Lần đầu tiên 130 nghệ sĩ Tỳ bà hội tụ trong chương trình ‘Đoàn viên’ mừng 70 năm Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam

Đây là chương trình đặc biệt do Tổ bộ môn Tỳ bà, Khoa Âm nhạc Truyền thống thực hiện chào mừng kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Chương trình được đầu tư công phu và hứa hẹn sẽ tạo những dư âm lớn cho người yêu nhạc truyền thống, đồng thời khẳng định vị trí hàng đầu trong đào tạo âm nhạc dân tộc của Khoa Âm nhạc Truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

TS.NSND Nguyễn Thị Hoa Đăng, Phó Trưởng khoa Âm nhạc Truyền thống cho biết, chương trình quy tụ tới 130 nghệ sĩ Tỳ bà thuộc nhiều thế hệ biểu diễn trên cùng một sân khấu là điều hiếm có. Đặc biệt, trong đó có những tiết mục do 70 nghệ sĩ Tỳ bà trình diễn mang ý nghĩa hướng tới 70 năm thành lập Học viện (1956 - 2026). Có thể nói, chương trình như một sự lật mở lại những trang sách từ quá khứ, tổng kết quá trình 70 năm hình thành và phát triển bộ môn Tỳ bà tại Khoa Âm nhạc Truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Theo Ban tổ chức, 130 nghệ sĩ Tỳ bà hội tụ từ khắp mọi miền đất nước, như Huế, Phú Yên, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh…, và đặc biệt có cả những nghệ sĩ đang sinh sống, giảng dạy tại nước ngoài như Pháp, Úc, Nhật Bản... Phần lớn các nghệ sĩ đều có mối liên hệ trực tiếp với Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam: có người từng học tập, có người từng giảng dạy, hoặc trưởng thành từ môi trường đào tạo của ngôi trường này. Sự quy tụ hiếm có và ý nghĩa của nhiều thế hệ nghệ sĩ sẽ tạo nên một cuộc “Đoàn viên” vô cùng ý nghĩa. Đó không chỉ là một cuộc “Đoàn viên” của cộng đồng nghệ sĩ Tỳ bà trong nước mà còn mang tính kết nối quốc tế.

Chương trình “Đoàn viên” được xây dựng gồm hai phần: Phần một mang tính chất tri ân và kế thừa, giới thiệu những tác phẩm tiêu biểu đã đi cùng năm tháng của các thế hệ nhạc sĩ và nghệ sĩ. Phần hai mở ra một không gian sáng tạo mới, trẻ trung với nhiều thử nghiệm và cũng đã từng gặt hái những thành công đáng khích lệ.

Toàn bộ chương trình được xây dựng như một dòng chảy xuyên suốt giữa truyền thống – kế thừa – sáng tạo - phát triển, với hệ thống các tác phẩm được lựa chọn rất kỹ, vừa mang giá trị kinh điển, vừa có những tìm tòi mới.

Ở phần một, khán giả sẽ được trở về với ba tác phẩm đã đi cùng năm tháng của nghệ thuật Tỳ bà Việt Nam do Nghệ sĩ Nhân dân Mai Phương, sáng tác, đó là: Chỉ một niềm tin, Kỷ niệm quê hương, Suy tư là những tác phẩm mang tính biểu tượng, có chiều sâu nghệ thuật và giá trị sư phạm rất lớn, gắn bó với nhiều thế hệ nghệ sĩ. Đặc biệt, chương trình giới thiệu tác phẩm Hái nụ tầm xuân do cố nghệ sĩ ưu tú Hồng Thái sáng tác – một tác phẩm có tính học thuật cao, thường được sử dụng trong đào tạo bậc đại học và cao học chuyên ngành Tỳ bà.

Bên cạnh đó còn có tác phẩm “Nhớ rừng” do Nghệ sĩ Ưu tú Kim Hạnh sáng tác và biểu diễn -một tác phẩm với màu sắc trữ tình, tinh tế nhưng cũng rất mãnh liệt và cảm xúc qua đôi bàn tay điêu luyện và tài hoa. Một điểm nhấn độc đáo trong chương trình, đó là sự khai thác chất liệu tuồng Phú Yên với trích đoạn “Hò bả trạo” do NSND. Bùi Thanh Hải dàn dựng với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ ở các bè Tỳ bà khác nhau. Đây là kết quả từ quá trình các giảng viên, nghệ sĩ Tỳ bà khoa Âm nhạc truyền thống thu nhận được qua chuyến đi thực tế và làm việc với nghệ nhân để đưa chất liệu truyền thống vào sân khấu “Đoàn viên”.

