Đòn tập kích phơi bày điểm yếu phòng không Mỹ và đồng minh Trung Đông
Nhiều "radar mắt thần" của Mỹ và đồng minh bị loại khỏi vòng chiến sau đòn đánh bằng UAV tự sát, cho thấy mức độ dễ tổn thương của chúng.
Ảnh vệ tinh do hãng Airbus chụp hôm 2/3 cho thấy radar AN/TPY-2, được ví như "mắt thần" của Hệ thống Phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) do Mỹ sản xuất, bị cháy đen sau đòn tập kích của Iran vào căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Jordan. Báo Bloomberg dẫn lời một quan chức Mỹ xác nhận tổ hợp AN/TPY-2 ở Muwaffaq Salti "đã bị phá hủy" trong cuộc tấn công.
Ít nhất 7 tòa nhà tại các cơ sở quân sự ở Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), trong số đó có kho chứa radar của tổ hợp THAAD, cũng bị tập kích gây hư hại. Radar cảnh báo tên lửa đạn đạo AN/FPS-132 triển khai ở Qatar, có trị giá hơn một tỷ USD và tầm theo dõi 4.800 km Qatar, cũng bị hư hại do trúng đòn từ máy bay không người lái (UAV) tự sát Iran.
"Điều trớ trêu là các loại UAV tự sát rẻ tiền lại là mối đe dọa lớn nhất với những hệ thống radar tiên tiến, vốn có khả năng theo dõi mục tiêu bay tốc độ cao", biên tập viên Joseph Trevithick và Tyler Rogoway của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone cho biết.
Các chuyên gia Mỹ thừa nhận những radar trọng yếu bị vô hiệu hóa sẽ làm suy yếu khả năng đánh chặn tên lửa và UAV, khiến đòn tập kích của Iran có tỷ lệ thành công cao hơn. Những địa điểm trúng đòn tấn công cũng dễ tổn thương hơn nhiều trong các đòn đánh tiếp theo.
Channel 14 của Israel đưa tin thiệt hại với hệ thống radar cảnh giới của Mỹ và đồng minh khiến cảnh báo tên lửa đạn đạo từ Iran được đưa ra chậm hơn trước.
"Khó có thể phủ nhận thiệt hại của những radar nói trên đã làm giảm khả năng cảnh giới khu vực, ngay cả khi các hệ thống trên bộ và trên biển như lá chắn Aegis có thể bù đắp phần nào", Trevithick nhận định.
Nỗ lực thay thế chúng trong ngắn hạn là không đơn giản. Tổng cộng chỉ có 16 đài AN/TPY-2 được xuất xưởng, mỗi hệ thống có giá ước tính 500 triệu USD đến gần một tỷ USD. Trong khi đó, radar AN/FPS-132 có giá khoảng 1,1 tỷ USD trong thương vụ Mỹ ký với Qatar năm 2013, tương đương hơn 2,1 tỷ USD hiện nay.
Báo Washington Post ngày 10/3 dẫn lời hai quan chức giấu tên am hiểu vấn đề cho biết Lầu Năm Góc đang điều động các thành phần thuộc tổ hợp THAAD triển khai ở Hàn Quốc sang Trung Đông.
Họ khẳng định động thái không phải do "tình trạng thiếu hụt vũ khí ở Trung Đông", mà là biện pháp đề phòng Iran đẩy mạnh cường độ và tần suất tấn công, nhưng đợt điều chuyển cũng cho thấy nguy cơ đối với lưới phòng không Mỹ khi xung đột tiếp tục kéo dài.
Quân đội Mỹ và đồng minh dành nhiều năm cùng hàng tỷ USD để xây dựng lá chắn phòng thủ khu vực, với thành phần cốt lõi là tổ hợp Patriot, THAAD và radar AN/FPS-132. Ngoài đối phó Iran, những hệ thống này còn là yếu tố then chốt trong lá chắn tên lửa toàn cầu của Mỹ.
Tổ hợp AN/FPS-132 ở Qatar, với ba mặt radar với khả năng bao phủ 360 độ, không chỉ giới hạn ở phát hiện tên lửa phóng từ Iran. Đây là một phần của nhóm radar cảnh báo sớm chiến lược mà Mỹ bố trí tại nhiều địa điểm trong nước và trên đảo Greenland. Anh cũng có một hệ thống AN/FPS-132 đặt tại căn cứ không quân Fylingdales.
"Các hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không chiến lược ngày nay phải đối mặt với nhiều nguy hiểm, không chỉ có mối đe dọa tầm xa từ đối thủ ngang hàng hoặc gần ngang hàng", Rogoway lưu ý.
Bên tấn công trước đây thường phải dùng tên lửa đạn đạo hoặc tên lửa hành trình tiên tiến để tấn công những hệ thống như vậy. Tuy nhiên, UAV tự sát tầm xa, cũng như tên lửa đạn đạo và hành trình, đang ngày càng phổ biến hơn. Quân đội nhiều quốc gia, thậm chí cả những nhóm vũ trang phi nhà nước, đã sở hữu loại vũ khí này.
"Một cuộc tấn công có thể đến từ UAV hoặc thiết bị bay không người lái (drone) cỡ nhỏ mang thuốc nổ phóng từ tàu cá ở cách radar khoảng 15 km. Những mối đe dọa tầm gần như vậy đã bị phớt lờ trong nhiều năm. Chúng không nằm trong danh sách mục tiêu truyền thống và chưa có phương pháp đối phó phù hợp", Trevithick cho hay.
Các hệ thống radar vốn là mục tiêu mềm, dễ bị hư hại trong chiến đấu. Mái vòm có thể bảo vệ chúng khỏi yếu tố môi trường, song không thể chống chịu đòn tấn công bằng tên lửa hay UAV vì phải làm bằng vật liệu cho phép sóng điện từ truyền qua, thay vì kim loại bền chắc như thép.
Vị trí triển khai của những radar nói trên cũng dễ bị xác định, nhất là với những đài cố định như AN/FPS-132. Điều này thể hiện qua việc truyền thông Mỹ nhanh chóng xác định được những địa điểm trúng đòn tập kích và đánh giá thiệt hại thông qua ảnh vệ tinh thương mại.
Những hệ thống radar cỡ lớn cũng rất mỏng manh, khiến những hư hại tưởng chừng nhỏ nhặt khi nhìn bằng mắt thường thực chất lại đủ để vô hiệu hóa toàn bộ hệ thống, khiến nó ngừng hoạt động hoặc suy giảm nghiêm trọng chức năng trong thời gian dài.
"Tùy vào loại radar, một quả đạn nhỏ cũng có thể gây hư hại đủ nghiêm trọng. Drone nhỏ mang lựu đạn cũng có thể làm thủng một lỗ trên hệ thống radar, khiến chúng ngừng hoạt động trong thời gian rất dài", Trevithick và Rogoway cho biết.
Nguyễn Tiến (Theo War Zone, AFP, AP)