Diện mạo mới của tòa án cổ nhất Việt Nam tại TP HCM
Sau 11 năm trùng tu, TAND TP HCM có tuổi đời hơn 140 năm mang diện mạo mới khang trang hơn nhưng vẫn giữ kiến trúc nguyên bản.


Trụ sở TAND TP HCM - tiền thân là Tòa đại hình Nam Kỳ (Palais de Justice) - được xây dựng từ năm 1881, hoàn thành năm 1885 theo thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Jule Bourard. Năm 2012, công trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Nằm trong quần thể kiến trúc tiêu biểu khu trung tâm, công trình có sự tương quan hài hòa với trụ sở UBND TP HCM, Bưu điện Thành phố và Hội trường Thống Nhất.
Sau hơn 140 năm sử dụng, tòa bị xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2016 công trình được trùng tu và hoàn thành đầu năm nay.
So với ảnh năm 2015, kiến trúc tòa vẫn giữ nguyên nhưng mang diện mạo mới khang trang hơn.

Trụ sở TAND TP HCM - tiền thân là Tòa đại hình Nam Kỳ (Palais de Justice) - được xây dựng từ năm 1881, hoàn thành năm 1885 theo thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Jule Bourard. Năm 2012, công trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Nằm trong quần thể kiến trúc tiêu biểu khu trung tâm, công trình có sự tương quan hài hòa với trụ sở UBND TP HCM, Bưu điện Thành phố và Hội trường Thống Nhất.
Sau hơn 140 năm sử dụng, tòa bị xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2016 công trình được trùng tu và hoàn thành đầu năm nay.
So với ảnh năm 2015, kiến trúc tòa vẫn giữ nguyên nhưng mang diện mạo mới khang trang hơn.

Ở cổng vào là hai trụ cột vuông mỗi cạnh một mét, cao khoảng 4,5 m. Trên hai trụ cổng là tượng nàng Marianne - biểu tượng của cuộc cách mạng 1789 của Pháp. Trên đầu tượng là một con nhân sư ngự trị, có đôi cánh thể hiện sức mạnh của pháp luật có thể vươn tới bất cứ nơi đâu.
Tượng được đặt trên một cuốn sách thể hiện văn bản, bộ luật xã hội đặt ra để quản lý con người. Bên dưới là tượng đầu con sư tử, hình ảnh quen thuộc trong các cơ quan công quyền của Pháp và châu Âu. Phần miệng sư tử bị xích mang ý nghĩa quyền lực phải cần được kiểm soát.


Tòa nhà gồm trệt và lầu, mỗi tầng cao 5,2 m. Mái lợp ngói với độ dốc lớn, kết cấu đỡ mái gồm khung thép và gỗ. Phía dưới tòa nhà có tầng bán hầm để làm kho lưu trữ và phòng lưu phạm nhân trong quá trình xét xử.
So với ảnh năm 2017, toàn bộ lớp sơn cũ của nhiều năm được cạo bỏ để phủ mới, vẫn gam màu vàng đặc trưng kiến trúc Pháp. Quanh hành lang là các ô cửa vòm bố cục cân đối, dạng lá sách, sơn lại màu xanh đậm. Trước đó khu vực này xuống cấp trầm trọng với nhiều mảng sơn bong tróc, rêu mốc cũ kỹ.

Tòa nhà gồm trệt và lầu, mỗi tầng cao 5,2 m. Mái lợp ngói với độ dốc lớn, kết cấu đỡ mái gồm khung thép và gỗ. Phía dưới tòa nhà có tầng bán hầm để làm kho lưu trữ và phòng lưu phạm nhân trong quá trình xét xử.
So với ảnh năm 2017, toàn bộ lớp sơn cũ của nhiều năm được cạo bỏ để phủ mới, vẫn gam màu vàng đặc trưng kiến trúc Pháp. Quanh hành lang là các ô cửa vòm bố cục cân đối, dạng lá sách, sơn lại màu xanh đậm. Trước đó khu vực này xuống cấp trầm trọng với nhiều mảng sơn bong tróc, rêu mốc cũ kỹ.


Việc trùng tu giúp gìn giữ tác phẩm kiến trúc kết hợp tinh tế giữa phong cách châu Âu và yếu tố bản địa, bảo tồn nguyên vẹn các chi tiết.
Nổi bật nhất trong tòa nhà là hệ thống tượng phù điêu và các hoa văn trang trí đã được làm sạch rêu mốc, sơn lại so với ảnh 9 năm trước. Tiêu biểu là tượng thần Công lý (Justitia) ở chính giữa sảnh chính. Vị thần tay phải cầm kiếm, tay trái để lên cuốn sách luật (CODE - bộ luật).
Hai bên vị thần là hai bức tượng nam nữ, thể hiện sự bình đẳng, không phân biệt giới tính trước pháp luật. Dòng chữ Palais de Justice de Saigon được sửa lại rõ nét hơn. Xung quanh sảnh chính còn trang trí hệ thống tượng phù điêu trên đỉnh mái, hệ thống các hoa văn, họa tiết tinh xảo

