Người trẻ kiệt sức vì sợ 'lỡ cả đời không rực rỡ'

20h, đỗ xe bên đường, ăn vội hộp cơm để chuẩn bị ca làm đêm, Triệu Xuân Ninh, 23 tuổi, quê Lạng Sơn vô tình xem một video ngắn. Trên màn hình, dòng chữ "Lỡ cả đời không rực rỡ thì sao?" hiện lên trên nền nhạc buồn, chạm đúng nỗi niềm của chàng trai đang loay hoay tìm chỗ đứng giữa thủ đô.

Năm năm trước, Ninh đến Hà Nội nhập học cao đẳng với khát vọng đổi đời. Tuy nhiên, số tiền 10 triệu đồng gia đình vay mượn chỉ đủ trả học phí kỳ đầu và cọc nhà trọ. Để bám trụ, Ninh làm đủ nghề từ phục vụ, chụp ảnh dạo đến chạy xe công nghệ.

Đầu năm nay, anh liều vay ngân hàng mua ôtô chạy dịch vụ. Những cuốc xe kéo dài 16-18 tiếng mỗi ngày vắt kiệt sức lực chàng trai trẻ. Có thời điểm, Ninh phải nhập viện vì liệt dây thần kinh số 7 do làm việc quá sức và nhiễm lạnh.

"Nhìn bạn bè đồng trang lứa người lên chức, người mua nhà, tôi tự hỏi bao giờ cuộc đời mình mới rực rỡ. Có lẽ cả đời này, tôi chỉ là kẻ chạy xe ngoài đường để cày tiền trả nợ", Ninh thở dài.

Dòng trạng thái về sự "rực rỡ" mà Ninh xem là bài đăng của Nguyễn Tiến Minh, 20 tuổi, chia sẻ khoảnh khắc một nhân viên giao hàng ngồi khóc bên lề đường. Cụm từ "lỡ cả đời không rực rỡ" nhanh chóng lan truyền mạnh mẽ trên nhiều mạng xã hội. Chỉ trong vài ngày, bài đăng thu hút hơn nửa triệu tương tác. Hơn 50.000 người đã mượn câu nói này để thú nhận sự kiệt quệ của bản thân trước sức ép phải thành công.

Không chỉ lao động phổ thông, hội chứng "sợ mờ nhạt" cũng bao trùm giới văn phòng. Hoàng Yến, 28 tuổi, kế toán một tập đoàn nước ngoài ở TP HCM, thừa nhận đang trải qua khủng hoảng tuổi 30. Với mức lương 15 triệu đồng, Yến cảm thấy kiệt sức trong vòng lặp chấm công, báo cáo và những bữa trưa công nghiệp.

"Tôi thấy mình mờ nhạt như hạt cát", Yến nói. Áp lực này khiến cô lao vào nhận thêm dự án ngoài giờ, hy sinh toàn bộ cuối tuần cho đến khi rơi vào trạng thái mất ngủ mạn tính.

Những con số thống kê cho thấy sự kiệt quệ của người trẻ không chỉ là cảm xúc nhất thời. Theo báo cáo của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), có tới 20% thanh thiếu niên Việt Nam đang gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Số liệu từ Bộ Y tế chỉ ra căn bệnh trầm cảm đang có xu hướng trẻ hóa mạnh mẽ, tập trung cao ở nhóm 15-27 tuổi. Một khảo sát diện rộng về phong cách sống của Gen Z do NielsenIQ thực hiện cũng phơi bày hiện thực khắc nghiệt: 65% người trẻ cảm thấy áp lực nặng nề vì phải liên tục vượt trội hơn đồng trang lứa.

Phải gồng mình trong guồng quay 24/7 để duy trì hình ảnh thành công đã vắt kiệt sức lực của hàng triệu người, khiến họ buộc phải tìm đến tư duy"'lỡ không rực rỡ'" như một chiếc phao cứu sinh tâm lý.

