Múa Tắc Xình - 'nhịp đập' của người Sán Chay

Múa Tắc Xình không đơn thuần là một điệu múa dân gian mà là "nhịp đập" của bản làng, nơi lưu giữ ký ức lao động, niềm tin tâm linh và khát vọng về sự sinh sôi, no ấm. Mỗi độ xuân về, trong không gian lễ hội, tiếng tre gõ "tắc, tắc, xình" lại vang lên, đánh thức cả núi rừng và đánh thức cả những tầng sâu văn hóa.

Điệu múa trong nghi lễ

Múa Tắc Xình thường được thực hành trong lễ cầu mùa, diễn ra vào đầu năm mới hoặc sau vụ thu hoạch. Người Sán Chay quan niệm vạn vật hữu linh, vì vậy điệu múa chính là cách con người giao tiếp với trời đất, thần linh và tổ tiên.

Âm thanh "tắc" (thanh, cao) và "xình" (trầm, đục) phát ra từ ống tre già, thanh gỗ hay gậy tre sơn đỏ – đen tạo nên tiết tấu đặc trưng mang tính nghi lễ. Nhịp điệu lặp lại theo chu kỳ, dồn dập mà khoan thai, như nhịp bước trên nương rẫy.

Âm thanh ấy không chỉ để thưởng thức, mà còn để "gọi" – gọi mùa, gọi lộc, gọi sự sinh sôi. Người Sán Chay tin rằng tiếng Tắc Xình càng vang xa, lời cầu khấn càng thấu tới thần linh, mùa mới càng thêm thuận hòa.

Vòng múa kể chuyện mùa màng

Múa Tắc Xình không cầu kỳ động tác nhưng giàu tính biểu tượng. Mỗi bước chân, mỗi nhịp tay đều tái hiện vòng đời sản xuất nông nghiệp của cư dân miền núi: mở đường phát nương, chọc lỗ tra hạt, xua đuổi chim thú, rồi vỡ òa trong niềm vui ngày gặt hái.

Điệu múa thường diễn ra theo vòng tròn – biểu tượng của sự quây quần, gắn kết và tuần hoàn mùa vụ. Trong vòng múa ấy, không có ranh giới rõ ràng giữa người biểu diễn và người xem; mọi người có thể hòa vào nhịp chung của cộng đồng.

Trang phục áo chàm đen truyền thống, thắt lưng xanh – đỏ nổi bật với hoa văn thêu tinh tế trên ngực áo càng làm tăng sắc xuân rực rỡ. Màu đỏ tượng trưng cho sinh khí, màu xanh gợi mùa màng tươi tốt.

Ngày nay, bên cạnh nghi lễ truyền thống, Tắc Xình còn được trình diễn trong các sự kiện văn hóa lớn như Lễ hội Lồng Tồng ATK Phú Đình, trở thành cầu nối giữa bảo tồn và phát huy. Việc duy trì điệu múa không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu về nguồn cội mà còn góp phần quảng bá bản sắc văn hóa Sán Chay trong dòng chảy đương đại.