Việc trùng tu giúp gìn giữ tác phẩm kiến trúc kết hợp tinh tế giữa phong cách châu Âu và yếu tố bản địa, bảo tồn nguyên vẹn các chi tiết.
Nổi bật nhất trong tòa nhà là hệ thống tượng phù điêu và các hoa văn trang trí đã được làm sạch rêu mốc, sơn lại so với ảnh 9 năm trước. Tiêu biểu là tượng thần Công lý (Justitia) ở chính giữa sảnh chính. Vị thần tay phải cầm kiếm, tay trái để lên cuốn sách luật (CODE - bộ luật).
Hai bên vị thần là hai bức tượng nam nữ, thể hiện sự bình đẳng, không phân biệt giới tính trước pháp luật. Dòng chữ Palais de Justice de Saigon được sửa lại rõ nét hơn. Xung quanh sảnh chính còn trang trí hệ thống tượng phù điêu trên đỉnh mái, hệ thống các hoa văn, họa tiết tinh xảo


Lối vào sảnh chính ba ô cửa với các chi tiết hoa văn mang gam màu tươi sáng hơn, dòng chữ Pháp đình rõ nét hơn. Các cánh cửa bằng sắt được nhập từ Pháp sơn lại màu xanh lá cây, làm sạch vết gỉ, vẫn sử dụng tốt đến ngày nay.
Ông Phù Quốc Tuấn, Chánh Văn phòng TAND TP HCM, cho biết việc trùng tu một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia đặt ra nhiều yêu cầu đặc thù: phương án kỹ thuật phải được cơ quan chuyên môn thẩm định theo Luật Di sản văn hóa; hoạt động xét xử vẫn phải diễn ra bình thường trong suốt quá trình thi công; việc di dời hồ sơ lưu trữ phải thực hiện thận trọng.
"Dù gặp nhiều thách thức ảnh hưởng tiến độ, dự án vẫn hoàn thành mục tiêu đề ra mà không ảnh hưởng nhiệm vụ chuyên môn thường nhật", ông Tuấn nói.

Lối vào sảnh chính ba ô cửa với các chi tiết hoa văn mang gam màu tươi sáng hơn, dòng chữ Pháp đình rõ nét hơn. Các cánh cửa bằng sắt được nhập từ Pháp sơn lại màu xanh lá cây, làm sạch vết gỉ, vẫn sử dụng tốt đến ngày nay.
Ông Phù Quốc Tuấn, Chánh Văn phòng TAND TP HCM, cho biết việc trùng tu một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia đặt ra nhiều yêu cầu đặc thù: phương án kỹ thuật phải được cơ quan chuyên môn thẩm định theo Luật Di sản văn hóa; hoạt động xét xử vẫn phải diễn ra bình thường trong suốt quá trình thi công; việc di dời hồ sơ lưu trữ phải thực hiện thận trọng.
"Dù gặp nhiều thách thức ảnh hưởng tiến độ, dự án vẫn hoàn thành mục tiêu đề ra mà không ảnh hưởng nhiệm vụ chuyên môn thường nhật", ông Tuấn nói.


Sau cổng là khu sảnh chỉnh với hệ thống hàng cột ở tầng lầu được bố trí thành từng đôi đối xứng, vừa đảm bảo tỷ lệ, tăng tính nghiêm trang và mang ý nghĩa công bằng cho cơ quan công lý. So với ảnh năm 2017, kiến trúc bên trong được đồng bộ hai tông màu vàng, trắng.

Sau cổng là khu sảnh chỉnh với hệ thống hàng cột ở tầng lầu được bố trí thành từng đôi đối xứng, vừa đảm bảo tỷ lệ, tăng tính nghiêm trang và mang ý nghĩa công bằng cho cơ quan công lý. So với ảnh năm 2017, kiến trúc bên trong được đồng bộ hai tông màu vàng, trắng.

Bên trong là gian sảnh lớn với hai bên là hai phòng xử sơ thẩm, ở giữa là dãy ghế gỗ cho người tham dự phiên tòa. Theo đại diện tòa án, dãy ghế từ thời Pháp vẫn còn sử dụng tốt sau hơn 100 năm. Các phòng xử án có cửa sổ cao để lấy sáng đều, không gây chói.
Công trình tạo điều kiện làm việc tốt hơn cho cán bộ, công chức, góp phần nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ pháp chế và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Bên trong là gian sảnh lớn với hai bên là hai phòng xử sơ thẩm, ở giữa là dãy ghế gỗ cho người tham dự phiên tòa. Theo đại diện tòa án, dãy ghế từ thời Pháp vẫn còn sử dụng tốt sau hơn 100 năm. Các phòng xử án có cửa sổ cao để lấy sáng đều, không gây chói.
Công trình tạo điều kiện làm việc tốt hơn cho cán bộ, công chức, góp phần nâng cao chất lượng xét xử, bảo vệ pháp chế và quyền lợi hợp pháp của người dân.


Cầu thang chính rộng và cao, dẫn lên các phòng xử phúc thẩm lầu trên, được lát đá cẩm thạch nhập từ Italy. Sau khi trùng tu, cầu thang và lan can và các con tiện được sơn lại màu trắng, vàng khác biệt so với năm 2015.

