Người kết duyên quýt Jeju với chanh rừng ở thung lũng đá vôi Phủ Quỳ

Hành trình “đi chậm” để giữ vị ngọt dài lâu

Những thung lũng đá vôi của vùng Phủ Quỳ (xã Quỳ Hợp) đã nuôi dưỡng giống quýt ngoại lai được thuần hóa trở thành đặc sản của Nghệ An.

Đằng sau trái quýt Nghệ HT01 là hành trình lặng lẽ, bền bỉ của ông Nguyễn Giang Hoài (SN 1967, trú tại xã Quỳ Hợp), người chọn làm nông nghiệp chậm, chắc thay vì con đường ngắn hạn nhiều rủi ro.

Năm 2015, khi nhiều vùng trồng cây có múi chạy theo năng suất, sử dụng nhiều phân bón hoá học, ông Hoài quyết định rẽ lối. Ông thành lập công ty nông nghiệp công nghệ cao, ấp ủ làm ra thứ quả chính gia đình mình có thể ăn mỗi ngày mà không lo ngại.

Trong hành trình tìm kiếm giống cây phù hợp, ông Hoài đặc biệt ấn tượng với quýt Jeju của Hàn Quốc. Thay vì sao chép mô hình canh tác sẵn có, ông chủ động lai ghép mắt quýt Jeju trên gốc chanh rừng bản địa có bộ rễ khỏe, sức chống chịu cao, nhằm tạo ra giống cây thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng và nhịp sinh học của vùng Phủ Quỳ.

Với sự phối hợp của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An cùng các chuyên gia nông nghiệp Hàn Quốc, Thái Lan và JICA (Nhật Bản), giống quýt Nghệ HT01 dần hình thành.

“Làm nông nghiệp không thể nóng vội. Nếu cây chưa quen đất, quả chưa quen khí hậu, mình ép nhanh chỉ được vài vụ đầu, sau đó là trả giá”, ông Hoài chia sẻ.

Sau ba năm kiên trì nhân giống, đến năm 2019, công ty được Cục Trồng trọt cấp giấy chứng nhận giống quýt Nghệ HT01, bắt đầu trồng đại trà tại vùng Thung Gió, xã Văn Lợi cũ với diện tích khoảng 20ha. Hai năm sau, những lứa quả đầu tiên chính thức ra thị trường.

Nói không với hóa chất

Theo ông Hoài, điều làm nên bản sắc của quýt Nghệ HT01 không chỉ là giống cây, mà còn nằm ở cách con người đối xử với đất. Các vườn quýt của trang trại nằm trọn trong thung lũng đá vôi, nơi đất giàu khoáng, thoát nước tốt, biên độ nhiệt ngày - đêm lớn và có một nguồn nước trong lành từ hang đá.

Chính điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nhưng “đúng ngưỡng” ấy đã tạo nên vị ngọt sâu, hậu vị đậm và mùi thơm rất riêng cho trái quýt.

Trên nền tảng ấy, ông Hoài lựa chọn canh tác hữu cơ một cách triệt để. Thuốc bảo vệ thực vật hóa học hay thuốc diệt cỏ không xuất hiện trong vườn. Thay vào đó là những chế phẩm tự nhiên từ lá thuốc lào, ớt, riềng, tỏi, gừng, được xay nhuyễn, ngâm ủ cùng chế phẩm vi sinh để xua đuổi sâu bệnh. Hệ thống bẫy côn trùng sinh học được bố trí khắp vườn nhằm giữ cân bằng sinh thái.

Nguồn dinh dưỡng cho cây đến từ phân chuồng ủ hoai, phân xanh, phân trùn quế, phân gà Nhật Bản nhập khẩu, kết hợp đạm cá và đỗ tương ngâm ủ. Cỏ trong vườn không bị triệt hạ hoàn toàn mà được giữ lại có chọn lọc để bảo vệ hệ vi sinh vật đất.

“Đất mà chết thì cây cũng không thể khỏe. Tôi giữ cỏ, giữ giun, giữ vi sinh vật vì đó là cách nuôi cây bền nhất. Làm hữu cơ vất vả hơn, chi phí cao hơn, nhưng đổi lại là sự an tâm cho người tiêu dùng và cho chính mình”, ông Hoài nói.

Nhờ quy trình khắt khe, quýt Nghệ HT01 được công nhận là sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm thế mạnh), từng bước có mặt tại các cửa hàng thực phẩm sạch và phân khúc quà biếu cao cấp.

Do không sử dụng chất bảo quản sau thu hoạch, quýt giữ được hương vị tự nhiên nhất nhưng chỉ lưu giữ, bảo quản trong khoảng 7 ngày. Quả sau khi hái được phân loại kỹ, đóng gói đẹp và vận chuyển đến tay người tiêu dùng trên cả nước.

Với vỏ mỏng, màu vàng cam rực rỡ, tép giòn, mọng nước, rất ít hạt, quýt Nghệ HT01 không chỉ là loại quả giàu dinh dưỡng mà còn trở thành món quà mang ý nghĩa của sự tử tế và trân trọng.

Mùa quýt thường kéo dài từ Tết Dương lịch đến Tết Nguyên đán. Ông Hoài cho biết, vườn quýt của ông đạt sản lượng khoảng 300 tấn mỗi năm, cây quýt đã bước vào giai đoạn ổn định, trở thành đặc sản riêng, gần như độc quyền. Tuy vậy, theo ông Hoài, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở những con số.

“Tôi không đặt mục tiêu làm thật nhiều mà làm thật đúng. Khi làm nông nghiệp bằng sự tử tế, thị trường sẽ tự trả lời bằng niềm tin”, ông Hoài bộc bạch.

Trao đổi với phóng viên, ông Quán Vi Giang, Chủ tịch UBND xã Quỳ Hợp, đánh giá mô hình quýt Nghệ HT01 của ông Hoài là hướng đi hiệu quả, thể hiện sự mạnh dạn, tâm huyết khi đưa giống quýt từ Hàn Quốc về ghép, thuần hóa thành công.

Giống quýt này cho năng suất ổn định, chất lượng quả cao, mang lại nguồn thu đáng kể. Thành công của mô hình không chỉ khẳng định giá trị kinh tế của giống quýt mới mà còn cho thấy tinh thần dám nghĩ, dám làm, sự kiên trì của ông Hoài trong đổi mới sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

Giữa thung lũng đá vôi Phủ Quỳ, trái quýt Nghệ HT01 lớn lên chậm rãi, như chính cách người trồng nó chọn đi. Và có lẽ, đó cũng là con đường bền vững nhất để nông sản Việt tìm chỗ đứng lâu dài trên thị trường.