Hơn 43% lao động đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế

Thông tin được nêu trong "Báo cáo Lương và Thị trường Lao động" do Navigos Group - tập đoàn cung cấp dịch vụ tuyển dụng, sở hữu nền tảng VietnamWorks - công bố.

Báo cáo được thực hiện trong năm 2025, khảo sát hơn 250 doanh nghiệp và hơn 1.600 người lao động, trải rộng nhiều ngành nghề, cấp bậc và loại hình doanh nghiệp trong và ngoài nước. Dữ liệu được đối chiếu với các nguồn thống kê trong nước và quốc tế như Cục Thống kê, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Ngân hàng Thế giới (World Bank).

Theo Navigos Group, chính sách phúc lợi tại doanh nghiệp hiện tập trung vào ba nhóm chính gồm: quyền lợi bắt buộc theo luật, phúc lợi tài chính ngoài lương và các chính sách hỗ trợ phát triển dài hạn.

Ở nhóm quyền lợi bắt buộc, hơn 91% lao động tham gia BHXH, trên 84% có bảo hiểm y tế và khoảng 79% tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Tuy nhiên, cách thức đóng BHXH giữa các doanh nghiệp có sự chênh lệch lớn.

Cụ thể, hơn 43% doanh nghiệp chỉ đóng BHXH trên một mức lương cố định, thấp hơn thu nhập thực tế của người lao động. Gần 11% chỉ đóng trên mức lương tối thiểu vùng (vùng I như TP HCM, Hà Nội năm 2025 là 4,96 triệu đồng) và khoảng 5% không đóng BHXH.

Theo báo cáo, nhóm lao động thường xuyên bị đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế hoặc chỉ ở mức tối thiểu vùng chủ yếu làm việc tại doanh nghiệp nhỏ - nơi chịu áp lực chi phí lớn và năng lực tuân thủ pháp luật còn hạn chế. Ngoài ra, tình trạng này cũng phổ biến ở lao động phi chính thức hoặc các công việc mang tính lặp lại, thủ công trong những ngành đang thu hẹp như may mặc, bán lẻ.

Lý giải nguyên nhân, Navigos Group cho rằng nhiều doanh nghiệp "chẻ" thu nhập thành lương cơ bản và các khoản phụ cấp, hỗ trợ nhằm giảm chi phí đóng bảo hiểm. Một số trường hợp khác xuất phát từ việc thiếu hiểu biết pháp luật hoặc cố tình lách quy định để duy trì khả năng cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

Ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc BHXH TP HCM, cho biết đây là thực trạng phổ biến nhiều năm qua. Doanh nghiệp thường tách thu nhập thành nhiều khoản và chỉ lấy lương cơ bản làm căn cứ đóng BHXH, một phần do cách hiểu và vận dụng các quy định về khoản thu nhập tính và không tính đóng BHXH.

Theo quy định hiện hành, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh và các khoản phụ cấp trả ổn định như phụ cấp chức vụ, trách nhiệm, nặng nhọc, độc hại, thâm niên, khu vực. Trong khi đó, tiền thưởng, tiền ăn ca, hỗ trợ xăng xe, điện thoại, nhà ở và các khoản phúc lợi khác không tính đóng BHXH.

Việc đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế khiến người lao động bị giảm mức hưởng các chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, trợ cấp thất nghiệp; về dài hạn, lương hưu bị kéo thấp, làm gia tăng rủi ro an sinh khi hết tuổi lao động.

Bên cạnh nhóm đóng thấp hơn thu nhập, báo cáo cũng ghi nhận hơn 38% lao động được đóng BHXH trên toàn bộ thu nhập hàng tháng và chỉ 0,12% được đóng trên toàn bộ thu nhập thực nhận.

Theo Cục Thống kê, đến năm 2025, thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam đạt khoảng 8,4 triệu đồng mỗi tháng, tăng 8,9% so với năm trước. Chênh lệch thu nhập theo giới vẫn tồn tại khi thu nhập bình quân của nam giới khoảng 9,5 triệu đồng, cao hơn nữ giới (7,2 triệu đồng) khoảng 1,3 lần. Trong năm 2025, gần 62% người lao động được điều chỉnh tăng lương, chủ yếu ở mức dưới 10%.

Về trung hạn, doanh nghiệp dự kiến ưu tiên tăng lương cho nhóm nhân sự có năng lực công nghệ và khả năng thích ứng cao, phản ánh xu hướng cạnh tranh nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và tái cấu trúc thị trường lao động.

Lê Tuyết