Khi 'đảo thép' làm du lịch- Bài cuối: Cần một cơ chế 'vượt khung' để bứt phá

Một chỉ đạo mang tính chiến lược, nhưng cũng đồng thời đặt ra một câu hỏi không dễ: Làm thế nào để một hòn đảo nhỏ, từng là “đảo thép” trong chiến tranh, có thể chuyển mình thành một điểm đến tầm vóc - mà vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của mình? Ở thời điểm hiện tại, câu trả lời dần hiện ra rõ hơn: Cơ hội đã có, tiềm năng đã được nhận diện, nhưng để bứt phá, điều còn thiếu - và mang tính quyết định - chính là một cơ chế đủ mạnh, đủ khác biệt, đủ “mở lối” cho Cồn Cỏ đi con đường riêng của mình. TTXVN giới thiệu bài cuốitrong chùm bài "Khi 'đảo thép' làm du lịch".

Bài cuối: Cần một cơ chế 'vượt khung' để bứt phá

Xây dựng Cồn Cỏ trở thành trung tâm du lịch

Trên bản đồ du lịch biển đảo Việt Nam, không khó để gọi tên những điểm đến đã định vị thương hiệu như Phú Quốc hay Côn Đảo. Đặt cạnh những cái tên ấy, Cồn Cỏ hiện ra với một dáng hình khác biệt – nhỏ hơn, lặng hơn, nhưng cũng nhiều ràng buộc hơn.

Một hòn đảo chỉ rộng hơn 2,3 km², phần lớn diện tích là rừng tự nhiên, hệ sinh thái dễ tổn thương. Và trên hết, đó là vị trí tiền tiêu – nơi mọi quyết định phát triển không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế, mà luôn phải đặt trong mối tương quan chặt chẽ với quốc phòng, an ninh. Chính những điều đó khiến Cồn Cỏ không thể đi theo con đường quen thuộc của các trung tâm du lịch biển: Mở rộng nhanh, xây dựng dày, đón khách số lượng lớn. Với hòn đảo này, phát triển – nếu có – phải là một quá trình được cân nhắc kỹ lưỡng, thậm chí có phần “chậm mà chắc”.

Điểm tựa quan trọng cho hướng đi ấy được xác lập rõ trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 16/10/2024. Giữa không gian biển trời còn nguyên vẻ hoang sơ, người đứng đầu Đảng và Nhà nước không chỉ bày tỏ ấn tượng trước vẻ đẹp tự nhiên hiếm có của Cồn Cỏ, mà còn nhấn mạnh vị trí chiến lược đặc biệt của hòn đảo trong tổng thể chiến lược biển đảo quốc gia. Đặc biệt, định hướng được đưa ra không tách rời hai yếu tố: phát triển và bảo vệ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tỉnh Quảng Trị xây dựng Cồn Cỏ trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ gắn với vai trò tiền đồn ở Biển Đông; đồng thời xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo nền tảng ổn định cho phát triển kinh tế – xã hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kêu doanh nghiệp, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý cùng tham gia vào quá trình phát triển.

Theo ông Hồ Văn Hoan, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, những chỉ đạo mang tính chiến lược này đang dần được cụ thể hóa thành nền tảng chính sách – một “điểm tựa” để địa phương xây dựng các cơ chế đặc thù phù hợp với điều kiện riêng của đảo.

Từ góc độ quản lý, ông Hồ Văn Hoan cho rằng, Cồn Cỏ cần được định hướng phát triển theo mô hình sinh thái chất lượng cao, quy mô nhỏ, có kiểm soát. Nếu chỉ khai thác trong phạm vi hơn 2,3 km² đất nổi, đảo rất dễ rơi vào tình trạng quá tải – điều đã từng xảy ra với không ít điểm đến khác. Vì vậy, việc mở rộng không gian phát triển ra vùng biển – khu bảo tồn rộng hơn 4.500 ha được xem là hướng đi tất yếu. Nhưng quan trọng hơn, đó không còn là câu chuyện mở rộng về mặt địa lý, mà là sự mở rộng trong tư duy phát triển: Từ “khai thác trên đảo” sang “khai thác tổng thể không gian đảo – biển” một cách bền vững.

Định vị “đảo xanh - nguyên sơ - khác biệt”

Từ những định hướng đó, một “bản sắc” của Cồn Cỏ dần hình thành: đảo xanh – nguyên sơ – trải nghiệm khác biệt. Đây không phải là khẩu hiệu. Đó là một lựa chọn có tính toán. Một hòn đảo hình thành từ núi lửa cổ, từng là “tọa độ lửa” trong chiến tranh, nhưng đến hôm nay vẫn giữ được gần như nguyên vẹn hệ sinh thái rừng – biển. Sự nguyên sơ ấy vừa là lợi thế, vừa là một giới hạn, nó cho phép tạo ra sự khác biệt nhưng cũng buộc mọi bước phát triển phải thận trọng.

Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á Phạm Hải Quỳnh cho rằng, điểm mạnh lớn nhất của Cồn Cỏ nằm ở sự giao thoa hiếm có giữa lịch sử và thiên nhiên. Ông Quỳnh phân tích: Đây không chỉ là một hòn đảo sinh thái, mà còn là biểu tượng chủ quyền – một "pháo đài thép" trong chiến tranh. Sự kết hợp giữa du lịch lịch sử – tâm linh với du lịch sinh thái rừng – biển tạo nên bản sắc riêng biệt. Trong bối cảnh nhiều điểm đến biển đảo đang dần trở nên giống nhau, “khác biệt” không còn là lợi thế, mà trở thành điều kiện sống còn. Cồn Cỏ có nền tảng để tạo ra sự khác biệt đó. Nhưng như chính các chuyên gia chỉ ra, vấn đề không nằm ở tiềm năng – mà nằm ở cách khai thác. Hiện nay, Cồn Cỏ vẫn chưa thu hút được nhà đầu tư chiến lược. Nguyên nhân không hẳn vì thiếu quan tâm, mà vì cơ chế chưa đủ hấp dẫn để bù đắp những bất lợi về vị trí, quy mô và hạ tầng.

Theo ông Phạm Hải Quỳnh, thay vì phát triển dàn trải, Cồn Cỏ cần một “cú hích” mang tính biểu tượng – chẳng hạn một khu nghỉ dưỡng cao cấp, quy mô phù hợp để định vị thương hiệu. Nhưng để có được “cú hích” đó, chính sách phải đi trước. Từ ưu đãi đầu tư ở mức cao cho du lịch sinh thái và hạ tầng xanh, kéo dài thời gian thuê đất, giảm chi phí giai đoạn đầu; đến cải cách mạnh thủ tục hành chính, đặc biệt với các dự án có yếu tố quốc phòng – an ninh. Một hướng đi đáng chú ý khác là thí điểm cơ chế “sandbox” cho du lịch xanh – cho phép thử nghiệm các mô hình mới như kinh tế đêm, thể thao biển gắn với bảo tồn hay giao thông không phát thải. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều đảo nhỏ đã thành công khi đi theo hướng này – từ mô hình “không rác thải” tại Kamikatsu (Nhật Bản) đến các khu bảo tồn biển như Great Barrier Reef (Australia). Dĩ nhiên, điều quan trọng không phải là sao chép, mà là lựa chọn và điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế.

Ông Dương Bá Hưng, Tổng Giám đốc Công ty Top Ten Travel cho rằng, doanh nghiệp sẵn sàng tham gia các mô hình du lịch có kiểm soát. Việc giới hạn số lượng khách và tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt không phải rào cản mà còn giúp nâng cao giá trị điểm đến. Doanh nghiệp cần môi trường đầu tư ổn định và minh bạch để phát triển dài hạn.

Cơ chế - “chìa khóa” để phát triển

Nhìn lại thực tế phát triển du lịch tại Việt Nam, có thể thấy một điểm chung: Những địa phương bứt phá đều gắn với những cơ chế vượt trội. Với Cồn Cỏ, nhu cầu đó còn trở nên cấp thiết hơn. Bởi đây không chỉ là một điểm đến du lịch, mà còn là một đảo tiền tiêu – nơi mọi chính sách phát triển đều phải tính đến yếu tố đặc thù về quốc phòng, an ninh. Nếu tiếp cận bằng những cơ chế thông thường, rất khó tạo ra bước chuyển mang tính đột phá.

Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị Hồ Văn Hoan cho biết, tỉnh đang xây dựng định hướng phát triển du lịch giai đoạn 2026 – 2030, trong đó nhấn mạnh việc hình thành các cơ chế ưu đãi đủ mạnh để thu hút đầu tư. Song song đó, “Đề án phát triển đặc khu Cồn Cỏ mạnh về kinh tế, vững về quốc phòng – an ninh” đã được Ban Thường vụ Tỉnh ủy thông qua và đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, với nhiều chính sách cụ thể như: hỗ trợ 30 – 50% chi phí hạ tầng dùng chung; miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo; miễn hoặc giảm tiền thuê đất, mặt nước; áp dụng cơ chế một cửa, rút ngắn thời gian cấp phép. Đây là những bước đi đầu tiên, tạo nền móng cho một hướng phát triển mới. Tuy nhiên, để tạo được “cú hích” thực sự, theo các chuyên gia, vẫn cần những cơ chế mạnh hơn, linh hoạt hơn và mang tính thử nghiệm cao hơn – phù hợp với tính chất đặc thù của một đảo tiền tiêu có quy mô nhỏ nhưng giá trị chiến lược lớn.

Ông Trần Xuân Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ nhấn mạnh, mục tiêu phát triển của đảo là “nhỏ nhưng tinh, ít nhưng chất”. Hơn nửa thế kỷ trước, Cồn Cỏ là tuyến đầu giữ biển. Hôm nay, hòn đảo nhỏ ấy đứng trước một sứ mệnh mới: Trở thành một động lực trong không gian kinh tế biển.

Hành trình từ “đảo thép” đến “đảo du lịch” là sự chuyển mình về chức năng, cũng là phép thử đối với tư duy phát triển. Và trong hành trình đó, một cơ chế đặc thù – đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ khác biệt chính là “chìa khóa” để mở cánh cửa của sự phát triển. Khi cánh cửa ấy được mở đúng cách, “viên ngọc xanh” giữa trùng khơi sẽ không còn chỉ dừng ở tiềm năng, mà có thể thực sự tỏa sáng, trở thành điểm nhấn khác biệt trên bản đồ du lịch biển đảo Việt Nam./.(hết)