Kết thúc phần một là “Gửi về phương Nam” của Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Thúy My, tác phẩm từng đạt giải A của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, đồng thời cũng là tác phẩm giúp nghệ sĩ Tỳ bà Vũ Diệu Thảo giành Huy chương Vàng tại Liên hoan Âm nhạc mở rộng toàn quốc 2025. Việc đưa tác phẩm này vào chương trình mang ý nghĩa kết nối Bắc - Nam, gắn kết và lan tỏa tình cảm yêu thương.

Ở phần hai, không gian âm nhạc được mở rộng với nhiều sáng tạo mới. Trong đó phải kể đến tác phẩm “Sắc màu” của nhạc sĩ Đức Trịnh quy tụ 40 cây đàn Tỳ bà, được viết thành nhiều bè, tạo nên hiệu ứng âm thanh phong phú. Các tác phẩm “Khúc Tỳ bà” (Thơ Cao Trần Nguyên, nhạc Hoàng Thành) do nghệ sĩ Thanh Thuỷ thể hiện, “Màu trong như nước” do nghệ sĩ Đàm Thái Hà sáng tác và dàn dựng với sự kết hợp giữa Tỳ bà và các nhạc cụ hiện đại như guitar, bass, trống - giúp mở ra một không gian giao thoa thú vị. Một điểm nhấn khác có thể kể đến là “Tỳ bà uy vũ” (sáng tác nghệ sĩ Lương Duy Thắng), khai thác chất liệu Rock do giảng viên Ánh Lâm (Trường Cao đẳng nghệ thuật Hà Nội dàn dựng) một thử nghiệm kết hợp Tỳ bà với Rock, mang lại năng lượng tươi mới cho sân khấu.

Đặc biệt, chương trình có một phần trình diễn liên khúc Tây Bắc (Lời thơ Hoàng Minh Chính, nhạc Bùi Đình Thảo - Dân ca Thái) qua phần phối khí, dàn dựng công phu của giảng viên Phan Thuỷ do các em học sinh nhỏ tuổi nhóm Baby Tỳ bà biểu diễn. Tác phẩm hướng tới thu hút khán giả trẻ, và là một hình ảnh đẹp, thể hiện sự tiếp nối của nghệ thuật đàn Tỳ bà.

Bên cạnh đó là mashup “Việt Nam thịnh vượng – Made in Vietnam” (Sáng tác Bùi Trường Linh- DTAP) trẻ trung, hiện đại do nghệ sĩ Nghiêm Thu dàn dựng. Nghệ sĩ Nghiêm Thu cùng các học sinh đặc biệt đến từ Thành phố Hồ Chí Minh tham gia biểu diễn tiết mục này.

Chương trình khép lại bằng tác phẩm “Hùng Vương mở cõi” – một sáng tác mới của Vũ Diệu Thảo, được phối khí và dàn dựng bởi Nhạc sĩ Dương Đức Thụy và chỉ huy bởi Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Ngọc Khôi. Tiết mục quy tụ 70 nghệ sĩ Tỳ bà, kết hợp với dàn nhạc dân tộc và giọng hát của các ca sĩ Nguyên Vũ, Hương Ly - giảng viên Khoa Thanh nhạc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam. Ca từ trong ca khúc mang tính sử thi, tái hiện hình tượng Lạc Long Quân – Âu Cơ cha rồng mẹ tiên, như một lời tri ân hướng về nguồn cội, đặc biệt ý nghĩa trong dịp Giỗ Tổ Hùng Vương đang cận kề.

Sức hấp dẫn của “Đoàn viên” không chỉ nằm ở từng tác phẩm riêng lẻ mà còn ở tổng thể chương trình – nơi khán giả có thể cảm nhận bức tranh toàn diện về đàn Tỳ bà: từ truyền thống đến hiện đại, từ lớp nghệ sĩ gạo cội đến thế hệ trẻ, từ giá trị cốt lõi đến những tìm tòi sáng tạo, với sự đa dạng trong màu sắc âm nhạc và hình thức thể hiện. Phần 2 của chương trình với sự kết hợp giữa Tỳ bà và các loại hình âm nhạc, nhạc cụ hiện đại cho thấy sức sống của nghệ thuật đàn Tỳ bà trong thời đại mới hiện đang khiến rất nhiều khán giả trẻ háo hức chờ đợi.

