Đánh thức tiềm năng ngành sắn trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại

Với vai trò trung tâm vùng nguyên liệu và chế biến của cả nước, Tây Ninh không chỉ gia tăng giá trị xuất khẩu mà còn mở rộng liên kết vùng, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng tầm vị thế sắn Việt Nam trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại.

Đánh thức tiềm năng ngành sản xuất tỷ đô

Năm 2025, Tây Ninh tiếp tục khẳng định vai trò là vùng nguyên liệu và trung tâm chế biến trọng điểm của cả nước. Theo đó, năng suất sắn của Tây Ninh đạt khoảng 33,3 tấn củ/ha, cao hơn bình quân cả nước tới 62%; diện tích trồng khoảng 62.000 ha, đứng thứ hai cả nước; sản lượng đạt hơn 2 triệu tấn củ mỗi năm, chiếm gần 19,5% sản lượng sắn toàn quốc. Đặc biệt, với hơn 60 nhà máy chế biến (cả nước hiện có khoảng 142 cơ sở sản xuất), các nhà máy tiêu thụ trên 10 triệu tấn củ sắn tươi, sản xuất hơn 3 triệu tấn tinh bột, Tây Ninh chiếm từ 60 – 65% sản lượng tinh bột sắn của cả nước.

Theo Lê Hữu Hùng, Chủ tịch Tập đoàn Hùng Duy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sắn Việt Nam phụ trách khu vực phía Nam, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất tinh bột mì Tây Ninh, với tổng giá trị vượt mốc 1 tỷ USD, phục vụ xuất khẩu đến nhiều thị trường trên thế giới. Ngành tinh bột mì đã trở thành một trong những trụ cột của công nghiệp chế biến nông sản, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm ổn định cho hơn 20.000 lao động trực tiếp và hàng chục nghìn lao động gián tiếp, qua đó góp phần bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển cũng cho thấy ngành tinh bột sắn Tây Ninh vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào nguồn nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là nguồn củ mì nhập khẩu từ Campuchia. Trong bối cảnh công suất chế biến ngày càng mở rộng, nếu thiếu định hướng liên kết, điều phối và phát triển mang tính chiến lược, ngành sẽ đối mặt với nhiều rủi ro về ổn định sản xuất, chi phí logistics và năng lực cạnh tranh khi hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Ông Lê Hữu Hùng cho biết, nhận diện được thách thức đó, thời gian qua Hiệp hội Sản xuất tinh bột mì Tây Ninh đã chủ động làm việc với các đối tác phía Campuchia, tiến tới ký kết thỏa thuận hợp tác thu mua 45 triệu tấn củ sắn trong vòng 5 năm, với tổng giá trị ước khoảng 4 tỷ USD. Đáng chú ý, lễ ký kết được tổ chức chính thức hai lần, lần thứ nhất tại Campuchia và lần thứ hai tại Việt Nam, với sự chứng kiến của Bộ trưởng Thương mại Campuchia cùng hơn 40 lãnh đạo, quan chức cấp cao nước bạn. Điều này không chỉ thể hiện mức độ cam kết rất cao mà còn cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ từ phía Campuchia đối với hợp tác song phương trong lĩnh vực nông nghiệp – công nghiệp chế biến.

Kết quả hợp tác trên cho thấy ngành tinh bột sắn Tây Ninh không đơn thuần là một ngành sản xuất – chế biến thuần tuý, mà đã và đang trở thành cầu nối quan trọng trong hợp tác kinh tế quốc tế, đặc biệt là giữa Tây Ninh với Campuchia. Chuỗi giá trị sắn từ vùng nguyên liệu đến chế biến, xuất khẩu đang từng bước được tổ chức lại theo hướng bài bản, quy mô lớn và chuyên nghiệp hơn.

Trên cơ sở đó, Hiệp hội Sản xuất tinh bột mì Tây Ninh đặt mục tiêu phát triển ngành tinh bột sắn cho đoạn 2026 – 2031: ổn định và phát triển bền vững ngành tinh bột mì; phát huy lợi thế trung tâm chế biến và logistics của Tây Ninh; góp phần nâng cao giá trị xuất khẩu, giải quyết việc làm cho người lao động; đồng thời thúc đẩy hợp tác kinh tế đối ngoại và phát triển kinh tế biên giới. Đây được xem là "khung chiến lược" quan trọng nhằm đánh thức và phát huy trọn vẹn tiềm năng của ngành sản xuất tỷ đô này.