Cầu thang chính rộng và cao, dẫn lên các phòng xử phúc thẩm lầu trên, được lát đá cẩm thạch nhập từ Italy. Sau khi trùng tu, cầu thang và lan can và các con tiện được sơn lại màu trắng, vàng khác biệt so với năm 2015.


Hai bên cầu thang là hai tượng nữ, bên phải là tượng nữ thần Công lý cầm kiếm, bên trái là tượng nữ thần Đoàn kết. Trong thời gian trùng tu, các tượng được di chuyển sang vị trí khác.

Hai bên cầu thang là hai tượng nữ, bên phải là tượng nữ thần Công lý cầm kiếm, bên trái là tượng nữ thần Đoàn kết. Trong thời gian trùng tu, các tượng được di chuyển sang vị trí khác.


Sảnh chính tầng hai rộng thoáng đãng, bao quanh hệ thống cột xung quanh khang trang hơn sau khi trùng tu. Lớp gạch bông tráng men từ thời Pháp vẫn được giữ nguyên. Hai bên sảnh tầng hai có bốn bệ tượng thể hiện các bộ dân luật của Pháp nhưng lấy hình tượng là người Á Đông.

Sảnh chính tầng hai rộng thoáng đãng, bao quanh hệ thống cột xung quanh khang trang hơn sau khi trùng tu. Lớp gạch bông tráng men từ thời Pháp vẫn được giữ nguyên. Hai bên sảnh tầng hai có bốn bệ tượng thể hiện các bộ dân luật của Pháp nhưng lấy hình tượng là người Á Đông.


Biểu tượng cán cân công lý được gắn trên tường đối diện lối đi từ tầng hai xuống tầng trệt hiện tại so với năm 2015. Ngoài ra còn rất nhiều họa tiết hoa văn từ trần nhà, cột, tường nhà thể hiện nét kiến trúc Hy Lạp cổ đại pha lẫn kiến trúc Phục Hưng.

Biểu tượng cán cân công lý được gắn trên tường đối diện lối đi từ tầng hai xuống tầng trệt hiện tại so với năm 2015. Ngoài ra còn rất nhiều họa tiết hoa văn từ trần nhà, cột, tường nhà thể hiện nét kiến trúc Hy Lạp cổ đại pha lẫn kiến trúc Phục Hưng.

Ở hành lang, một hệ thống cột đỡ mái thẳng tắp tựa thể hiện tính trang nghiêm, vững chắc của pháp luật. Hành lang thiết kế dài tạo không gian đệm có tác dụng giảm nắng, mưa hắt trực tiếp vào phòng.
Dọc theo hành lang là những dãy phòng làm việc văn phòng, phòng xử, hòa giải, thông ngôn, luật sư và các phòng giúp việc khác.
"Sau trùng tu, công trình mang diện mạo mới xứng tầm TAND TP HCM trong bối cảnh thành phố sau hợp nhất mở rộng quy mô về diện tích, dân số và kinh tế, đồng thời thể hiện sự quan tâm của các cấp từ Trung ương đến địa phương và TAND Tối cao", ông Phù Quốc Tuấn nói.

Khác hẳn không khi nghiêm trang thường thấy, những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, hoà nhịp không khí xuân rộn ràng lan tỏa khắp phố phường, nhà nhà tất bật dọn dẹp, trang trí đón năm mới, trụ sở TAND TP HCM cũng được bài trí thêm nhiều tiểu cảnh đầy sắc xuân.
Các tiểu cảnh trang trí trong khuôn viên, đặc biệt linh vật ngựa được thiết kế trong dáng vươn mình... tạo điểm nhấn ấm áp, gần gũi, giúp người dân đến liên hệ công tác vơi bớt căng thẳng những ngày cuối năm. Không gian này cũng trở thành điểm check-in của nhiều cán bộ, nhân viên và người dân trong dịp giáp Tết, đầu năm mới.

Toàn cảnh TAND TP HCM hiện nay. Phía trước sảnh chính là khoảng sân vườn rộng giúp công trình có độ lùi sâu để tạo cảnh quan, giảm tiếng ồn phố xá và tăng tính trang trọng.
Theo ông Tuấn, nhiều tòa án trên thế giới trở thành điểm tham quan nhờ giá trị kiến trúc và lịch sử; trụ sở TAND TP HCM sau trùng tu cũng được kỳ vọng trở thành điểm nhấn kiến trúc của thành phố.
Tương tự việc trụ sở UBND TP HCM - cũng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia - đã mở cửa cho người dân tham quan cuối tuần, công trình TAND TP HCM sau trùng tu được kỳ vọng sẽ đón người dân và du khách đến chiêm ngưỡng vào các dịp cuối tuần.
"Hoạt động này không chỉ giúp người dân hiểu thêm về di sản kiến trúc mà còn góp phần tuyên truyền, giáo dục pháp luật, tạo cảm nhận gần gũi, minh bạch của cơ quan tư pháp, đồng thời xây dựng hình ảnh thành phố cởi mở, thân thiện", ông Tuấn nói.
Quỳnh Trần - Hải Duyên