật biểu diễn âm nhạc trở nên lệch pha hơn, khiến thế hệ trẻ hiểu sai về tiêu chuẩn nghề là chỉ cần ngoại hình và vũ đạo là đủ, còn giọng hát không quan trọng. Từ đó càng làm thế hệ nghệ sĩ mới ít coi trọng việc luyện thanh để tạo ra các nghệ sĩ thực thụ với bản lĩnh chinh phục sân khấu biểu diễn.

Duyên Quỳnh từng phải lên tiếng xin lỗi vì lộ hát nhép.

Trong nghệ thuật biểu diễn, sân khấu chính là nơi thể hiện nhất bản lĩnh của một người nghệ sĩ, nơi mà sự cộng hưởng giữa kỹ năng thanh nhạc và khả năng làm chủ không gian tạo nên sức hút khó cưỡng cho một tiết mục biểu diễn. Một nghệ sĩ thực thụ, dù theo đuổi phong cách trình diễn sôi động (performance artist) hay chú trọng vào chiều sâu giọng hát (vocal artist), đều phải thấu hiểu rằng làm chủ sân khấu không chỉ là việc di chuyển hay thực hiện vũ đạo, mà là khả năng kiểm soát hoàn toàn năng lượng và dẫn dắt cảm xúc của đám đông.

Kỹ thuật thanh nhạc vững vàng đóng vai trò như một "chiếc mỏ neo" tâm lý, giúp nghệ sĩ tự tin hơn trong việc điều phối các yếu tố ngoại cảnh trên sân khấu. Khi sở hữu một cột hơi ổn định và khả năng xử lý bài hát điêu luyện, người ca sĩ sẽ có đủ không gian tâm trí để tương tác với người xem, điều khiển ánh mắt và cử chỉ một cách tự nhiên nhất thay vì chỉ mải mê lo lắng về việc hụt hơi hay chênh phô. Giọng hát tốt không chỉ giúp ca sĩ làm chủ sân khấu ổn định hơn mà còn là công cụ sắc bén nhất để họ truyền tải linh hồn của tác phẩm đến trực tiếp trái tim khán giả.

Lịch sử ngành công nghiệp âm nhạc luôn dành những vị trí trang trọng nhất để vinh danh các cá nhân vẹn toàn, sở hữu sự cân bằng tuyệt đối giữa tư duy, giọng hát và bản lĩnh trình diễn. Những nghệ sĩ vẹn cả đôi đường này tạo ra một hệ tiêu chuẩn vàng trong nghề nghiệp, nơi sản phẩm âm nhạc không chỉ dừng lại ở mức nghe hay trên các nền tảng số mà còn trở thành những trải nghiệm thị giác đầy ám ảnh và thăng hoa trên sân khấu biểu diễn.

Để xây dựng một sự nghiệp bền bỉ, việc quay lại rèn luyện nền tảng nghề nghiệp gồm cả kỹ thuật giọng hát lẫn sức bền trình diễn là con đường duy nhất giúp nghệ sĩ chinh phục được cả những thuật toán lạnh lùng và những khán giả khó tính nhất.

Khi nào nên cấm tuyệt đối?

Để giải quyết vấn đề lạm dụng hát nhép một cách văn minh, chúng ta cần phân loại dựa trên mục đích biểu diễn và cam kết với khán giả. Tôi cho rằng hát nhép cần bị cấm tuyệt đối tại các đêm nhạc bán vé (Live Concert), các chương trình tôn vinh tài năng (Award Shows) và các cuộc thi tiếng hát chính thống.

Ở những không gian này, khán giả bỏ tiền và thời gian để thưởng thức năng lực cốt lõi của nghệ sĩ là giọng hát. Việc sử dụng bản ghi âm sẵn trong những bối cảnh này không khác gì việc cung cấp "hàng giả" cho khách hàng. Ngược lại, việc hát đè (Live MR) hoặc hỗ trợ kỹ thuật có thể được chấp nhận trong các chương trình truyền hình đòi hỏi sự đồng bộ cao về kỹ thuật thu hình, hoặc các tiết mục vũ đạo cực độ nơi nghệ sĩ cần tập trung vào hiệu ứng thị giác mà vẫn giữ được nhịp độ chương trình.

Như tại Hàn Quốc, dù các nhóm nhạc K-pop thường xuyên thực hiện vũ đạo cường độ cực cao, nhưng các nhà đài lớn như KBS, SBS vẫn áp dụng hệ thống phân loại âm thanh minh bạch: từ AR (hát nhép hoàn toàn), MR (nhạc nền chỉ có nhạc cụ) đến Live MR (có giọng bè hỗ trợ) cho từng chương trình. Và nghệ sĩ không được sử dụng AR trong một đêm nhạc được quảng bá là Live Concert hay Award Shows. Điều này buộc các tập đoàn như HYBE, SM hay YG phải thiết lập các quy trình đào tạo thanh nhạc khắc nghiệt, đảm bảo nghệ sĩ có thể vừa nhảy vừa hát thật để bảo vệ danh tiếng bền vững.

Theo chuyên gia, hát nhép cần bị cấm tuyệt đối tại các đêm nhạc bán vé.

Song để giải quyết triệt để vấn đề hát nhép không thể chỉ trông chờ vào một văn bản cấm, mà cần một hệ sinh thái hỗ trợ.

Ở góc độ quản lý, cần làm rõ các tiêu chí: chương trình nào bắt buộc live, chương trình nào được phép dùng playback, mức độ nào là lạm dụng gây chế tài; đồng thời tăng cường thanh tra, xử lý và công khai kết quả để tạo tính răn đe.

Với góc độ thị trường, giải pháp bền vững nhất chính là "Minh bạch hóa trải nghiệm". Các đơn vị tổ chức chương trình phải có nghĩa vụ niêm yết rõ ràng hình thức biểu diễn trên vé hoặc các ấn phẩm quảng bá. Ví dụ, nếu một chương trình sử dụng 50% nhạc đè hỗ trợ, khán giả cần được biết trước khi mua vé. Điều này tạo ra một thị trường sòng phẳng, nơi khán giả có quyền lựa chọn trả tiền cho sự chân thực hoặc một show diễn thuần túy giải trí thị giác.

Sự minh bạch này cũng sẽ là áp lực tích cực buộc các công ty quản lý phải đầu tư nghiêm túc hơn vào chất lượng nghệ sĩ của mình. Khi đó, khán giả cũng là trọng tài: họ sẵn sàng tẩy chay, đòi hoàn tiền khi phát hiện live concert bán vé nhưng nghệ sĩ nhép, không theo sự cam kết của đơn vị tổ chức.

Truyền thông, báo chí cũng nên nên phân tích cho công chúng thấy sự khác nhau giữa một màn biểu diễn live có cảm xúc, đôi khi không hoàn hảo, với một phần thu âm hoàn hảo nhưng vô cảm, khi khán giả ưu tiên trải nghiệm âm nhạc sống, nghệ sĩ và nhà tổ chức sẽ tự biết mình phải đi theo tiêu chuẩn nào.