Góc khuất phía sau đạo luật trợ tử ở Canada
Nhiều gia đình tại Canada nói họ cảm thấy đau đớn khi bị gạt khỏi quyết định an tử của người thân.
Một phụ nữ nhận cuộc gọi từ bác sĩ gia đình của mẹ. Đầu dây, bác sĩ nói: "Tôi rất tiếc phải thông báo mẹ cô đã qua đời". Cô phản ứng: "Không, bà gọi nhầm người rồi".
Đây là một trong những câu chuyện nằm trong nghiên cứu của Đại học Alberta (Canada), thực hiện từ tháng 10/2024 đến tháng 1/2025. Nghiên cứu tập trung vào trải nghiệm của các gia đình có người thân sử dụng dịch vụ Trợ giúp y tế chấm dứt sự sống (trợ tử, MAID). Vấn đề lớn nhất được chỉ ra là sự thiếu vắng thông tin của người nhà trong quá trình xét duyệt, khiến cái chết của người bệnh trở thành sự kiện bất ngờ với gia đình.
Tháng 12/2025, Kiano Vafaeian, 26 tuổi, một bệnh nhân suy giảm thị lực do tiểu đường và mắc hội chứng trầm cảm, đã qua đời bằng phương pháp trợ tử tại Vancouver. Trước đó, yêu cầu của anh bị từ chối nhiều lần ở Ontario. Khi nhận tin, bà Margaret Marsilla, mẹ của Kiano, tưởng đây là một trò đùa.
Năm 2021, ông Alan Nichols, 61 tuổi, người có tiền sử trầm cảm, được trợ tử ngay sau khi nhập viện vì khủng hoảng tâm thần, dù gia đình và y tá điều trị phản đối. Tình trạng duy nhất được ghi lại trong hồ sơ y tế của ông là mất thính lực.
Kể từ khi hợp pháp hóa vào năm 2016 đến cuối 2024, Canada ghi nhận hơn 76.000 ca trợ tử. Nghiên cứu của Đại học Alberta cho thấy bệnh nhân chọn MAID chủ yếu do những cơn đau thể xác hoặc mất kiểm soát cơ thể. Ngoài ra, việc sợ phải phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt cá nhân hoặc phải chuyển vào viện dưỡng lão cũng là tác nhân ảnh hưởng.
Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra một số quyết định trợ tử xuất phát từ sự thiếu hụt của hệ thống y tế. Việc chăm sóc tại nhà không đảm bảo, cộng với thời gian chờ đợi bác sĩ chuyên khoa kéo dài nhiều tháng khiến bệnh nhân từ bỏ hy vọng. "Mẹ tôi kết thúc cuộc đời vì tuyệt vọng", một người tham gia phỏng vấn kể.
Luật pháp Canada quy định bệnh nhân đủ điều kiện MAID phải được xác nhận bởi hai chuyên gia y tế độc lập. Phía các gia đình cho biết quy trình này nhiều lúc chỉ mang tính thủ tục. Một số cuộc đánh giá được thực hiện qua ứng dụng gọi video, không có bước thảo luận chuyên sâu về các phương án điều trị thay thế. Người nhà của một bệnh nhân kể họ từng cung cấp tài liệu dài hai trang về tiền sử trầm cảm và dấu hiệu tự sát của cha mình, nhưng thông tin không được đưa vào đánh giá.
Không ít gia đình cho biết quá trình thực hiện MAID diễn ra theo hướng hành chính. Một người tham gia nghiên cứu nói: "Đặt lịch MAID giống như đặt bàn ăn tối". Một gia đình khác cho biết họ không thoải mái khi nhân viên y tế tỏ thái độ vui vẻ trong ngày thực hiện thủ thuật.
Bác sĩ Ramona Coelho, thành viên ủy ban rà soát các ca MAID tại Ontario, cho biết chính sách trợ tử hiện nay thường bị nhìn nhận đơn giản như một vấn đề quyền tự chủ cá nhân. "Y tế chưa bao giờ coi quyền tự chủ là tuyệt đối", bà nói.
Bà Coelho cho biết phần lớn các gia đình không yêu cầu quyền phủ quyết. Họ muốn được cung cấp thông tin và tham gia vào quá trình đánh giá để đảm bảo người thân được bảo vệ. "Họ muốn biết mọi lựa chọn chăm sóc và điều trị đều đã được cân nhắc nghiêm túc", bà nói.
Canada đang tìm cách cân bằng giữa quyền tự quyết của bệnh nhân và vai trò của gia đình. Với kế hoạch mở rộng đạo luật MAID cho nhóm bệnh nhân mắc bệnh tâm thần vào tháng 3/2027, giới chuyên gia khuyến nghị chính phủ cần đưa thân nhân vào quá trình xét duyệt để tăng tính minh bạch.
Bảo Nhiên (Theo National Post)