Thạc sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Vũ Thị Mai Phương, nguyên Trưởng bộ môn Tỳ bà, Khoa Âm nhạc truyền thống- người có sự ảnh hưởng lớn và góp nhiều công sức, tâm huyết đưa bộ môn Tỳ bà phát triển mạnh mẽ như hôm nay, đồng thời đào tạo được nhiều học trò trở thành những nghệ sĩ Tỳ bà tài danh, xúc động chia sẻ niềm tự hào khi được cùng các thế hệ giảng viên, cựu học sinh, sinh viên được hội tụ và tham gia chương trình “Đoàn viên”.

NSND. Mai Phương bồi hồi nhớ lại những năm tháng khi bà còn là sinh viên bộ môn Tỳ bà của Khoa đã vượt qua rất nhiều gian khó để theo đuổi việc học tập và trưởng thành. Đó là những ngày cả trường phải đi sơ tán, cuộc sống thiếu thốn, vất vả, các học trò có nhiều khi chùn bước, nhưng Nghệ sĩ Nhân dân Vũ Tuấn Đức, người đặt nền móng cho Khoa Âm nhạc Truyền thống của Học viện và là Trưởng khoa đầu tiên đã luôn động viên, truyền lửa cho các học trò tiếp tục học tập. NSND. Mai Phương chưa bao giờ quên hình ảnh người thầy của mình ngày ngày miệt mài chép từng nốt nhạc để giảng dạy, dìu dắt học trò trong những điều kiện hết sức khắc nghiệt.

“Trong những năm tháng gian khổ ấy, chúng tôi nhận được sự đùm bọc, sẻ chia của người dân nơi sơ tán - từ miếng ăn, chén nước đến tình cảm chân thành. Chính những điều đó đã trở thành động lực để chúng tôi kiên trì học tập, gắn bó với nghề và không ngừng phấn đấu. Tôi luôn tự nhủ phải nỗ lực để xứng đáng với những gì mình đã trải qua, với sự hy sinh của đất nước và sự cưu mang của người dân đã nhường cơm sẻ áo để chúng tôi tiếp tục học hành. Và hôm nay, sự trưởng thành, lớn mạnh của Khoa Âm nhạc Truyền thống, trong đó có bộ môn Tỳ bà, chính là cách chúng tôi tri ân những nghĩa tình sâu nặng ấy,” NSND. Mai Phương bày tỏ.

Chính vì vậy, chương trình không chỉ phản ánh chặng đường hình thành, phát triển của bộ môn Tỳ bà trong Khoa Âm nhạc Truyền thống, mà còn thấm đẫm tinh thần tri ân đối với NSND. Vũ Tuấn Đức.

Nghệ sĩ Tỳ bà, giảng viên Vũ Diệu Thảo đảm nhiệm vai trò tổ chức sản xuất, vừa sáng tác vừa biểu diễn, viết kịch bản… cho chương trình cho biết, việc quy tụ 130 nghệ sĩ Tỳ bà từ các đoàn nghệ thuật, cơ sở đào tạo… khắp cả nước về trình diễn là điều không dễ dàng. Trong quá trình tập luyện suốt 1 tháng qua, hầu hết các nghệ sĩ đều phải tập ngoài giờ, nhưng ai cũng rất nhiệt tình, hăng say với lòng yêu nghề, tự hào về âm nhạc dân tộc Việt Nam, mong đem đến một đêm nhạc chất lượng nghệ thuật cao, ý nghĩa.

“Chúng tôi hy vọng rằng “Đoàn viên” sẽ không chỉ là một chương trình nghệ thuật, mà còn là một không gian cảm xúc, nơi khán giả có thể cảm nhận được vẻ đẹp của đàn Tỳ bà, của âm nhạc truyền thống Việt Nam. Và hơn hết, chúng tôi mong rằng khán giả sẽ đón nhận và yêu thương các thế hệ nghệ sĩ, giảng viên, học sinh – sinh viên đàn Tỳ bà, như một cách để cùng chúng tôi tiếp nối và lan tỏa những giá trị bền vững của nghệ thuật dân tộc”- Nghệ sĩ Tỳ bà Vũ Diệu Thảo chia sẻ.

