Kịch về đời sống quân khu Nam Đồng thập niên 1970
Cuộc sống của con nhà lính tại khu gia binh - mô hình nhà tập thể thời chiến - được tái hiện trên sân khấu kịch, thu hàng nghìn vé qua các suất diễn.
Tác phẩm được chuyển thể từ truyện dài cùng tên của nhà văn Bình Ca, do nghệ sĩ Sĩ Tiến - Giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ - đạo diễn, đưa khán giả đến khu tập thể Nam Đồng, Hà Nội khoảng năm 1974-1975. Hầu hết người chồng, người bố trong các gia đình ở đây đều đang chiến đấu tại khắp các mặt trận, để lại vợ con họ xoay xở với những lo toan thường nhật.
Ở nửa đầu, tác phẩm lấy tiếng cười bằng trò nghịch ngợm của các thanh thiếu niên. Họ mặc áo lính của bố, tập hợp thành một nhóm, tự phong là ''quân khu Nam Đồng'' để chống lại những tên bắt nạt, chuyên trấn lột đồ. Dù hành động còn non nớt, họ toát lên nhiệt huyết tuổi trẻ, tinh thần vì mọi người.
Do thiếu sự uốn nắn đầy đủ của gia đình, mong muốn thể hiện bản thân, đôi lúc nhóm trẻ có những quyết định bồng bột. Chỉ một chút sơ sểnh, tương lai của chúng bị ảnh hưởng. Chẳng hạn, nhân vật Quang Anh vì bảo vệ bạn mà lỡ dùng hung khí gây thương tích, vướng vào vòng lao lý.
Đan xen câu chuyện của nhóm trẻ là những rung động tình cảm trong sáng ở lứa tuổi 15, 17. Việt năng nổ nhưng nhút nhát trước Mai Hương - cô gái mình thích. Cậu nhờ Hòa viết liên tiếp chín bức thư với lời lẽ tình cảm, mong muốn được cô bạn để ý. Sinh nhật Mai Hương, Việt có những hành động vụng về, gây cười.
Trong phần sau, vở diễn khai thác sâu hơn những mối quan hệ, để lại nhiều cảm xúc cho khán giả. Cô Nguyệt - giáo viên của các thanh thiếu niên ở Nam Đồng - thường xuất hiện với vẻ ngoài nghiêm túc nhưng là người yêu thương, sát sao học trò, luôn căn dặn họ không được làm gì để đánh mất tương lai. Bác bảo vệ của trường Đống Đa - nơi nhóm trẻ theo học - là một cựu binh, trở về từ chiến trường với một bên chân bị tật. Thường ngày, ông luôn cầm theo chiếc roi cùng một quyển sổ ghi lại các sai phạm của họ để răn đe. Thực chất, ông như đang thay mặt người bố, muốn dẫn dắt những đứa trẻ đi đúng hướng.
Kịch không có xung đột mà tập trung tôn vinh tình bạn, tình yêu trong sáng, tình cảm gia đình, mối quan hệ thầy trò, đồng thời khơi gợi niềm tự hào dân tộc, tinh thần chiến đấu vì Tổ quốc. Tác phẩm khép lại bằng cảnh lứa thanh niên tình nguyện lên đường nhập ngũ, nối tiếp truyền thống quân nhân của gia đình.
Suốt hai tiếng, tác phẩm hút người xem nhờ diễn biến liền mạch, màn thể hiện tròn vai của các diễn viên. Hóa thân cô giáo Nguyệt, Lương Thu Trang gây ấn tượngở những phân đoạn nặng tâm lý. Trong cảnh cuối, cô Nguyệt đi đến từng chiếc bàn học, kể tên chỗ ngồi của học sinh, nhớ lại những ký ức đẹp bên các em. Hình ảnh cô giáo nghẹn ngào khi nhắc đến các gương mặt mãi nằm lại ở chiến trường khiến nhiều khán giả rơi nước mắt.
Quá trình thực hiện kịch bản, nhà văn Phạm Ngọc Tiến chắt lọc những lát cắt qua hàng trăm trang sách ở truyện gốc, nhằm xây dựng mạch kể xuyên suốt. Ông chọn nhân vật Việt và Mai Hương làm trục chính, cùng nhóm bạn ở khu tập thể Nam Đồng gắn bó, trưởng thành. Tác giả cho biết từng cân nhắc, viết lại nhiều lần mới cảm thấy ưng ý.
Kịch Quân khu Nam Đồng được công diễn từ cuối tháng 11/2025, duy trì năm suất trong tháng 12/2025 và bốn suất của tháng 1 năm nay. Tại buổi diễn tối 24/1, dù thời tiết lạnh, hàng trăm khán giả, trong đó nhiều người lớn tuổi có mặt tại Nhà hát Tuổi trẻ từ sớm để xem tác phẩm. Kết thúc vở, nhiều người nán lại chụp ảnh, bàn luận về các chi tiết. Hà Anh, 26 tuổi, ở Hà Nội, nhận xét kịch bản cuốn hút, đan xen những tình huống gây cười, xúc động.
Quân khu Nam Đồnglà cuốn sách đầu tay của nhà văn Bình Ca, xuất bản lần đầu năm 2015. Ông cho biết muốn kể lại câu chuyện về một giai đoạn ''có vẻ bị văn chương nước nhà bỏ quên: Tuổi thơ trong các khu gia binh những năm đất nước chưa thống nhất''. Qua đó, tác giả gửi thông điệp: ''Dù các bạn có sống bao lâu đi chăng nữa, 20 năm đầu chính là nửa đời tươi đẹp và quan trọng nhất của bạn. Hãy cố gắng sống sao cho vui vẻ, hạnh phúc, và đừng để mình trượt ngã ngay từ vạch xuất phát''.
Sách lập kỷ lục khi tái bản 15 lần trong bốn năm, in 32.000 cuốn, tính đến năm 2020. Sau thành công của tác phẩm, nhà văn từng tuyên bố gác bút nhưng viết cuốn mới - Đi trốn - trong thời gian cách ly xã hội vì Covid-19.
Phương Linh