Những người đàn ông chỉ dám 'yếu đuối' khi say

Tuấn ở Hà Nội, làm nhân viên kinh doanh vật liệu xây dựng, thu nhập lên xuống theo thị trường nhưng trách nhiệm thì đầy đủ hàng tháng, từ tiền trả nợ nhà, học phí con cái đến thuốc men cho mẹ già. Những bữa cơm tối khi đầu óc đang quay cuồng với doanh số, vợ anh buông câu nhẹ nhàng: "Anh làm kinh doanh mà tháng này lương có mấy đồng vậy?". Tuấn im lặng vì biết dù trả lời thế nào cũng là thừa nhận mình kém cỏi.

Ở công ty, sếp gây áp lực doanh số. Tuấn hiểu mất việc đồng nghĩa với tụt dốc không phanh, anh không dám than với vợ hay đồng nghiệp. Dần dần người đàn ông tìm tới bàn nhậu nhiều hơn. Anh về nhà muộn khiến mâu thuẫn vợ chồng ngày càng căng thẳng. Tuấn thường xuyên mất ngủ, cáu gắt, không giao tiếp. Một năm sau, cơ thể phản kháng. Kết quả khám tổng quát tại Bệnh viện Thanh Nhàn cho thấy anh bị mỡ máu, men gan cao, acid uric tăng gây nguy cơ gout. Bác sĩ dặn phải giảm rượu bia, thay đổi lối sống, còn chuyên gia tâm lý nói anh bị rối loạn lo âu cần điều trị.

Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, tiếp nhận anh Khải, 39 tuổi, một nhân viên truyền thông, đến phòng khám với cơ thể rệu rã. Bệnh án ghi nhận gan nhiễm mỡ nặng, huyết áp cao và những cơn đau thắt ngực, nhưng khi ngồi đối diện bác sĩ, thứ anh cần chữa trị nhất lại là sự cô độc.

Khải kể anh từng cố gắng tìm sự chia sẻ nơi vợ mình. Nhưng mỗi lần anh hé mở về sự mệt mỏi, câu hỏi ngược "Anh là đàn ông sao không lo nổi cho vợ con?" như một gáo nước lạnh dập tắt mọi ý định giãi bày. Từ đó, anh xây một bức tường im lặng, thu mình nơi góc ban công với khói thuốc và dần dà coi quán nhậu là "ngôi nhà thứ hai".

Ba năm ròng, Khải trượt dài trong cơ chế phòng vệ sai lầm ấy. Từ vài ly bia để dễ thở, anh chuyển sang rượu mạnh để quên đi thực tại. Chỉ khi men say ức chế lý trí, người đàn ông mới dám thốt lên lời gan ruột rằng mình đã kiệt sức. Nhưng bi kịch nằm ở chỗ, lời nói trong cơn say thường "gió bay", tiệc tàn thì ai về nhà nấy, để lại anh với nỗi cô đơn nguyên vẹn. Khải được bác sĩ kê đơn điều trị bệnh mạn tính và chứng trầm cảm, rối loạn lo âu.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2023, Việt Nam xếp thứ hai trong các nước Đông Nam Á về mức tiêu thụ rượu bia. Trong đó, tỷ lệ nam giới uống rượu bia ở mức nguy hại đang gia tăng, kéo theo gánh nặng bệnh tật không lây nhiễm. Các nghiên cứu khoa học, bao gồm công bố trên tạp chí The Lancet, chứng minh rượu bia tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, làm suy giảm trí nhớ, khả năng kiểm soát cảm xúc và làm trầm trọng thêm các triệu chứng lo âu, trầm cảm. Về mặt sinh học, rượu ức chế vỏ não trước trán - khu vực chịu trách nhiệm kiểm soát lý trí. Khi "chốt chặn" này bị vô hiệu hóa, cảm xúc dồn nén được giải phóng, khiến đàn ông dễ dàng bộc bạch những điều họ không bao giờ dám nói khi tỉnh táo.

Bác sĩ Chung lý giải hiện tượng này dưới góc độ văn hóa. Cả phương Đông và phương Tây từ lâu đã đóng khung hình mẫu đàn ông mạnh mẽ gắn liền với sự im lặng và khả năng chịu đựng. Tư duy "con trai không được khóc" hay "than thở là hèn kém" đã vô tình hình thành nên tính nam độc hại. Cảm xúc không được gọi tên, áp lực bị nuốt ngược vào trong khiến rượu bia trở thành cái cớ hợp lý hóa sự yếu đuối. Trên bàn nhậu, họ có thể nói về thất bại, về sự cô đơn trong chính tổ ấm của mình mà không sợ bị phán xét, bởi ngày mai khi tỉnh rượu, họ lại khoác lên mình tấm áo giáp của trụ cột gia đình.

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Viện đào tạo BHIU, chỉ ra sự thiếu hụt nghiêm trọng các không gian chia sẻ lành mạnh cho nam giới tại Việt Nam. Khác với phụ nữ thường có hội nhóm để giãi bày, đàn ông gần như không có nơi nào để nói thật mà không bị đánh giá, ngoại trừ quán nhậu.

Tuy nhiên, việc lạm dụng chất kích thích như một liệu pháp tự chữa lành là con dao hai lưỡi. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, cảnh báo rằng dồn nén cảm xúc lâu ngày làm tăng nồng độ cortisol (hormone căng thẳng), gây suy giảm hệ miễn dịch và phát sinh các bệnh lý thực thể như đau đầu, đau dạ dày mạn tính, bên cạnh nguy cơ đột quỵ và xơ gan do rượu.

Để phá vỡ vòng luẩn quẩn này, các chuyên gia nói giải pháp cốt lõi nằm ở việc thay đổi hệ quy chiếu văn hóa về nam giới. Truyền thông và xã hội cần ngừng đồng nhất sự mạnh mẽ với sự chịu đựng im lặng. Thay vào đó, cần định vị lại rằng biết gọi tên cảm xúc và tìm kiếm sự hỗ trợ là kỹ năng sống, là biểu hiện của sự trưởng thành cũng như trách nhiệm. "Khi xã hội ngừng chế giễu những người đàn ông biết chia sẻ, họ sẽ không cần mượn rượu để nói thật lòng mình", bà Lan cho hay.

Bên cạnh đó, việc kiến tạo các không gian kết nối lành mạnh là vô cùng cấp thiết. Thay vì chỉ quanh quẩn giữa nhà, công sở và quán nhậu, nam giới cần được khuyến khích tham gia các câu lạc bộ thể thao, chạy bộ, đọc sách hoặc các nhóm chia sẻ kỹ năng sống. Sự thay đổi cũng cần bắt đầu từ tế bào gia đình, nơi người vợ và người thân học cách lắng nghe mà không phán xét, hạn chế so sánh hay mỉa mai. Những câu hỏi chân thành như "Anh đang áp lực điều gì?" sẽ có giá trị hơn ngàn lời trách móc.

"Chỉ khi được thấu hiểu và có nơi nương tựa tinh thần an toàn, đàn ông Việt mới có thể bước ra khỏi bàn nhậu để sống một cuộc đời khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần", bác sĩ Chung chia sẻ.

Thúy Quỳnh