"Dầm nước, canh lửa", nghề 300 năm tuổi giúp người dân ven sông La ấm no

Thôn Bến Hến nằm bên bờ sông La, thuộc xã Đức Minh (trước đây là huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh), từ lâu nổi tiếng với nghề khai thác, chế biến hến. Mùa hến bắt đầu từ tháng 3 đến tháng 7, nhưng rộ nhất vào những tháng hè, khi dòng nước sông hiền hòa, thuận lợi cho việc đánh bắt.

Khoảng 16h mỗi ngày, những con thuyền nối đuôi nhau từ các con sông trong và ngoài vùng trở về Bến Hến. Tại ngôi làng này, đàn ông đảm nhận việc khai thác, còn phụ nữ phụ trách các công đoạn sơ chế, làm sạch để đưa ra thị trường.

Dưới lòng sông La, từng nhóm phụ nữ dầm mình trong nước, dùng rổ, rá hay thúng tre đựng hến và dắt (2 loại nhuyễn thể 2 mảnh vỏ cùng họ nhưng dắt nhỏ hơn) rồi khuấy đều tay theo chiều kim đồng hồ.

Công đoạn này đòi hỏi sự tỉ mỉ để sàng lọc, loại bỏ cát, bùn và tạp chất.

Ngâm nước hàng giờ khiến đôi tay họ nhăn nheo, sưng tấy, thô ráp, nhưng công việc vẫn phải đều đặn, không ngơi nghỉ.

Sau khi làm sạch, hến và dắt được vận chuyển bằng xe rùa đến khu vực chế biến.

Dọc bờ sông La, khu nấu hến trải dài khoảng 400m với hàng chục lán nhỏ rộng 3-5m2 được dựng kiên cố.

Bà Nguyễn Thị Hường (64 tuổi, trú tại thôn Bến Hến, xã Đức Minh) cho biết mỗi mẻ luộc 3-5kg hến, kéo dài khoảng 15 phút. Lửa luôn phải đỏ rực, hến được cho thêm chút muối để dậy mùi, chắc thịt và dễ tách ruột. Trong quá trình luộc, người làm phải đảo liên tục để hến chín đều. "Nghề này vất vả, có ngày phải thức đến rạng sáng mới kịp nấu hàng chục kg hến và dắt để kịp bán cho thương lái", bà Hường chia sẻ.

Sau khi luộc, người dân lại mang hến ra sông để tách riêng phần ruột.

Giữa thời tiết nắng đầu hè gay gắt, họ phải "ăn uống tranh thủ, ngủ khẩn trương" để kịp hoàn tất các công đoạn. Nhiều người dân cho hay nghề từ "lộc nước" này giúp họ ổn định kinh tế, xây dựng nhà cửa và đầu tư học hành cho thế hệ sau.

Hiện, ruột hến được thu mua tại chỗ với giá 160.000-170.000 đồng/kg, còn dắt dao động 60.000-70.000 đồng/kg, cao hơn so với năm trước. Hến và dắt giàu dinh dưỡng, thường được chế biến thành nhiều món ăn như xào giá xúc bánh đa, nấu canh chua, làm cơm hến, bún hến, cháo hến hay xào cùng lá lốt, sả ớt.

Lãnh đạo UBND xã Đức Minh cho biết thôn Bến Hến bên sông La là làng nghề truyền thống, có tuổi đời hơn 300 năm. Địa phương hiện có 125 hộ tham gia khai thác, chế biến hến. Chính quyền địa phương đã quy hoạch khu chế biến, tạo điều kiện cho các cơ sở phát triển.

Vào chính vụ, xã vận động người dân đẩy mạnh sản xuất, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Nhờ nghề này, nhiều hộ có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm, góp phần nâng cao đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Vị trí thôn Bến Hến (chấm màu đỏ), xã Đức Minh, tỉnh Hà Tĩnh (Ảnh: Google Maps).