Nên đánh số nhà theo khoảng cách: 'T107 Nguyễn Du'?

Gần đây tôi nghe nhiều người bàn luận về việc các ứng dụng bản đồ đôi khi "chào thua" trước hệ thống địa chỉ phức tạp tại các thành phố lớn. Theo tôi, gốc rễ của vấn đề nằm ở cách đặt tên đường và đánh số nhà chưa thực sự khoa học. Nếu muốn giải quyết triệt để, cần nhìn lại cách xây dựng hệ thống địa chỉ ngay từ đầu.

Trước hết, mỗi con đường cần được đặt tên rõ ràng và ổn định. Nhiều khu vực hiện nay vẫn tồn tại tình trạng đường chưa có tên hoặc đặt tên theo dạng "đường số 1, đường số 2...", gây trùng lặp và khó nhận diện.

Một giải pháp là xây dựng "ngân hàng tên đường", để khi mở đường mới có thể đặt tên ngay. Nếu thiếu tên nhân vật lịch sử, hoàn toàn có thể sử dụng tên cây, hoa hoặc địa danh của khu vực.

Trên thực tế, TP.HCM đã có những cách đặt tên khá hợp lý, chẳng hạn như khu vực Thạnh Xuân có các tuyến đường mang tên Thạnh Xuân 1, Thạnh Xuân 2, Chỉ cần nhìn tên đường là có thể hình dung ngay khu vực.

Sau khi chuẩn hóa tên đường, vấn đề tiếp theo là cách đánh số nhà. Hiện nay, số nhà trong hẻm thường có dạng nhiều "xẹt" như 178/24/3/6. Cách đánh số này có nhược điểm lớn: Nhìn vào địa chỉ nhưng không biết phải đi bao xa hay rẽ hướng nào để tới nơi.

Theo tôi, nên thử một phương pháp khác: đánh số nhà dựa trên "khoảng cách từ đầu đường và hướng rẽ". Ví dụ, một căn nhà mặt tiền cách đầu đường 107 mét về bên trái có thể mang số "T107" (T là trái). Nếu ở bên phải thì dùng "P" (phải). Như vậy, địa chỉ "T107 Nguyễn Du" nghĩa là căn nhà nằm bên trái, cách đầu đường Nguyễn Du 107 mét.
Đối với nhà trong hẻm, địa chỉ có thể thể hiện theo chuỗi hướng và khoảng cách. Ví dụ: "T107-P203-P117 An Dương Vương".

Cách đọc rất đơn giản: Từ đầu đường An Dương Vương đi 107 mét sẽ thấy hẻm bên trái, vào hẻm đi tiếp 203 mét rẽ phải; sau đó đi thêm 117 mét rẽ phải là tới nhà. Nhìn qua có vẻ dài, nhưng thực chất lại giúp người lạ dễ hình dung đường đi hơn nhiều so với cách ghi địa chỉ nhiều "xẹt" như hiện nay.

Ưu điểm của hệ thống này là địa chỉ đồng thời đóng vai trò như một chỉ dẫn đường đi. Người giao hàng, tài xế hay người lần đầu tới khu vực vẫn có thể suy ra cách di chuyển mà không cần hỏi thăm. Ngoài ra, khi đô thị phát triển hoặc tách thửa đất, việc bổ sung địa chỉ mới cũng không ảnh hưởng đến các nhà xung quanh.

Trong thời đại bản đồ số và GPS, việc đo khoảng cách không còn là vấn đề khó. Các công cụ bản đồ, ảnh vệ tinh hay hệ thống GIS đều có thể hỗ trợ đo đạc và chuẩn hóa dữ liệu một cách chính xác. Nếu được triển khai đồng bộ ngay từ đầu, hệ thống địa chỉ dựa trên khoảng cách và hướng rẽ sẽ rất thuận lợi cho quản lý đô thị, giao thông và logistics.

Theo tôi, địa chỉ không nhất thiết phải "đẹp" hay quá ngắn gọn; điều quan trọng nhất là "dễ tìm và dễ hiểu". Một hệ thống địa chỉ logic, có thể suy ra đường đi chỉ từ vài ký hiệu đơn giản, sẽ giúp việc định vị trở nên rõ ràng và hiệu quả hơn cho cả người dân lẫn các dịch vụ công cộng.

Phạm Xuân Thưởng