Mẫu tên lửa 'xuyên thủng mọi lá chắn' Nga khiến Ukraine lo ngại

Tờ Defense Express của Ukraine hôm 22/1 cho biết quân đội Nga đã triển khai 24 xe chở đạn kiêm bệ phóng 9P701 của tổ hợp Iskander-M1, mỗi xe mang được tới 4 tên lửa hành trình, gấp đôi cơ số chiến đấu của hệ thống Iskander nguyên bản.

"Điều này cho phép Nga phóng tối đa 96 tên lửa 9M729 với tầm bắn 1.500 km trong một lần tập kích. Chúng có thể vươn tới mọi mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine nếu khai hỏa từ những trận địa thường thấy của tổ hợp Iskander. Đây là mối đe dọa lớn", tờ báo cho hay.

Trong ảnh là ống bảo quản kiêm bệ phóng của tên lửa 9M729 được Bộ Quốc phòng Nga trưng bày ở tỉnh Moskva hồi năm 2019.

Tên lửa 9M729 được công ty quốc phòng NPO Novator phát triển từ thập niên 2000. Nó dường như là biến thể của tên lửa hành trình hải quân Kalibr, được chỉnh sửa để khai hỏa từ hệ thống Iskander-K trên mặt đất.

Moskva lần đầu công khai xác nhận sự tồn tại của 9M729 vào tháng 11/2018. Một năm sau, Nga trưng bày công khai ống chứa đạn kiêm bệ phóng tên lửa 9M729 và chia sẻ một số thông tin về loại vũ khí này, nhằm cứu vãn Hiệp ước Các lực lượng hạt nhân tầm xa (INF) với Mỹ.

9P701 không phải khí tài mới xuất hiện. Nguyên mẫu của nó được trưng bày tại triển lãm quốc phòng MAKS ở ngoại ô thủ đô Moskva hồi năm 2007.

Bộ Quốc phòng Nga đã tiếp nhận những xe bệ phóng 9P701 đầu tiên từ năm 2021. Theo kế hoạch, Nga dự kiến biên chế tổng cộng 60 xe bệ phóng 9P701, đủ để mỗi lữ đoàn Iskander được bổ sung một tiểu đoàn Iskander-M1.

Theo các quan chức Nga, 9M729 đạt tầm bay tối đa 480 km, mang đầu đạn nặng 450 kg với lựa chọn hạt nhân hoặc thông thường, mang lại khả năng tác chiến linh hoạt khi sử dụng cho cả nhiệm vụ chiến lược lẫn chiến thuật.

Quả đạn rời bệ phóng và tăng độ cao nhờ tầng đẩy sơ tốc nhiên liệu rắn, sau đó chuyển sang động cơ tua-bin phản lực cỡ nhỏ để duy trì tốc độ hành trình cận âm khoảng 700-800 km/h.

Tên lửa sử dụng hệ thống dẫn đường quán tính kết hợp định vị vệ tinh GLONASS, dường như có công nghệ khớp ảnh địa hình hoặc radar chủ động ở pha cuối để tăng độ chính xác khi lao xuống mục tiêu.

Tầm bắn của 9M729 là vấn đề gây tranh cãi lớn giữa Mỹ và Nga, từ đó dẫn đến sự sụp đổ của Hiệp ước INF. Các quan chức Mỹ cùng giới chuyên gia phương Tây đã nhiều lần cáo buộc tên lửa 9M729 vi phạm Hiệp ước INF, khi đạt tầm bắn ước tính gần 5.000 km.

Mỹ và Liên Xô ký INF năm 1987, trong đó cấm hai bên phát triển mọi loại tên lửa hành trình và đạn đạo phóng từ mặt đất có tầm bắn 500-5.500 km. Sau khi Liên Xô tan rã, Nga kế thừa Hiệp ước INF.

Quân đội Mỹ năm 2017 tuyên bố nắm được dữ liệu cho thấy 9M729 bay xa hơn nhiều so với mức 480 km trong các cuộc thử nghiệm, song đến nay chưa công bố bằng chứng.

Hồi năm 2017, chỉ huy Bộ tư lệnh Chiến lược Mỹ khi đó là tướng John Hyten thừa nhận tên lửa 9M729 có thể đánh bại mọi lá chắn phòng thủ của Mỹ và đồng minh châu Âu, nhất là khi phóng với số lượng lớn.

"Chúng ta không có khả năng phòng thủ trước nó, đặc biệt khi bảo vệ các đồng minh châu Âu. Vũ khí này có tầm bắn đủ đe dọa phần lớn lục địa châu Âu tùy thuộc vào vị trí triển khai. Nó là mối quan ngại và chúng ta cần phải tìm ra cách đối phó", ông nói.

Nga được cho là lần đầu dùng 9M729 tập kích Ukraine vào năm 2022, sau đó đình chỉ sử dụng loại vũ khí này vì sự cố làm hư hại bệ phóng, đồng thời chuyển chương trình phát triển sang giai đoạn tiếp theo.

Theo truyền thông Ukraine, 9M729 khá hiếm và chưa có dấu hiệu cho thấy Nga sẽ phóng lượng lớn tên lửa này trong những trận tập kích sắp tới. Thống kê tính đến tháng 10/2025 cho thấy Nga chỉ dùng 9M729 trong 23 cuộc tập kích.

Lần gần nhất Nga sử dụng 9M729 dường như là đầu tháng 10/2025. Một nguồn tin quân sự cho biết tên lửa 9M729 bay hơn 1.200 km để tập kích mục tiêu ở Ukraine. Theo Reuters, quả đạn đánh trúng một tòa nhà ở làng Lapaiivka, miền tây Ukraine.

Theo giới chuyên gia phương Tây, 9M729 sẽ cung cấp cho Nga lựa chọn mới để tập kích tầm xa nhằm vào Ukraine bằng tên lửa hành trình cận âm.

Nhiệm vụ này trước đây được giao cho dòng Kh-101 phóng từ oanh tạc cơ chiến lược và Kalibr triển khai từ tàu chiến, có tầm bắn lần lượt là 3.500 km và 2.500 km, trong khi dòng Iskander-K phóng từ mặt đất chỉ có thể đánh trúng mục tiêu ở khoảng cách không quá 500 km.

So với dòng Kh-101 và Kalibr, tên lửa 9M729 được đánh giá là gây nhiều khó khăn hơn cho nỗ lực phòng không của Ukraine.

Nguyên nhân là Ukraine và đồng minh có thể phát hiện oanh tạc cơ chiến lược, tàu chiến Nga xuất kích trước lúc chúng khai hỏa tên lửa Kh-101 và Kalibr, giúp chuẩn bị sẵn sàng phương án đối phó. Trong khi đó, xe bệ phóng Iskander-M1 có thể xuất hiện ở những vị trí bất ngờ và gần như không thể theo dõi, khiến quân đội Ukraine khó dự đoán và theo dõi đường bay tên lửa hơn.