Những câu hỏi khi TP HCM phạt lấn chiếm vỉa hè
Dọn vỉa hè là cần thiết nhưng làm sao để lâu dài?
Những ngày gần đây, TP HCM tiếp tục ra quân lập lại trật tự vỉa hè, lòng đường. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người dân băn khoăn không nằm ở việc "có dẹp hay không", mà là dẹp như thế nào để vừa lập lại trật tự một cách lâu dài.
Không ít trường hợp người dân bị xử phạt dù gửi xe trong bãi trông giữ trên vỉa hè, có vé có người trông coi và vẫn chừa lối đi cho người đi bộ. Người dân đặt câu hỏi: Nếu ngay cả những nơi như vậy cũng bị phạt, thì làm sao họ biết đâu là đúng, đâu là sai?
Hiện nay, các quy định về vỉa hè, lòng đường nằm rải rác trong nhiều văn bản pháp luật và quy định kỹ thuật. Nhưng với đa số người dân, việc đọc và hiểu hết các văn bản này là điều không thực tế. Điều người dân cần không phải là những điều khoản phức tạp, mà là câu trả lời rất cụ thể cho từng tuyến phố, từng đoạn đường: Được phép hay không được phép kinh doanh, đậu xe; nếu được thì phải chừa bao nhiêu mét cho người đi bộ?
Nếu những thông tin này được thông báo công khai đến từng tổ dân phố, từng hộ dân, thì phần lớn người dân sẽ tự điều chỉnh hành vi. Không ai muốn bày bán hay để xe ở nơi đã được thông báo rõ ràng là cấm. Khi đó, việc xử phạt sau một thời gian nhắc nhở sẽ nhận được sự đồng thuận cao hơn rất nhiều.
Cách làm "ra quân mạnh tay rồi mới tính tiếp" tiềm ẩn rủi ro lặp lại vòng xoáy quen thuộc: Lúc đầu trật tự, sau đó lắng xuống, rồi tái lấn chiếm. Từng có nhiều phản ánh tình trạng lực lượng chức năng rời đi thì vỉa hè lại bị chiếm dụng như cũ. Khi chuẩn mực không rõ ràng, trật tự chỉ tồn tại trong thời gian có chiến dịch, chứ không trở thành thói quen lâu dài.
Cũng cần nhìn nhận công bằng rằng kinh tế vỉa hè có những giá trị nhất định. Nó tạo sinh kế cho nhiều người, làm cho đô thị sôi động, đặc biệt là về đêm.
Vấn đề vì thế không phải là gây khó cho kinh tế vỉa hè, mà là quản lý thế nào cho trật tự và nhân văn. Những đoạn vỉa hè bị chiếm trọn, người đi bộ không còn chỗ đi thì cần xử lý quyết liệt, liên tục. Nhưng với những đoạn vỉa hè đủ rộng, đã chừa lối đi thông suốt, được phép trông giữ xe hoặc buôn bán theo quy định, thì việc bất ngờ xử phạt khiến người dân cảm thấy oan uổng và lo sợ.
Muốn tránh lặp lại "bắt cóc bỏ dĩa", có thể làm một việc tưởng như rất đơn giản nhưng lại mang ý nghĩa quyết định: công khai hóa quy định theo từng tuyến phố. Trước khi xử phạt, cần thông báo rộng rãi: Đoạn nào cấm hoàn toàn, đoạn nào được phép sử dụng vỉa hè có điều kiện, điều kiện cụ thể là gì. Sau đó, dành một khoảng thời gian đủ dài để nhắc nhở, hướng dẫn người dân tự khắc phục.
Khi người dân đã được thông tin rõ ràng mà vẫn cố tình vi phạm, việc xử phạt lúc đó là cần thiết và chính đáng.
Lập lại trật tự vỉa hè là việc phải làm, nhưng trật tự bền vững chỉ có thể đến từ minh bạch và đồng thuận, chứ không chỉ từ những đợt ra quân rầm rộ. Khi người dân biết rõ đâu là ranh giới, họ sẽ tự giác đứng sau ranh giới đó.