Chàng trai bị áp lực 'có bầu rồi mới được cưới'

Hôm rồi, tôi ghé nhà một người bạn thân. Trong bữa cơm tối, câu chuyện xoay sang chủ đề dựng vợ gả chồng cho con cái. Tôi buột miệng hỏi cậu con trai của bạn: "Bao giờ cưới vợ nhớ mời chú nhé?". Cháu cười rồi tâm sự khá chân thành: "Năm nay cháu 29 tuổi, đã có bạn gái 27 tuổi. Hai đứa yêu nhau vài năm nay, đủ chín chắn. Cháu đã nói với bố mẹ rằng muốn nhờ gia đình sang nhà bạn gái thưa chuyện cho đàng hoàng, để hai đứa được chính thức qua lại, coi nhau là người yêu đúng nghĩa".

Nghe con nói xong, bạn thân của tôi im lặng một lúc, rồi chậm rãi buông một câu: "Bao giờ con bé có bầu thì bố mẹ xuống nói chuyện, cưới luôn cho chắc". Câu nói được thốt ra rất bình thản, không gay gắt, không áp đặt, như thể đó là một phương án hợp lý đã được cân nhắc kỹ lưỡng.

Sau đó, người bố giải thích rõ hơn. Bạn tôi không ghét bỏ, cũng không coi nhẹ cô gái kia. Trái lại, bạn lo một nỗi lo rất "người lớn", được tích lũy từ những gì bản thân đã chứng kiến suốt nhiều năm sống. Bạn nói: "Giờ hiếm muộn nhiều lắm. Không ít cặp cưới nhau xong mới phát hiện khó có con. Chạy chữa vài năm, tiền bạc 'đội nón ra đi', tinh thần mệt mỏi, áp lực từ hai bên gia đình ngày một nặng nề, rồi vợ chồng cũng chẳng còn giữ được nhau". Trong suy nghĩ của bạn, có bầu rồi cưới là cách chắc chắn nhất để tránh rủi ro, để con không phải trả giá sau này.

Nghe đến đó, tôi chợt hiểu đây không phải là một câu nói thiếu trách nhiệm. Đó là nỗi sợ rất thực của những người làm cha, làm mẹ. Một thế hệ từng tin rằng hôn nhân không có con thì khó bền, từng chứng kiến không ít gia đình tan vỡ chỉ vì hai chữ "chưa có tin vui", từng coi sinh nở như trụ cột, như bằng chứng cho sự ổn định của một mái nhà.

>>'Sinh con đi, ông bà nuôi cho'

Nhưng nghĩ kỹ hơn, tôi cũng nhận ra, có bầu trước hôn nhân thực ra không phải là một sự bảo đảm, mà chỉ là một cách dời rủi ro từ tương lai về hiện tại. Không ít cuộc hôn nhân vẫn tan vỡ dù đã có con; và cũng có những gia đình không con nhưng vẫn gắn bó, tử tế với nhau đến cuối đời. Khi sinh nở được xem như điều kiện tiên quyết, ta dễ nhầm lẫn giữa nguyên nhân và kết quả, giữa nền tảng của hôn nhân và hệ quả của nó.

Điều khiến tôi băn khoăn nhất là khi nỗi sợ ấy trở thành điều kiện, thì ai đang gánh phần rủi ro lớn nhất? Người mang thai là người con gái. Nếu mối quan hệ không đi đến hôn nhân, hậu quả xã hội và tâm lý thường đổ dồn về phía ai? Nếu gia đình đổi ý, ai là người chịu điều tiếng? Ai là người phải mang theo vết hằn ấy lâu nhất? Khi một mối quan hệ cần đến việc mang thai để được thừa nhận, thì sự bất bình đẳng không còn nằm ở cảm xúc, mà đã trở thành một cơ chế im lặng, rất bình thản, rất quen thuộc, và vì thế càng khó nhận ra.

Chưa kể, nỗi lo "không có bầu" thường được nói ra như thể đó là câu chuyện của phụ nữ, trong khi y học đã khẳng định vô sinh có thể đến từ cả hai phía. Nhưng trong đời sống, áp lực vẫn âm thầm đặt lên vai người nữ, không lời buộc tội, nhưng dai dẳng, như thể việc sinh nở trước hết là trách nhiệm, thậm chí là lỗi, của riêng phụ nữ.

Điều đáng nói là những điều kiện ấy hiếm khi được gọi tên như một sự bất công. Chúng tồn tại dưới dạng "kinh nghiệm sống", "lo xa cho con", hay đơn giản là "thực tế xã hội". Chính vì được bọc trong thiện ý, nên chúng càng ít bị chất vấn, và càng dễ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Con trai bạn tôi hiểu nỗi lo, mong muốn "cho chắc" của bố mẹ. Nhưng nó cũng hiểu một điều khác, nếu ngay từ đầu đã chọn cách an tâm bằng việc đặt người khác vào thế rủi ro, thì cuộc hôn nhân ấy sẽ bắt đầu bằng một món nợ vô hình. Nó nói: "Nếu có khó khăn, con muốn hai đứa cùng đối mặt sau khi cưới. Chứ không phải chứng minh khả năng sinh con trước rồi mới được cưới".

Câu nói ấy khiến tôi nghĩ đến rất nhiều người xung quanh mình. Những người từng hỏi nhau: Lỡ cưới về không có con thì sao? Lỡ chạy chữa tốn kém quá thì sao? Lỡ khổ cả đời thì sao? Những câu hỏi ấy không sai. Chúng phản ánh một xã hội đang sống trong tâm thế phòng ngừa rủi ro. Nhưng khi nỗi sợ dẫn dắt mọi quyết định, hôn nhân dần bị đối xử như một hợp đồng cần đủ điều kiện bảo đảm, thay vì một sự lựa chọn cùng nhau chấp nhận những điều không thể tính hết.

Có lẽ, khác biệt không hẳn nằm ở tuổi tác hay đạo đức, mà ở cách mỗi thế hệ đối diện với bất định. Khi xã hội ngày càng nhiều rủi ro - kinh tế, y tế, quan hệ - con người có xu hướng tìm một điểm tựa chắc chắn hơn cho những quyết định lớn. Và hôn nhân, trong hoàn cảnh ấy, dễ bị kéo vào logic phòng ngừa, thay vì được giữ lại như một cam kết cùng nhau gánh chịu.

Chúng ta đang cưới nhau vì tin vào nhau, hay vì sợ rằng nếu không tính toán đủ kỹ, ta sẽ trả giá quá đắt? Có thể, điều khó nhất không phải là cưới trước hay có bầu trước, mà là dám thừa nhận rằng: không có phương án nào "cho chắc" tuyệt đối trong hôn nhân. Mọi sự an tâm được xây dựng trên việc chuyển rủi ro sang người khác, suy cho cùng, chỉ là sự yên ổn tạm thời.

Xuân Vinh