Hai đồng nghiệp góp 89 triệu đồng mua một kg bạc 'lướt sóng'

Trở lại guồng quay công việc sau kỳ nghỉ xuân kéo dài, các đồng nghiệp ở cơ quan tôi bắt đầu bằng những lời chúc Tết giản dị, vài câu hỏi thăm về chuyến đi chơi xuân, về bữa cơm đoàn viên, về những đứa trẻ vừa thêm một tuổi. Nhưng chỉ ít phút sau, câu chuyện dần chuyển sang một chủ đề khác - một chủ đề có lẽ đang xuất hiện ngày càng nhiều trong các cuộc trò chuyện nơi công sở: làm sao để có thêm thu nhập?

Một đồng nghiệp của tôi kể rằng chị vừa mua bạc cách đây vài ngày. Giá bạc tăng nhanh và khi bán ra đã lãi khoảng 20 triệu đồng. Số tiền ấy có thể không quá lớn trong những câu chuyện đầu tư. Nhưng với nhiều viên chức có thu nhập ổn định như chúng tôi, đó là khoản tiền tương đương với cả tháng thu nhập. Và điều khiến mọi người bất ngờ hơn cả là số tiền ấy được kiếm chỉ trong vài ngày.

Nhiều người lập tức mở điện thoại và bắt đầu tra cứu giá bạc. Bạc miếng 999, bạc thỏi 5 lượng, 10 lượng, bạc mỹ nghệ, bạc thỏi 1 kg... mỗi loại lại có một mức giá mua vào, bán ra khác nhau. Những con số chạy qua màn hình điện thoại khiến cuộc trò chuyện trong phòng làm việc trở nên sôi nổi hơn hẳn. Có người hỏi chênh lệch giá là bao nhiêu? Có người tính thử nếu giá tăng thêm vài phần trăm thì lãi được bao nhiêu tiền? Có người nói vui rằng nếu mua sớm vài hôm trước Tết thì giờ chắc cũng có lãi.

Chỉ khoảng một tiếng sau, hai nữ đồng nghiệp khác của tôi đã đi đến một quyết định: góp tiền mua chung một kg bạc, với mức giá gần 89 triệu đồng. Kế hoạch của họ là giữ bạc một thời gian, chờ khi giá tăng thì bán ra để kiếm thêm một khoản. Nhìn rộng hơn, câu chuyện ấy phản ánh một hiện tượng kinh tế rất đáng chú ý trong xã hội hiện nay.

>>Khẩu chiến vì vợ đòi mua 5 chỉ vàng ngày vía Thần Tài

Trong nhiều năm đọc các nghiên cứu về hành vi kinh tế của các nhóm lao động có thu nhập ổn định, tôi nhận ra một điều: những quyết định tài chính quan trọng đôi khi không bắt đầu từ những bảng phân tích phức tạp, mà bắt đầu từ những cuộc trò chuyện rất đời thường: một câu chuyện về người quen vừa kiếm được tiền, một thông tin giá cả đọc được trên điện thoại, và một phép tính nhanh trong đầu. Chỉ cần ba yếu tố đó, một quyết định đầu tư đã có thể hình thành.

Từ góc nhìn kinh tế học hành vi, đây là hiện tượng khá phổ biến. Con người thường bị ảnh hưởng mạnh bởi những thông tin gần gũi với mình. Khi một người quen trong vòng quan hệ xã hội vừa đạt được lợi nhuận từ một hoạt động nào đó, khả năng những người xung quanh thử làm theo sẽ tăng lên rất nhanh. Điều này không hẳn là thiếu lý trí. Thực ra đó là cách bộ não con người xử lý thông tin: chúng ta tin vào những ví dụ cụ thể dễ nhìn thấy hơn là những phân tích trừu tượng.

Trong lịch sử, không ít thời điểm giá bạc giảm sâu khi chu kỳ kinh tế đảo chiều. Đó là lý do vì sao giới đầu tư chuyên nghiệp thường nhìn bạc với hai cảm xúc song song: vừa hấp dẫn, vừa thận trọng. Đối với các nhà đầu tư có kinh nghiệm, sự biến động này chính là cơ hội. Họ có công cụ phân tích thị trường, theo dõi xu hướng kinh tế toàn cầu và có chiến lược quản trị rủi ro rõ ràng. Khi giá biến động, họ biết lúc nào nên vào, lúc nào nên đứng ngoài.

Nhưng với những người đầu tư nhỏ lẻ - đặc biệt là những người mới tiếp cận thị trường - sự biến động mạnh đôi khi lại trở thành một thử thách tâm lý không nhỏ. Giá tăng nhanh dễ khiến người ta hứng khởi và mua vào ở mức cao. Nhưng khi giá giảm, nhiều người lại rơi vào trạng thái lo lắng, thậm chí bán ra vội vàng. Bạc có thể là một cơ hội đầu tư đáng chú ý, nhưng chỉ khi người tham gia hiểu được đặc điểm biến động của nó và chuẩn bị tâm lý cho cả hai khả năng: tăng và giảm.

Tôi không dám nói quyết định mua bạc của hai đồng nghiệp là sai. Trong một nền kinh tế thị trường, mỗi cá nhân đều có quyền lựa chọn cách sử dụng đồng tiền của mình. Nếu giá bạc tăng, họ hoàn toàn có thể thu được lợi nhuận. Thậm chí, với nhiều người, những quyết định như vậy còn mang lại cảm giác chủ động: thay vì để tiền nằm yên trong tài khoản, họ thử đưa nó vào một cơ hội mới.

Quan trọng là bạn phải hiểu rõ mình đang làm gì? Trước khi bỏ tiền vào bất kỳ kênh nào, hãy tự hỏi ba câu hỏi. Thứ nhất, nếu giá giảm đáng kể, bạn có chấp nhận được rủi ro không? Thứ hai, khoản tiền này có thực sự là tiền nhàn rỗi, hay vẫn còn cần cho những kế hoạch quan trọng khác? Cuối cùng, bạn hiểu thị trường này đến mức nào - chỉ nghe người khác nói, hay đã thực sự tìm hiểu?

Một kg bạc kia, vài tháng nữa giá sẽ tăng hay giảm? Điều đó phụ thuộc vào thị trường, vào những biến động mà không ai có thể dự đoán chắc chắn. Nhưng có một điều chắc chắn, trong một thế giới đầy cơ hội, việc hiểu bản thân và sự tỉnh táo đôi khi chính là tài sản quý giá nhất mà mỗi người có thể giữ cho mình.

Vũ Thị Minh Huyền