Giám đốc kể “cú sốc kinh tế” khi rời vị trí lãnh đạo trong cơ quan nhà nước
Thời điểm tôi xin nghỉ nhà nước ra làm ngoài, vợ con, gia đình phản đối lắm, người ngoài xì xào nghĩ chắc có vấn đề gì. Giờ nghĩ lại, tôi vẫn thấy mình quá liều”, Giám đốc Phan Xuân Diện kể.
Anh Phan Xuân Diện, Giám đốc Công ty cổ phần Dược liệu Pù Mát (Nghệ An) gây ấn tượng cho người đối diện với khuôn mặt hiền lành, nước da sạm nắng, mái tóc bạc quá nửa dù chưa đầy 50 tuổi. Thật khó để nghĩ rằng, người đàn ông đã làm đến Phó trưởng phòng nông nghiệp của huyện Con Cuông (cũ), tỉnh Nghệ An lại dám vượt ra khỏi vùng an toàn của bản thân để khởi nghiệp trên con đường chưa có ai khai phá ở thời điểm đó.
Nhắc tới câu chuyện của anh Phan Xuân Diện, ông Trần Quốc Thành, nguyên Giám đốc Sở Khoa học - Công nghệ Nghệ An, vẫn còn ấn tượng, dù gần một thập kỷ đã trôi qua.
“Hôm ấy, Diện đến gặp tôi, chia sẻ ý định rời biên chế nhà nước để phát triển kinh tế từ cây dược liệu, tôi ủng hộ ngay. Thời điểm đó, tỉnh cũng đang xây dựng chiến lược phát triển cây dược liệu, ngoài nỗ lực của các cấp, ngành và các chính sách, đề án khoa học, cần những người tiên phong như Diện”, ông Thành nhớ lại.
Tháng 4/2017, anh Diện gặp lãnh đạo huyện Con Cuông (cũ), trình bày ý định xin rời khỏi biên chế nhà nước để ra ngoài. Thời điểm đó, một người sinh ra từ làng quê nghèo, phấn đấu đến chức phó trưởng phòng cấp huyện bỗng nhiên xin ra khỏi biên chế là điều ít ai nghĩ đến. Những tiếng ì xèo quanh ý định xin nghỉ của anh cũng râm ran. Bố mẹ hai bên, rồi anh em thân quen đều khuyên anh ở lại làm “người nhà nước”.
Vợ anh, người luôn ủng hộ mọi quyết định của chồng, sau bao tâm tư thì gợi ý anh có thể chọn kiểu “chân trong, chân ngoài” nếu thích. Anh gạt đi. Anh không chấp nhận sự “lớt phớt”, bởi ở đâu hay làm gì cũng phải toàn tâm toàn ý, nghiêm túc.
“Tôi gặp nhiều áp lực, rào cản từ gia đình, bạn bè. Chính bản thân tôi cũng lo lắng, liệu ra ngoài có làm thành công hay không khi con đường tôi chọn khi đó là con đường chưa ai đi là phát triển, chế biến cây dược liệu”, anh Diện kể.
Thực ra, để đi đến quyết định này anh đã có một năm nghiền ngẫm về tiềm năng của cây dược liệu. Năm 2016, dự án trồng cây dược liệu đã được thử nghiệm ở vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát (Con Cuông). Các loài cây dược liệu như cà gai leo, đinh lăng, dây thìa canh phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng nơi đây và có dược tính rất cao so với thông tin trong dược điển (tiêu chuẩn nhà nước về thuốc).
Tháng 6/2018, anh Diện chính thức rời vị trí công tác trong bộ máy hành chính nhà nước, cùng 3 cộng sự thành lập doanh nghiệp.
Cầm cố sổ đỏ của vợ chồng, mượn sổ đỏ của bố mẹ đẻ và bố mẹ vợ, vay mượn thêm, anh đầu tư 4 tỷ đồng vào vùng trồng cây nguyên liệu, xây dựng nhà xưởng, mua sắm thiết bị sản xuất. Anh dành hơn nửa tỷ đồng để trồng cà gai leo và đinh lăng.
Ngay khi bắt đầu khởi nghiệp anh đã bị hiện thực đánh một cú chí mạng. Dự án trước đó vốn trồng trong nhà lưới, khi đưa các loài cây này trồng bên ngoài, mật độ quá thưa, lại trúng năm hạn hán, anh thua lỗ nặng, nửa tỷ đồng trôi sông, trôi bể.
Vượt qua “cú sốc kinh tế”, anh và cộng sự điều chỉnh mật độ trồng xuống còn 1/2, áp dụng kỹ thuật trồng phủ bạt ni lông và tưới nhỏ giọt . Sau một năm, anh có thể mỉm cười hài lòng khi những thửa đinh lăng, cà gai leo xanh tốt, đạt yêu cầu đề ra.