Là một giảng viên trẻ kế thừa thành tựu của tổ bộ môn, có đóng góp không nhỏ trong đào tạo, lan toả nghệ thuật diễn tấu đàn Tỳ bà cho thế hệ trẻ, Vũ Diệu Thảo cũng mong muốn với những sáng tạo mới từ chương trình sẽ thu hút nhiều khán giả trẻ quan tâm hơn nữa đến bộ môn Tỳ bà.

Đánh giá cao và biểu dương những nỗ lực, tâm huyết của Tổ bộ môn Tỳ bà, Khoa Âm nhạc truyền thống trong việc triển khai chương trình “Đoàn viên”, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Đỗ Quốc Hưng – Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam khẳng định: đây không chỉ là hoạt động ý nghĩa hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện, mà còn là minh chứng rõ nét cho trách nhiệm và sứ mệnh gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật truyền thống dân tộc. Thông qua chương trình, tinh hoa âm nhạc của cha ông tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ đến công chúng trong nước và quốc tế, đặc biệt là thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của nền văn hóa Việt Nam.

“Chương trình ‘Đoàn viên’ đồng thời là sự khẳng định vững chắc vị thế đào tạo hàng đầu, chuẩn mực của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam nói chung và Khoa Âm nhạc Truyền thống nói riêng. Trải qua 70 năm xây dựng và phát triển, Khoa Âm nhạc Truyền thống - trong đó có bộ môn Tỳ bà cùng các bộ môn khác - đã không ngừng chứng minh vai trò, đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của nền âm nhạc dân tộc. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, Khoa không chỉ làm tốt nhiệm vụ bảo tồn di sản quý báu của dân tộc mà còn chủ động đổi mới, hội nhập sâu rộng với đời sống âm nhạc đương đại, góp phần đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ,” TS.NSND. Quốc Hưng nhấn mạnh.

Khoa Âm nhạc Truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam đào tạo các chuyên ngành Sáo trúc, Bầu, Nhị, Nguyệt, Tỳ bà, Tranh, Tam thập lục, Gõ dân tộc. Ngoài ra, Khoa còn giảng dạy các môn như Hoà tấu Chèo, Hòa tấu nhạc thính phòng Huế, Hoà tấu nhạc tài tử cải lương, Hát Chèo, Ca Huế, Hát Cải lương.

Khoa Âm nhạc Truyền thống có nhiều thành tích nổi bật cả về đào tạo, biểu diễn và đóng góp một phần không nhỏ trong công tác bảo tồn, truyền bá âm nhạc truyền thống Việt Nam. Nhiều giảng viên trong Khoa đã được Nhà nước phong tặng các danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, Nhà giáo ưu tú, Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú như NSND. Vũ Tuấn Đức, NGND. Đặng Xuân Khải, ThS.NSƯT. Nguyễn Hồng Thái, ThS.NGƯT. Ngô Bích Vượng, ThS.NSND. Nguyễn Thị Thanh Tâm, ThS.NSƯT. Lê Văn Phổ, ThS.NSND Nguyễn Thị Phúc, ThS.NSƯT Nguyễn Thị Thanh Hằng... Thế hệ tiếp nối có các giảng viên - nghệ sĩ xuất sắc là đang giữ các trọng trách chủ chốt trong Khoa có: TS. NSND. Cồ Huy Hùng, TS.NSND Nguyễn Thị Hoa Đăng, ThS. NSƯT. Nguyễn Hoàng Anh, TS.NSND. Phạm Trà My, ThS. NSƯT. Bùi Lệ Chi… Các giảng viên trẻ kế cận của Khoa đang tiếp tục được đào tạo nâng cao trình độ ở cả trong nước và nước ngoài. Thầy trò Khoa Âm nhạc Truyền thống đã giành được nhiều giải thưởng cao trong các cuộc thi độc tấu, hòa tấu nhạc cụ dân tộc quốc gia, quốc tế.

Trước chương trình “Đoàn viên” của Tổ bộ môn Tỳ bà, Khoa Âm nhạc Truyền thống cũng tổ chức đêm nhạc “Sắc hương bốn mùa” chào mừng kỷ niệm 70 năm Học viện do Lớp thực hành dàn nhạc, hòa tấu nhạc phong cách Huế thực hiện. TS.NSND. Hoa Đăng bày tỏ, trong chuỗi các buổi hòa nhạc kỷ niệm 70 năm Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Khoa Âm nhạc truyền thống mong muốn những thanh âm của âm nhạc dân tộc sẽ được vang lên một cách thật say đắm, rung động, nhân lên tình yêu nghệ thuật truyền thống tới mọi khán giả.