Ngôi làng H'Mông nguyên bản ít người biết ở Hà Giang

Cách trung tâm Phố Bảng khoảng 5 km và cách trung tâm phố cổ Đồng Văn khoảng 30 km, thôn Lán Xì A - một làng người H'Mông nhỏ - được bao quanh bởi địa hình núi đá, xen kẽ thung lũng nhỏ, nương rẫy.

Những ngôi nhà được xây trên lưng chừng đồi, gần như giữ nguyên bản thiết kế nhà trình tường của người H'Mông, cao 1-2 tầng. Nhà trên cao hơn nhà dưới, đan giữa những hàng sa mộc thẳng tắp.

Thôn có 83 hộ và 100% là người H'Mông sinh sống lâu đời. Hầu hết người dân gắn bó với công việc làm nương, giữ nếp sinh hoạt truyền thống hằng ngày của người H'Mông.

Ông Vàng Mí Pó, Bí thư Chi bộ thôn Lán Xì A, người duy nhất làm du lịch trong thôn khi sử dụng căn nhà trình tường cổ làm homestay dạng phòng ngủ tập thể. Tuy nhiên, lượng khách thưa thớt, mỗi tháng có khoảng 10 người.

Một trong hai căn nhà trình tường được ông Pó sử dụng làm homestay. Hiện tại, gia đình vẫn ở trong nhà do lượng khách chưa thường xuyên. Tuy nhiên, ông Pó nhận thấy khách sẽ không thoải mái nếu phải thường xuyên chạm mặt chủ nhà, dự định ra nơi khác nếu lượng khách ổn hơn.

Chính quyền huyện Đồng Văn trước đây từng có dự định phát triển du lịch tại Lán Xì nhưng sau sáp nhập, kế hoạch tạm dừng lại. Ngoài ra, thông tin về du lịch Lán Xì còn hạn chế nên hầu hết khách tới Phố Bảng sau đó quay về, không biết tới nơi này dù giao thông thuận tiện.

Một căn nhà hơn 40 năm được xây trên đồi với phần tường đá dốc, kết cấu đất có phần xuống cấp. Người dân Lán Xì thân thiện nhưng giao tiếp tiếng phổ thông kém. Họ vui vẻ tiếp đón khi du khách ngỏ ý muốn thăm nhà.

Bà Thào Thị Tùng, 86 tuổi, sống trong căn nhà có tuổi đời 45 năm, chỉ sử dụng miếng gỗ làm cửa và gần như không bao giờ khóa. Sức khỏe bà không tốt nên hạn chế làm việc đồng áng. Tuy nhiên, trong thôn, nhiều phụ nữ H'Mông vẫn ra đồng làm việc dù trên 90 tuổi.

Ông Pó cho rằng các căn nhà như của bà Tùng là vốn quý nếu tương lai thôn trở thành điểm du lịch. Trước đó, chính quyền cũng nhiều lần vận động người dân giữ nhà trình tường truyền thống, không bắt buộc làm mái âm dương vì giờ ít thợ đủ tay nghề. Một số hộ đổi sang làm mái bờ lô xi măng (ảnh) nhưng cơ bản 90% vẫn giữ được kiến trúc cổ.

Trong căn nhà chỉ duy nhất một bóng đèn, ông Và Chìa Dính, 88 tuổi, người cao tuổi nhất thôn, sống một mình và vẫn duy trì nếp sinh hoạt của người H'Mông. Sáng dậy, ông mặc trang phục truyền thống, nấu cơm ba bữa, không ăn mì, phở như người nơi khác.

Căn nhà có hai ô bếp lớn, một bên nấu cám, còn lại nấu các món ăn hằng ngày. Tay ông Dính cầm ngọn đèn dầu ít khi bật, chỉ đốt từ đêm 30 Tết tới tối mùng 3 như truyền thống của người bản địa.