Phát triển bền vững ngành sắn Tây Ninh

Theo thống kê của Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn đạt trên 3,9 triệu tấn, tương đương 1,26 tỷ USD, đến 77 thị trường trên thế giới; trong đó, Trung Quốc vẫn là thị trường chủ lực, chiếm hơn 94% tổng lượng xuất khẩu. Đối với tỉnh Tây Ninh, kim ngạch xuất khẩu sắn và các sản phẩm từ sắn đạt 501,62 triệu USD, chiếm 36,53% tổng giá trị xuất khẩu sắn của cả nước và xuất khẩu đến 42 thị trường.

Ông Nguyễn Hồng Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh cho biết, tại Tây Ninh, sắn là một trong những ngành hàng nông nghiệp quan trọng, gắn trực tiếp với sinh kế của người dân nông thôn, tạo việc làm, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế của cả nước nói chung và Tây Ninh nói riêng.

Ông Nguyễn Hồng Thanh nhận định, Tây Ninh không chỉ là vùng nguyên liệu lớn mà còn là trung tâm sản xuất mang tính dẫn dắt đối với ngành hàng sắn Việt Nam. Đáng chú ý, sắn ngày nay không chỉ dừng lại ở sản phẩm tinh bột, mà còn là đầu vào cho nhiều ngành sản xuất có giá trị gia tăng cao như bún, bánh tráng, bánh kẹo, mạch nha, thực phẩm chế biến, dược phẩm, thức ăn chăn nuôi, năng lượng sinh học… Qua đó, ngành sắn – tinh bột mì đã và đang đóng góp tích cực vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, giải quyết việc làm và nâng cao đời sống người dân.

Cũng theo ông Nguyễn Hồng Thanh, bên cạnh những kết quả đạt được, ngành sắn của tỉnh cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Đó là sự mất cân đối giữa vùng nguyên liệu và công suất chế biến, khi nguyên liệu trong tỉnh mới chỉ đáp ứng khoảng 20 – 25% nhu cầu của các nhà máy; mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chưa thực sự bền vững; sản phẩm chế biến sâu còn hạn chế; thị trường tiêu thụ phụ thuộc nhiều vào một số thị trường truyền thống; đặc biệt là áp lực ngày càng lớn về yêu cầu bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất và chế biến.

Một trong những thách thức mới đây là việc Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm. Nghị định có hiệu lực ngay khi ban hành, với nhiều thay đổi lớn về phương thức kiểm tra nhà nước đối với hàng hóa nhập khẩu, đã tác động trực tiếp đến hoạt động nhập khẩu nguyên liệu củ mì tươi và sắn lát của các nhà máy chế biến trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, gây tình trạng ùn ứ hàng hóa tại cửa khẩu từ tối 29/1.

Ông Nguyễn Hồng Thanh cho biết, ngay sau khi tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp, Tỉnh ủy và UBND tỉnh Tây Ninh đã khẩn trương vào cuộc, tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn, đồng thời kiến nghị các bộ, ngành Trung ương và Chính phủ hướng dẫn thực hiện. Đến chiều 1/2/2026, hàng hóa nông sản đã tạm thời được thông quan. Trên cơ sở kiến nghị của địa phương và các bộ, ngành, Chính phủ đã cho phép lùi thời gian áp dụng Nghị định đến ngày 15/4/2026, tạo điều kiện để các cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, thích ứng với quy định mới.

Từ thực tiễn đó, ông Nguyễn Hồng Thanh cho rằng, các đơn vị, tổ chức liên quan, nhất là Hiệp hội Sản xuất tinh bột mì Tây Ninh phải phát huy tốt vai trò liên kết và điều phối chuỗi giá trị; thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ, sử dụng giống mì năng suất cao, cơ giới hóa và chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu; đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu; chấp hành nghiêm các quy định pháp luật, đặc biệt là về bảo vệ môi trường; hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, phát triển xanh và bền vững; đồng thời làm tốt chức năng thông tin, dự báo và phản biện chính sách.

Với định hướng rõ ràng, sự đồng hành của chính quyền cùng vai trò điều phối của Hiệp hội và nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, ngành sắn Tây Ninh được kỳ vọng sẽ tiếp tục "đánh thức" và phát huy mạnh mẽ tiềm năng, đóng góp ngày càng lớn cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân và khẳng định vị thế của một ngành hàng chiến lược trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại của Việt Nam.