Những người Anh đầu tiên phải di cư vì biến đổi khí hậu

Ông Paul Thomas, một thợ mộc 66 tuổi tại khu Clydach Terrace (làng Ynysybwl, miền nam xứ Wales), nhớ mãi trận bão Dennis cách đây 6 năm, khi "một bức tường nước" buốt giá đổ ập, xô ngã ông ngay trước cửa nhà mình.

Dù kịp bơi vào trong nhà, nước tiếp tục dâng lên nhanh, cuốn cánh cửa vỡ nát, "nuốt dần" từng bậc cầu thang. "Tôi phải bám chặt vào máng nước để không bị dòng lũ kéo tuột ra ngoài... Tất cả những gì tôi có thể làm là chờ đợi, cầu mong nước rút", ông kể.

Kể từ sau cơn bão Dennis, cuộc sống người dân trên con phố Clydach Terrace, nằm bên bờ sông Nant Clydach, trở nên vô cùng khó khăn. Những cơn mưa lớn hay cảnh báo thời tiết màu cam (cảnh báo nguy hiểm cấp độ cao thứ hai, sau màu đỏ) đồng nghĩa việc không người nào dọc khu phố có thể chợp mắt.

Với Caitlin Gibbs, 24 tuổi, ký ức kinh hoàng nhất là sống sót trong cơn bão Bert năm 2024. Khi đó, Gibbs đang mang thai đứa con thứ hai - Nyla. Còn đứa con đầu Layla phải ăn dựa vào ống dẫn, trước khi mất vì bệnh ung thư. Họ không có cách nào thoát khỏi dòng nước, trong mối lo ống dẫn thức ăn của Layla gặp sự cố.

Ynysybwl là một ngôi làng khai thác mỏ cũ nằm cách Pontypridd khoảng 4 dặm về phía bắc, đặc trưng bởi những dãy nhà đá liền kề được xây dựng vào đầu thế kỷ 20. Ngôi làng có gần 4.700 người.

Do vị thế địa hình, khu Clydach Terrace trong ngôi làng này được liệt kê là một trong những khu vực nguy hiểm nhất ở Anh, xếp loại "có nguy cơ cao đe dọa đến tính mạng". Cơn ác mộng kéo dài 6 năm của người dân nơi đây đã khép lại hồi đầu tháng 2, khi hội đồng hạt Rhondda Cynon Taf (RCT) bỏ phiếu quyết định mua lại 16 trong số 18 ngôi nhà trên phố với chi phí hơn 3,5 triệu USD (tương đương 90 tỷ đồng) để phá dỡ.

Với quyết định trên, gần 40 người dân nơi này trở thành người đầu tiên tại Anh di cư vì biến đổi khí hậu. Họ dự định chia tay hàng xóm và chuyển đi vào tháng 9.

Thực tế, trước khi đưa ra quyết định trên, Cơ quan quản lý rủi ro lũ lụt Natural Resources Wales (NRW) đã nghiên cứu hàng chục phương án để hỗ trợ Clydach Terrace sau bão Dennis, gồm việc xây dựng kè chắn cao hơn, dỡ bỏ hoặc mở rộng cống thoát nước sông.

Sau 5 năm khảo sát, lập phương án, đánh giá và trao đổi với hội đồng RCT, NRW hồi tháng 6/2025 kết luận rằng theo các quy định cấp vốn của Anh, không có phương án khả thi nào cân bằng được chi phí và lợi ích mang lại.

Ông Andrew Morgan, lãnh đạo hội đồng, nói nếu chính quyền không có giải pháp khả thi, rủi ro với người dân khu này sẽ tiếp tục tăng lên, và rõ ràng là sức khỏe tinh thần của họ bị ảnh hưởng. "Một số người đã mắc chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD)", ông Morgan cho biết.

Khủng hoảng khí hậu đang làm thay đổi các hình thái thời tiết, trầm trọng thêm các thái cực gió - mưa ở một số vùng của Anh, khiến những nơi này dễ bị ngập lụt hơn. Bão Dennis là một trong những xoáy thuận ngoại nhiệt đới mạnh nhất từng được ghi nhận.

Một mét khối nước nặng khoảng một tấn, tương đương một chiếc ôtô cỡ nhỏ. Giới phân tích ước tính rằng vào thời điểm bão Dennis đạt đỉnh, dòng sông Taff, nơi sông Nant Clydach đổ vào, có lưu lượng nước lên tới 805 mét khối một giây. Lưu lượng nước này đủ để đổ đầy một bể bơi tiêu chuẩn Olympic chỉ trong hơn 3 giây.

Kể từ sau bão Dennis, các cơn bão và mưa lớn đã nhiều lần bủa vây người dân Clydach Terrace suốt 6 năm. Kể từ đó, việc mua bảo hiểm cho bất động sản khu này trở nên bất khả thi hoặc vô cùng đắt đỏ, đẩy những ngôi nhà vào tình thế càng thêm mong manh.

Việc được hỗ trợ chi phí di cư khiến người dân khu phố, gồm ông Thomas thở phào nhẹ nhõm. "Tôi sẽ không còn cảm giác nôn nao mỗi khi thấy cảnh báo thời tiết được gửi đến, cũng không còn phải lên giường đi ngủ với câu hỏi 'Liệu sáng mai mình còn thức giấc được không?'", ông nói.

Nhóm cư dân Clydach Terrace là hình ảnh thu nhỏ của bất kỳ khu dân cư nào trên thế giới, khi ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng tăng. Dãy phố phải di cư gồm những gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống, người gắn bó với Clydach Terrace hàng thập kỷ, và cả những người đang thuê nhà.

Ông Thomas và gia đình đã bắt đầu tìm nhà rao bán ở khu vực khác trong làng, tránh việc họ phải đi xa khỏi nơi thân thuộc. Một cặp vợ chồng trẻ cuối phố dự định chuyển về quê ở Cardiff, trong khi Gibbs còn băn khoăn về những lựa chọn di cư.
Clydach Terrace có thể là cộng đồng đầu tiên tại Anh phải sơ tán trước tình trạng khẩn cấp về khí hậu, nhưng không phải là cuối cùng.

Làng Fairbourne ở Gwynedd và Seasalter ở Kent đã được đưa vào danh sách "sơ tán có kiểm soát" trong 20 năm tới do mực nước biển dâng, trong khi bờ biển phía đông của Anh là một trong những khu vực xói mòn nhanh nhất châu Âu. Tháng trước, cư dân tại hàng chục ngôi nhà trên vách đá ở Hemsby, Norfolk đã được yêu cầu sơ tán và bố trí chỗ ở tạm thời.

Hơn 713.000 ngôi nhà khác, chủ yếu ở Lincolnshire, Lancashire, Kent và Doncaster sẽ đối mặt với nguy cơ ngập lụt nghiêm trọng vào giữa thế kỷ này, theo Byline Times.

"Tôi rất mong chính quyền có thể khắc phục vấn đề với con sông, nhưng họ không thể làm gì khác. Thật nực cười nếu ai đó nghĩ rằng biến đổi khí hậu là không có thật", ông Thomas nói.

Bảo Bảo (theo The Guardian)