Nghề "tay gõ nhịp, chân nhún nhảy" vào vụ Tết

Những hộ gia đình làm trống ở làng Văn Thượng (xã Đại Đồng, Nghệ An) duy trì nhịp sản xuất quanh năm nhưng Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy và Tết Nguyên đán được xem là 3 mùa vụ lớn nhất. 

Theo ông Nguyễn Thế Tú, Trưởng phòng Kinh tế xã Đại Đồng, mặc dù số hộ dân theo nghề không nhiều nhưng hầu hết là cơ sở sản xuất lớn, đặt đại lý ở nhiều địa phương và cung ứng các loại trống tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước. 

"Ước tính mỗi năm các cơ sở sản xuất cung cấp ra thị trường cả nghìn chiếc trống đủ kích cỡ và mang về nguồn thu nhập lớn", ông Tú cho hay.

Cơ sở sản xuất trống của gia đình ông Phan Văn Cư (SN 1964) là một trong những xưởng quy mô lớn ở làng Vân Thượng. Ông Cư không biết nghề trống có từ bao giờ, chỉ biết đến ông là đời thứ 5, các con ông đang nối nghề ở đời thứ 6. 

Làm trống trải qua nhiều công đoạn, ở mỗi công đoạn đều có những yêu cầu khắt khe bởi đạt hay không ở khâu nào cũng ảnh hưởng trực tiếp đến độ vang của trống. Tang trống phải được làm bằng gỗ mít già, phơi thật khô do loại gỗ này ít co ngót, độ bền cao.

Mặt trống phải chọn được da trâu hoặc da bò nguyên tấm. Theo ông Cư, việc lột da trâu, bò để làm trống cũng chỉ có những người thợ tay nghề điêu luyện, kỹ thuật cao mới thực hiện được, để đảm bảo da không bị mỏng, không quá dày và bề mặt đều nhau,

Da sau khi tách phải được "thuộc" bằng việc căng phẳng, phơi dưới nắng to. Việc da được hong khô tự nhiên trong thời gian ngắn sẽ quyết định tiếng của trống có ấm và vang hay không.

Nếu như trước đây thợ phải tốn sức uốn cong những thanh gỗ làm tang trống thì nay với kỹ thuật cưa máy, từng phiến gỗ mít từ khi cắt xẻ đã được tạo hình với độ cong đạt chuẩn. Quá trình ghép tang trống phải đảm bảo độ kín, khít giữa các thanh gỗ bằng cách "chêm" thêm các mẫu gỗ nhỏ. 

Anh Phan Tuấn Văn (SN 1988) có kinh nghiệm làm trống hơn 20 năm, đang đo tấm da để căng mặt chiếc trống đại.

Căng mặt trống là khâu quan trọng nhất quyết định tiếng trống. Với sự hỗ trợ của hệ thống kích, giờ đây người thợ đỡ tốn sức lực hơn khi căng da.

Cùng với chiếc búa định và sống dao, anh Văn siết mặt trống bằng cách di chuyển vòng quanh, gõ liên tục xuống các thanh gỗ cố định ở phần đầu tấm da. 

Khi da đã được néo khung cố định, người thợ bắt đầu thực hiện "vũ điệu" trên mặt trống với những động tác nhún nhảy bằng gót chân. Việc này để làm mềm da, tạo độ rung bề mặt. Việc vừa dẫm, vừa siết dây thừng nhằm tạo độ căng mặt trống, để âm rền và vang. 

Khi việc căng mặt trống hoàn thành, người thợ cố định da vào tang trống. Mặc dù có súng bắn ghim để cố định da nhưng việc đóng các mộng bằng tre cật cũng là bước thiết yếu, đảm bảo da bít đều, kín trên tang trống.

Sau cùng, khi hoàn thành việc căng da, người thợ khéo léo dùng dao sắc, cắt một đường ngọt bên tang trống, loại bỏ phần da thừa.

Nghề này đòi hỏi sự nhẫn nại và kiên trì, không thể nóng vội. Ở đây ngoài sản xuất các loại trống con, trống tế... xưởng cũng từng đóng những chiếc trống đại có đường kính lên tới 2m phục vụ các công trình, sự kiện tâm linh lớn trong và ngoài tỉnh. 

"Thương hiệu và chất lượng của trống Vân Thượng đã được khách hàng cả nước biết đến nên họ chỉ cần gọi điện đặt hàng, chúng tôi sẽ hoàn thành và giao sản phẩm đến tận nơi. Trống làm đến đâu, tiêu thụ đến đó, không phải lo đầu ra", ông Cư nói khi vẫn luôn tay với việc kiểm tra số trống sắp xuất xưởng.