Hàng quán châu Á 'tắt lửa' vì khủng hoảng nhiên liệu
Giá khí đốt và xăng dầu leo thang sau những biến động địa chính trị tại Trung Đông đang đẩy ngành dịch vụ ăn uống (F&B) tại Ấn Độ và nhiều nước châu Á vào tình thế khó khăn, khi chi phí đầu vào tăng cao.
Giữa tháng 3/2026, bên trong bếp ăn của nhà hàng di sản Vidyarthi Bhavan tại Bengaluru, Ấn Độ, ông Manish V Shetty kiểm tra những vỏ bình khí hóa lỏng (LPG) thương mại vừa rỗng sạch.
Lượng nhiên liệu cuối cùng của nhà hàng đã cạn kiệt sau khi chuỗi cung ứng bị tê liệt do xung đột tại Trung Đông.
"Chúng tôi đang phải vận hành bằng lượng dự trữ tính theo từng giờ", ông Shetty nói với Reuters.
Nếu nguồn cung không sớm được khôi phục, ngọn lửa tại một trong những nhà hàng lâu đời nhất thành phố Bengaluru buộc phải tắt. Tình cảnh của ông Shetty không phải là cá biệt. Đây là lát cắt điển hình cho "cơn bão" năng lượng đang càn quét các bếp ăn từ Nam Á sang Đông Nam Á.
Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu xảy ra trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran đã làm ngưng trệ giao thông tàu bè tại Vùng Vịnh và Eo biển Hormuz, đẩy giá năng lượng và chi phí vận tải lên cao, ảnh hưởng đến xuất khẩu và sản lượng từ các nhà sản xuất vùng Vịnh như Qatar và Saudi Arabia.
Tại Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu LPG lớn thứ hai thế giới, ngành dịch vụ ăn uống đang đứng trước nguy cơ đóng cửa hàng loạt. Việc gián đoạn nguồn cung qua Eo biển Hormuz đã buộc chính phủ nước này phải kích hoạt quyền hạn khẩn cấp để ưu tiên cung cấp gas cho các hộ gia đình. Hệ quả là khối thương mại, bao gồm các nhà hàng và khách sạn, bị cắt giảm nguồn cung đột ngột.
Hiệp hội Nhà hàng Quốc gia Ấn Độ (NRAI) cảnh báo hầu hết đơn vị tại đô thị lớn như Bengaluru hay Mumbai chỉ còn lượng gas dự trữ đủ dùng trong 48 giờ. Nhiều nhà hàng bắt đầu loại bỏ các món nướng tandoor hoặc đồ chiên tốn nhiều nhiên liệu khỏi thực đơn để tiết kiệm khí đốt.
"Chúng tôi đang thực hiện tiết kiệm gas, lắp đặt bếp từ tại một số cửa hàng", Bert Mueller, người sáng lập chuỗi thực phẩm Mexico California Burrito có hơn 100 cửa hàng trải dài từ Bengaluru, Chennai ở miền Nam đến Delhi, Noida ở miền Bắc Ấn Độ, cho biết.
Bộ Dầu mỏ Ấn Độ cho hay đã thành lập một hội đồng để xem xét các yêu cầu cung cấp LPG cho các nhà hàng và các ngành công nghiệp khác, sau lời kêu gọi từ hai hiệp hội ngành nghề.
"Ngành công nghiệp nhà hàng phụ thuộc chủ yếu vào LPG thương mại cho các hoạt động", đại diện Hiệp hội Nhà hàng Quốc gia Ấn Độ (NRAI) nói.
Các công ty Ấn Độ đã tăng giá LPG lần đầu tiên sau khoảng một năm, do chiến tranh đẩy giá nhập khẩu tăng cao, nguồn cung chiếm tới 2/3 lượng tiêu thụ LPG hàng năm của nước này.
Qatar, nhà cung cấp LNG lớn nhất của Ấn Độ, đã tạm dừng sản xuất vào tuần trước sau các cuộc tấn công của Iran vào các quốc gia vùng Vịnh nhằm đáp trả các đòn đánh của Israel và Mỹ.
