'Gen Z cần học cách chụp ảnh văn minh hơn nơi công cộng'

Những ngày gần đây, mỗi lần lướt mạng xã hội, tôi lại bắt gặp hình ảnh các bạn trẻ xếp hàng dài ở một quán cà phê mới mở, chen chân trên một cây cầu vừa "nổi" vì một bộ phim, hay tràn xuống lòng đường chỉ để chụp một bức ảnh check-in với bức tường đang hot trend. Là một người cũng thuộc thế hệ Gen Z, tôi hiểu cảm giác háo hức khi phát hiện một địa điểm đẹp, một góc phố lạ, một không gian đang được chia sẻ rầm rộ trên TikTok hay Instagram. Nhưng càng chứng kiến nhiều cảnh tượng đông đúc, lộn xộn, thậm chí gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân xung quanh, tôi càng nghĩ rằng đã đến lúc Gen Z cần học cách chụp ảnh nơi công cộng một cách văn minh hơn.

Không thể phủ nhận sức mạnh lan tỏa của mạng xã hội. Chỉ cần một video ngắn vài chục giây, một địa điểm vô danh có thể trở thành "tọa độ sống ảo" thu hút hàng nghìn người. Nhiều quán cà phê, homestay, khu du lịch địa phương đã đổi đời nhờ hiệu ứng này. Từ một góc nhỏ ít người biết, họ bỗng trở thành điểm đến đông khách, doanh thu tăng, cơ hội việc làm cho người dân địa phương cũng mở rộng. Ở khía cạnh tích cực, Gen Z với thói quen check-in, chia sẻ, review đã góp phần quảng bá hình ảnh du lịch một cách tự nhiên và sáng tạo. Người trẻ không chỉ là người tiêu dùng, mà còn là "kênh truyền thông" miễn phí cho nhiều địa phương.

Tôi từng chứng kiến một làng chài nhỏ được biết đến rộng rãi chỉ sau vài đoạn clip quay cảnh bình minh. Những bạn trẻ tìm đến, chụp ảnh, quay vlog, kể câu chuyện về nơi ấy bằng góc nhìn tươi mới. Người dân vui vì khách đến đông hơn, quán ăn bán chạy hơn. Sự kết nối giữa công nghệ và đời sống tạo nên cơ hội phát triển mà trước đây không phải ai cũng có.

Tuy nhiên, mặt trái cũng dần lộ rõ. Khi một địa điểm trở thành "hot trend", lượng người đổ về tăng đột biến, vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng. Đường nhỏ trở nên tắc nghẽn vì xe cộ dừng đỗ để chụp ảnh. Người dân phải len lỏi giữa những nhóm bạn trẻ tạo dáng giữa lối đi. Có nơi, tiếng ồn, rác thải và sự chen lấn khiến cuộc sống thường nhật bị đảo lộn. Một bức tường nhà dân vốn yên tĩnh bỗng trở thành phông nền cho hàng trăm bức ảnh mỗi ngày. Chủ nhà mở cửa đã thấy người lạ đứng ngay trước hiên, tạo dáng, cười nói ồn ào.

>>Tôi Gen Z chi 5 triệu đồng chụp ảnh bị chê bai lãng phí

Tôi từng đến một con ngõ nhỏ vốn nổi tiếng vì một quán ăn gia truyền. Trước đây, khách đến vừa phải, không gian đủ để mọi người thưởng thức món ăn. Nhưng sau khi một video được "viral" trên mạng, con ngõ ấy chật kín người. Có bạn đứng giữa lối đi chỉ để chụp ảnh món ăn, bất chấp việc người khác đang chờ qua. Có nhóm mang theo cả chân máy, đèn chiếu sáng, chiếm dụng không gian chung như thể đó là studio riêng. Tôi tự hỏi: liệu chúng ta có đang quá mải mê với khung hình đẹp mà quên mất sự tôn trọng đối với cộng đồng xung quanh?

