Italy thiệt hại 35 triệu USD vì không dự World Cup
Thất bại ở trận tranh vé vớt đi World Cup 2026 khiến ngân sách của LĐBĐ Italy (FIGC) trả giá đắt đỏ, với các điều khoản phạt trong hợp đồng tài trợ, doanh thu thương mại sụt giảm cho đến việc mất trắng tiền thưởng từ FIFA.
Trận thua Bosnia & Herzegovina ngày 31/3 trở thành thất bại trên mọi phương diện với tuyển Italy, khi tạo ra hiệu ứng "domino" lên bảng cân đối tài chính của FIGC. Gần 35 triệu USD là khoản doanh thu đáng lẽ sẽ đổ về nếu Italy giành vé dự World Cup 2026 tại Bắc Mỹ. Tuy nhiên, kết cục bị loại đã khiến tất cả tan thành mây khói.
Cách đây hai tháng, khi Hội đồng FIGC thông qua dự thảo ngân sách 2026 của Liên đoàn với mức lỗ dự kiến 7,7 triệu USD, Chủ tịch Gabriele Gravina lập tức nhấn mạnh: "Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc đội tuyển có vượt qua vòng loại World Cup hay không, bởi điều đó sẽ tác động rất tích cực đến ngân sách".
Vì nguyên tắc thận trọng, báo cáo dự toán ban đầu được lập mà không tính đến các lợi ích kinh tế từ việc dự ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, do thầy trò Gennaro Gattuso khi đó vẫn chưa vào đá loạt trận play-off. Xét về kết quả thuần túy, con số ước tính chắc chắn sẽ phải điều chỉnh. FIGC bấy giờ buộc phải "vun vén", theo cách doanh thu giảm đồng nghĩa với việc phải cắt giảm chi phí để thiết lập lại thế cân bằng trong quản trị.
Một thập kỷ qua, ngay cả trong hai lần lỡ hẹn với World Cup 2018 và 2022, FIGC vẫn ghi nhận được lợi nhuận dù doanh thu sụt giảm: giảm từ 102 triệu USD năm 2017 xuống 94 triệu năm 2018, và từ 146 triệu năm 2021 xuống 111 triệu năm 2022. Tuy nhiên, việc Italy lần thứ ba liên tiếp "ngồi nhà xem World Cup" đã tước đi của FIGC những nguồn thu khổng lồ, vốn là nguồn lực quan trọng để tái đầu tư cho toàn bộ hệ thống bóng đá trong nước.
Những con số trong ngân sách đã phơi bày mức độ thiệt hại. Trong các thỏa thuận với nhà tài trợ luôn tồn tại điều khoản "Malus", tức là điều chỉnh giảm giá trị hợp đồng tự động nếu tuyển Italy không vượt qua vòng loại. Tổng cộng, con số này khiến FIGC mất trắng 11 triệu USD.
Mảng thương mại của FIGC đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ thì chịu một đòn giáng nặng nề. Xét trong chu kỳ 4 năm phổ biến của các hợp đồng thương mại, doanh thu từ tài trợ và quảng cáo gắn liền với ĐTQG đã tăng từ mức trung bình 48,7 triệu USD/năm trong giai đoạn 2015-2018 lên 57 triệu USD trong giai đoạn 2019-2022. Chu kỳ bắt đầu từ năm 2023 chứng kiến cuộc bứt phá, trung bình hơn 81,3 triệu USD, với đỉnh điểm 94 triệu USD đạt được vào năm 2024.
Thành quả này đến từ việc FIGC tự vận hành hoạt động quản lý đối tác và sản xuất nội dung biên tập. Adidas – đối tác tài trợ trang phục thi đấu thay thế Puma với bản hợp đồng kéo dài đến 2030 – không chỉ tăng mức tài trợ cơ bản từ 25,5 triệu lên 35-40 triệu USD/năm, mà còn tăng mức cam kết bản quyền tối thiểu cho các sản phẩm bán ra.
Năm 2024, mảng này mang về tổng cộng 12,8 triệu USD, tức tăng 4,6 triệu so với năm 2023. Giờ đây, FIGC sẽ không thể tận dụng được đà tăng trưởng này tại sân chơi lớn nhất thế giới, đặc biệt khi thị trường Mỹ là trọng tâm chiến lược của Adidas, với kỳ vọng "thắng lớn" sau khi ra mắt mẫu áo đấu mới của tuyển Italy vào tháng 11 năm ngoái.
Cùng với sự đình trệ trong doanh số bán đồ lưu niệm và các cuộc đàm phán tài trợ mới bị đổ vỡ, khoảng 11,6 triệu USD nữa lại "bay màu", cộng thêm 11 triệu USD từ điều khoản phạt do không giành vé dự World Cup 2026.
Bi kịch chưa dừng lại. FIFA luôn có chế độ tiền thưởng cho các quốc gia tham dự dựa trên thành tích. Chỉ riêng phí hiện diện đã là 9 triệu USD, cộng thêm 1,5 triệu USD chi phí chuẩn bị. Con số này sẽ tăng dần theo bước tiến của đội tuyển: 12,8 triệu USD nếu qua vòng bảng, 16,3 triệu cho vòng 1/8, 21 triệu cho tứ kết và lên tới 52,2 triệu cho đội vô địch.
Tổng cộng, FIGC mất gần 35 triệu USD doanh thu từ các khoản phạt hợp đồng, các biến số thương mại và tiền thưởng tham dự cơ bản từ FIFA. Tuy nhiên, việc Italy không dự World Cup không ảnh hưởng đến bản quyền truyền hình, do FIGC nhận được khoản chia cố định dựa trên thỏa thuận tập trung giữa các liên đoàn thành viên châu Âu và UEFA.
Tuyển Italy từ lâu đã là "con gà đẻ trứng vàng" cho FIGC. Doanh thu của FIGC đạt kỷ lục vào năm 2021 với 267 triệu USD, trong đó 146,3 triệu đến từ các hoạt động của đội tuyển vừa vô địch châu Âu. Đến năm 2024, con số này còn cao hơn: 155,6 triệu trên tổng doanh thu 260 triệu USD của Liên đoàn, chiếm tới 60% ngân sách. Vì vậy, việc bị gạt tên khỏi World Cup không chỉ là thất bại của riêng tuyển Italy hay FIGC, mà còn là tổn thất sâu sắc cho toàn bộ hệ thống bóng đá Italy.
Hoàng Thông (theo Gazzetta dello Sport)