Khác với Ấn Độ tập trung vào sự khan hiếm khí đốt, các hàng quán tại Đông Nam Á như Thái Lan, Singapore đang bị kẹt giữa giá gas tăng vọt cùng chi phí chuỗi cung ứng leo thang do giá xăng dầu.
Tại Thái Lan, các quán ăn đường phố tại Bangkok vốn là biểu tượng của du lịch giá rẻ, đang chật vật thích nghi. Giá dầu ăn và LPG tăng từ 20-30% chỉ trong hai tuần đã buộc các chủ tiệm phải lựa chọn, tăng giá món ăn hoặc giảm khẩu phần.
"Chúng tôi không thể tăng giá quá cao vì khách sẽ bỏ đi, nhưng nếu giữ giá cũ, chúng tôi đang làm không công", một chủ tiệm cơm gà tại khu Pratunam cho biết.
Tại Philippines, áp lực này lan tỏa từ đường phố vào bếp ăn. Ông Mar Valbuena, người đứng đầu tổ chức vận tải Manibela, cho biết giá dầu tăng đã khiến thu nhập của các tài xế jeepney sụt giảm khoảng 300 peso (135.000 đồng) mỗi ngày. Khi chi phí vận chuyển rau củ, thịt cá từ trang trại về thành phố đội lên, các cơ sở dịch vụ nhỏ là nhóm chịu đòn nặng nề nhất do không có biên lợi nhuận dày để hấp thụ cú sốc.
Tại Singapore, áp lực còn đến từ giá điện. Đảo quốc này phụ thuộc phần lớn vào khí đốt nhập khẩu để phát triển điện năng, việc giá LNG thế giới biến động đã trực tiếp đẩy chi phí vận hành tại khu ẩm thực đường phố (hawker centres) lên mức cao nhất trong vòng 5 năm qua. Nhiều tiểu thương lo ngại lạm phát năng lượng sẽ triệt tiêu hoàn toàn biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng sau đại dịch.
Không chỉ dừng lại ở bếp ăn, cuộc khủng hoảng nhiên liệu đang tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên toàn ngành dịch vụ. Việc các hãng hàng không khu vực đồng loạt tăng phụ phí nhiên liệu đã khiến giá vé máy bay tăng từ 10-15%. Điều này dẫn đến tâm lý thắt chặt chi tiêu của du khách.
Khi ngân sách cho chuyến đi bị đội lên bởi chi phí di chuyển, du khách có xu hướng cắt giảm chi phí tại chỗ. Các nhà hàng tại khu du lịch trọng điểm ghi nhận lượng khách giảm sút, trong khi chi phí duy trì mặt bằng, máy lạnh và nguyên liệu lại không ngừng tăng. Tại Indonesia, sức ép này xuất hiện đúng lúc nhu cầu đi lại tăng cao trước kỳ nghỉ Hari Raya Aidilfitri (lễ của người Hồi giáo), tạo nên cảnh tượng người dân xếp hàng dài tại các cây xăng ở Aceh và Bắc Sumatra để tích trữ nhiên liệu.
Các chuyên gia kinh tế nhận định, ngành F&B châu Á đang đối mặt với một cuộc sát hạch khốc liệt về khả năng thích ứng. Một số doanh nghiệp lớn đã bắt đầu chuyển đổi sang các thiết bị nấu nướng tiết kiệm điện hoặc thay đổi chuỗi cung ứng để giảm chi phí vận chuyển. Với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ được coi là xương sống của kinh tế dịch vụ châu Á, khả năng chống chịu còn hạn chế.
Chuyên gia kinh tế từ Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) cảnh báo nếu giá dầu Brent tiếp tục duy trì trên ngưỡng 100 USD mỗi thùng và các điểm nghẽn địa chính trị không được khơi thông, làn sóng đóng cửa hàng quán có thể sẽ lan rộng từ Ấn Độ sang toàn bộ khu vực ngay trong quý II.
Mai Phương (Theo Reuters, CNA, Phnompenh Post)