Có nguyên liệu rồi, anh bắt tay vào sản xuất trà dược liệu. Anh đi các tỉnh, xin vào các nhà máy chế biến dược liệu để học hỏi kinh nghiệm nhưng chỉ nhận được cái lắc đầu ái ngại. Điều đó càng thôi thúc anh dấn bước trên con đường chế biến dược liệu - vốn còn quá mới mẻ nhưng đầy tiềm năng ở miền Tây xứ Nghệ.
“Nhiệt độ của máy sao (sấy) cứ nhảy lung tung khiến dược liệu không chín, pha nước không đủ mùi, đủ vị. Thất bại, hư hỏng không biết bao nhiêu nguyên liệu chúng tôi mới sao được mẻ dược liệu đầu tiên đạt yêu cầu”, anh Diện nhớ lại.
Những gói trà dược liệu túi lọc ra đời nhưng bán cho ai, bán như thế nào lại là một bài toán khó mà anh và cộng sự phải giải quyết. Anh cho rằng, muốn bán được phải thay đổi thói quen của người tiêu dùng, bắt đầu từ chính anh chị em trong nhà, bạn bè, người quen. Bằng kênh truyền miệng và bằng chính chất lượng, các sản phẩm trà thảo dược chăm sóc sức khỏe của anh dần dần được đón nhận.
Từ trà túi lọc ban đầu, đến nay, doanh nghiệp của anh có cao thảo dược, viên hoàn, trà hòa tan. Các vùng nguyên liệu cũng mở rộng hơn, đa dạng hơn về các loại cây dược liệu để phục vụ sản xuất. Đến nay, công ty anh có vùng nguyên liệu rộng lớn, trải dài nhiều địa phương thuộc vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát như các xã Con Cuông, Châu Khê, Mậu Thạch (Nghệ An).
Với phương thức liên kết trồng trọt, doanh nghiệp của anh đã chuyển giao kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm, tạo thu nhập ổn định và cao gấp nhiều lần trồng lúa, mía... cho 65 hộ nông dân. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn tạo việc làm thường xuyên cho 24 lao động cùng 30-50 nhân công thời vụ.
Đến nay, sau gần một thập kỷ, các sản phẩm chăm sóc sức khỏe của dược liệu Pù Mát đã đứng vững trên thị trường, được khách hàng tin tưởng sử dụng. Nhiều sản phẩm dược liệu của doanh nghiệp được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực, giải thưởng chất lượng quốc gia, sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm thế mạnh) 4 sao...
Bản thân anh Phan Xuân Diện được Bộ Khoa học và Công nghệ vinh danh Doanh nhân Khoa học và Công nghệ tiêu biểu, có sản phẩm tạo tác động nổi bật ở địa phương (năm 2025) cùng nhiều bằng khen của bộ, ngành và UBND tỉnh Nghệ An.
Bình quân mỗi năm, Công ty Cổ phần Dược liệu Pù Mát đạt doanh thu sau chiết khấu 4,5-5 tỷ đồng. Doanh số còn khá khiêm tốn nhưng đã khẳng định hướng đi đúng của một doanh nghiệp tiên phong trong trồng, chế biến dược liệu ở miền Tây Nghệ An.
Sau nhiều năm lăn lộn, anh nghiệm ra rằng, sản phẩm dược liệu tiêu thụ qua kênh truyền miệng đạt hiệu quả nhất. Nhiều người là khách hàng của anh, đã trở thành cộng tác viên bán hàng hoặc kênh phân phối sản phẩm, bởi hơn ai hết, họ đánh giá được công dụng, hiệu quả bằng trải nghiệm tiêu dùng thực tế của mình.
“Khi đã trải nghiệm, người tiêu dùng sẽ tin, niềm tin đó không thể hình thành sau 1-2 ngày sử dụng mà phải trải qua quá trình dài. Chúng tôi phải gây dựng và để người tiêu dùng tin vào chất lượng sản phẩm, bắt đầu từ vùng trồng nguyên liệu được quản lý chặt chẽ, nghiêm ngặt, từ quy trình sản xuất, chất lượng và hiệu quả công dụng của sản phẩm”, anh chia sẻ.
Theo tính toán của anh Diện, doanh thu qua kênh cộng tác viên gấp 3 lần doanh thu sản phẩm tiêu thụ qua kênh mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, theo xu hướng chung, các sản phẩm chăm sóc sức khỏe của dược liệu Pù Mát cũng đã được đưa lên sàn thương mại điện tử để tiếp cận nhiều khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Các sản phẩm dược liệu Pù Mát đã có mặt hầu khắp tỉnh, thành nhưng anh và các cộng sự không muốn dừng lại ở đó. Người đàn ông dám bứt phá ra khỏi vùng an toàn của biên chế nhà nước đang ấp ủ đưa dược liệu Pù Mát xuất khẩu ra nước ngoài.
“Chúng tôi đang triển khai quy trình với đối tác ở Hà Nội để xuất khẩu sản phẩm dược liệu Pù Mát sang thị trường Mỹ. Nếu mở cửa được thị trường này, cây dược liệu của chúng ta có nhiều cơ hội xuất khẩu và gia tăng giá trị hơn nhiều lần so với hiện tại”, ông Diện chia sẻ.