Tranh cãi trào lưu 'Lỡ cả đời không rực rỡ'

Lý giải hiện tượng này, PGS. TS Trần Thành Nam (Phó hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định đây vừa là tiếng kêu thức tỉnh, vừa là sự phản kháng của người trẻ trước chuẩn mực thành công rập khuôn.

"Thế hệ trẻ ngày nay gồng gánh áp lực kép. Một mặt, họ chịu ảnh hưởng từ tư duy 'con hơn cha là nhà có phúc' của văn hóa Á Đông. Mặt khác, sự bùng nổ của môi trường số khiến thành công bị phô bày liên tục, tạo ra sự so sánh xã hội khốc liệt", ông Nam phân tích.

Chuyên gia cho rằng khi thước đo giá trị con người bị đóng khung trong những con số tài khoản hay chức danh, người trẻ rất dễ rơi vào bi kịch tự hạ thấp bản thân và đánh mất kết nối với thực tại.

Đồng quan điểm, chị Bùi Cẩm Vân, chuyên gia khai vấn phát triển bản thân, cho biết việc gắn chặt giá trị cá nhân vào thành tích ngoại cảnh là con đường ngắn nhất dẫn đến đổ vỡ. Bản thân chị từng làm giám đốc công ty truyền thông ở tuổi 23. Thế nhưng, đến năm 27 tuổi, chị rơi vào trạng thái kiệt sức sau biến cố gia đình và công việc quá tải.

"Tôi từng nghĩ rực rỡ là phải đứng trên bục vinh quang. Nhưng vầng hào quang đó vô cùng mỏng manh. Sau nửa năm trị liệu tâm lý, tôi nhận ra rực rỡ không nằm ở thẻ tên hay chức vụ. Ở tuổi 30, tôi định nghĩa sự rực rỡ là có sức khỏe tinh thần tròn đầy, được ăn bữa ngon cùng gia đình và làm công việc lương thiện", chị Vân chia sẻ.

Ranh giới giữa "chấp nhận sự bình thường" và "buông xuôi lười biếng" nằm ở thái độ sống. Ông Nam nhấn mạnh, giải thoát bản thân khỏi áp lực không có nghĩa là ngừng cố gắng. Để thoát bẫy tâm lý, người trẻ nên thực hành "giải độc" mạng xã hội, ngừng theo dõi các nội dung tạo áp lực. Viết nhật ký biết ơn mỗi ngày cũng giúp não bộ lập trình lại tư duy tích cực.

"Chấp nhận một cuộc đời bình thường là sự dũng cảm sống đúng bản ngã mà không cần soi chiếu vào lăng kính của người khác. Bạn nỗ lực mỗi ngày để tốt hơn chính mình của hôm qua, chứ không phải để chạy đua với ai", vị chuyên gia khẳng định.

Sự chuyển dịch tư duy này đã cứu nhiều người khỏi vực thẳm trầm cảm. Anh Minh Đức, 32 tuổi, ở Hà Nội chọn định nghĩa lại giá trị sống sau lần nhập viện vì suy nhược. Hiện anh hài lòng với nghề thiết kế đồ họa, thu nhập đủ trang trải sinh hoạt và có thời gian cho gia đình. Với anh, giữ được nhịp sống ổn định đã là một "sự rực rỡ".

Về phần Xuân Ninh, sau những đêm trằn trọc cùng vô lăng, anh cũng tìm thấy câu trả lời. Nhìn lại chặng đường từ một cậu học trò vùng cao tự bám trụ tại thủ đô và gánh vác kinh tế gia đình, Ninh nhận ra đó là nỗ lực phi thường.

"Sự rực rỡ đôi khi không phải kiếm được tiền tỷ. Những lúc mệt lả người, tôi thấy mình vẫn còn rực rỡ chán vì chưa gục ngã, vẫn lao động chân chính và còn mái nhà để trở về. Sự kiên cường bước tiếp mỗi ngày, đó đã là ánh sáng của riêng tôi", chàng tài xế trẻ nói.

Nga Thanh