Tôi hiểu tâm lý muốn ghi lại khoảnh khắc, muốn chia sẻ trải nghiệm cá nhân. Trong thời đại số, một bức ảnh không chỉ để lưu giữ kỷ niệm mà còn là cách thể hiện bản thân, xây dựng hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội, cùng những khái niệm "content", "viral", "trend". Mỗi địa điểm đẹp đều có thể trở thành cơ hội để sáng tạo nội dung. Nhưng khi việc chụp ảnh, check-in trở thành mục tiêu chính, thay vì trải nghiệm thực sự, thì giá trị của chuyến đi dường như bị lệch đi.

Có lần tôi chứng kiến một nhóm bạn trèo lên bồn hoa ở công viên để có góc chụp "độc lạ". Những bông hoa bị giẫm nát chỉ vì một bức hình câu like. Tôi cũng thấy cảnh nhiều người đứng sát mép hồ, thậm chí ra giữa lòng đường đông xe cộ chỉ để có tấm ảnh "để đời". Hiệu ứng đám đông trên mạng xã hội rất mạnh. Khi một địa điểm được gắn mác "phải đến", nhiều người cảm thấy nếu không check-in ở đó thì như bị tụt hậu. Tâm lý FOMO - sợ bỏ lỡ - khiến nhiều người sẵn sàng xếp hàng nhiều giờ, chen lấn, thậm chí chấp nhận bất tiện chỉ để có một bức ảnh check-in.

Tôi không muốn nhìn nhận vấn đề này bằng thái độ chỉ trích. Bởi chính tôi cũng từng hào hứng đến những nơi đang hot, từng chờ đến lượt để chụp một góc ảnh đẹp. Nhưng theo thời gian, tôi nhận ra rằng việc chụp ảnh nơi công cộng không chỉ là quyền cá nhân, mà còn đi kèm trách nhiệm. Không gian công cộng là của tất cả, không phải phông nền riêng của bất kỳ ai.

Chụp ảnh văn minh không phải điều gì quá cao siêu. Đó là việc không đứng chắn lối đi quá lâu, không gây ồn ào quá mức, không xả rác sau khi chụp, không xâm phạm không gian riêng tư của người khác. Đó là việc tôn trọng người dân địa phương, hỏi xin phép nếu chụp trước nhà họ, không tự ý trèo lên tài sản cá nhân. Đó cũng là việc biết dừng lại khi thấy hành vi của mình có thể gây nguy hiểm cho bản thân và người khác.

Ở góc độ rộng hơn, câu chuyện đổ xô check-in còn phản ánh cách chúng ta nhìn nhận giá trị của trải nghiệm. Khi trải nghiệm bị biến thành "bằng chứng" để đăng tải, chúng ta dễ quên mất cảm xúc thật sự. Một chuyến đi đáng nhớ không nằm ở số lượt thích, mà ở ký ức và sự kết nối với nơi đó. Nếu chúng ta chỉ chăm chăm tìm góc chụp đẹp nhất mà không cảm nhận không gian xung quanh, thì có lẽ chúng ta đã bỏ lỡ phần quan trọng nhất của hành trình.

Sự văn minh bắt đầu từ những điều nhỏ nhất. Một bức ảnh đẹp sẽ ý nghĩa hơn nhiều nếu nó được chụp trong sự tôn trọng và ý thức. Một địa điểm du lịch sẽ bền vững hơn nếu người đến biết giữ gìn. Đã đến lúc mỗi người cần nhìn lại cách mình sử dụng không gian công cộng. Chúng ta có thể tiếp tục sáng tạo, tiếp tục lan tỏa những góc nhìn mới, nhưng hãy làm điều đó với trách nhiệm. Bởi khi một địa điểm trở nên quá tải và người dân phản ứng tiêu cực, chính chúng ta cũng mất đi nơi để trải nghiệm.

Thảo Vy