Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam: Điểm tựa ký ức và niềm tin

Nơi ký ức lịch sử tiếp nối

Con đường nhỏ xuyên rừng dẫn vào nơi từng là không gian làm việc của các lãnh đạo Trung ương Cục miền Nam phủ một màu xanh trầm mặc rất riêng. Tiếng gió lùa qua tán lá, khe khẽ như lời thì thầm của lịch sử. Giữa không gian tưởng chừng chỉ còn dấu vết của thời gian, mỗi bước chân hôm nay lại chạm vào ký ức của một giai đoạn không thể nào quên.

Những căn hầm chữ A thấp thoáng dưới tán rừng già, những căn nhà làm việc được lợp mái bằng lá trung quân giản dị. Không bảng vàng, không sự cầu kỳ nhưng chính sự giản đơn ấy khiến người ta lặng đi. Giữa rừng sâu, từ những căn nhà bé nhỏ, đơn sơ này, những quyết sách mang tầm vóc lịch sử đã được hình thành, dẫn dắt cả chiến trường miền Nam trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Dòng người tham quan đủ mọi lứa tuổi, từ những em học sinh lần đầu theo chân thầy cô về nguồn, các bạn sinh viên trẻ mang theo sự tò mò, đến những cựu chiến binh mái đầu đã bạc phơ, lặng lẽ trở lại chiến trường xưa. Tất cả cùng chậm rãi bước đi dưới tán rừng, lắng nghe từng câu chuyện được người thuyết minh kể lại. Có em học sinh khẽ cúi đầu trước tấm bia ghi danh các đồng chí lãnh đạo từng sống, làm việc và hy sinh tại mảnh đất này; có cựu chiến binh đứng lặng thật lâu bên những hiện vật thời kháng chiến, nơi từng đỏ lửa giữa mưa bom, bão đạn, như tìm lại một phần ký ức của chính mình...

Bạn Nguyễn Minh Khoa, sinh viên năm ba đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, dừng lại trước căn nhà làm việc của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, giọng chùng xuống: “Em từng nghĩ lịch sử là những con số, mốc thời gian khô khan. Nhưng khi đứng ở đây, giữa rừng, em mới cảm nhận rõ sự gian khổ và ý chí phi thường của thế hệ đi trước. Mọi thứ rất thật và rất gần”.

Cách đó không xa, Lê Thảo Nguyên, đoàn viên trẻ của tỉnh Tây Ninh, lau vội giọt mồ hôi sau quãng đường đi bộ dài, ánh mắt ánh lên niềm xúc động: “Em sinh ra ở Tây Ninh, nhưng đến khi tận mắt thấy những căn hầm, con suối, lối mòn này, em mới hiểu vì sao nơi đây được gọi là trái tim của cách mạng miền Nam. Cảm giác tự hào và biết ơn đến rất tự nhiên”.

Trở về nơi từng in dấu những năm tháng chiến tranh, bà Phạm Thị Huê (77 tuổi, cựu chiến sĩ giao liên) lặng người giữa không gian rừng xanh. Ký ức xưa như ùa về. Bà kể, trong những năm tháng ấy, bà cùng đồng đội gùi trên lưng những thùng công văn, tài liệu, tiền bạc nặng trĩu, lặng lẽ băng rừng xuyên đêm. Có lần đơn vị bị bom đánh trúng, nhiều người đã nằm lại. Bà Huê là một trong số ít may mắn sống sót khi kịp thời đưa đồng đội bị thương vào bệnh xá. Nhắc lại quãng thời gian đó, bà không giấu được sự nghẹn ngào: “Đó là ký ức không thể nào quên”.

Với bà, việc gìn giữ những "địa chỉ đỏ" như Căn cứ Trung ương Cục miền Nam không chỉ để tưởng nhớ quá khứ, mà còn để lớp trẻ hôm nay có cơ hội hiểu rằng nền độc lập, tự do được đánh đổi từ bao gian lao, mất mát và sự hy sinh thầm lặng của cha ông.

Ở nơi đây, không cần những lời thuyết giảng dài dòng, chính không gian rừng, những hiện vật giản dị và câu chuyện của lịch sử đã tự kể bằng cách của mình. Căn cứ Trung ương Cục miền Nam vì thế trở thành “địa chỉ đỏ” đặc biệt - nơi quá khứ không nằm yên trong ký ức, mà tiếp tục lan tỏa, đánh thức trách nhiệm, lý tưởng và niềm tin trong mỗi thế hệ hôm nay.

Lập quy hoạch tu bổ, phục hồi di tích

Với giá trị đặc biệt của di tích, thời gian qua, tỉnh Tây Ninh đã tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy hiệu quả Căn cứ Trung ương Cục miền Nam. Riêng trong năm 2025, nhiều hạng mục quan trọng đã được hoàn thiện, nâng cấp, nổi bật là việc đưa vào sử dụng các thiết bị số hiện đại tại nhà trưng bày và ứng dụng công nghệ 3D mapping trong trình chiếu phim tư liệu, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, đồng thời làm phong phú trải nghiệm cho du khách.

Đặc biệt, ngày 15/1/2026, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính đã ký Quyết định số 88/QĐ-TTg phê duyệt Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Căn cứ Trung ương Cục miền Nam. Theo đó, phạm vi nghiên cứu quy hoạch có tổng diện tích khoảng 291,25 ha; quy mô lập quy hoạch khoảng 241,25 ha, bao gồm Di tích Căn cứ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (30 ha), Di tích Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (60 ha) và Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (151,25 ha).

Mục tiêu của quy hoạch nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan – sinh thái của khu di tích, thông qua việc phục dựng không gian căn cứ dựa trên cơ sở tư liệu và kết quả nghiên cứu khoa học, gắn với phát triển du lịch theo hướng hài hòa, bền vững. Qua đó, hình thành điểm du lịch lịch sử - văn hóa - cách mạng hấp dẫn, kết nối với các di tích và điểm đến khác của tỉnh Tây Ninh và vùng Đông Nam Bộ, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Nhiệm vụ lập quy hoạch yêu cầu phân tích, đánh giá toàn diện hiện trạng di tích và quỹ đất; tổ chức sưu tầm, nghiên cứu, bổ sung tư liệu, tài liệu liên quan đến di tích; thu thập thông tin thông qua phỏng vấn nhân chứng nhằm hoàn thiện hồ sơ hệ thống di tích, làm cơ sở phục vụ công tác bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích; khảo sát, đánh giá các yếu tố lịch sử, văn hóa, xã hội có liên quan đến di tích; xác định giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trong khu vực di tích; ghi nhận các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội gắn liền với di tích.

Quy hoạch sẽ đánh giá hiện trạng công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích; rà soát tình hình thực hiện các dự án đầu tư tu bổ, tôn tạo. Trên cơ sở đó, xác định ranh giới bảo vệ di tích, khu vực cảnh quan văn hóa, khu vực hạn chế xây dựng và khu vực xây dựng mới; đề xuất định hướng bảo quản, tu bổ, phục hồi từng hạng mục, bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ di sản, bảo vệ cảnh quan tự nhiên và mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội bền vững.