Đề xuất nâng tiền cọc, đẩy mạnh đấu giá đất online để ngăn gian lận

Bộ Tư pháp đang chủ trì soạn thảo Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi năm 2026. Sau 10 năm thực hiện Luật Đấu giá tài sản năm 2016, Bộ Tư pháp đánh giá hoạt động đấu giá tài sản tại Việt Nam, đặc biệt là đấu giá tài sản công và quyền sử dụng đất, đã có những bước tiến.

Từ tháng 7/2017 đến hết 2025, các tổ chức hành nghề đấu giá tài sản đã tổ chức 336.581 cuộc đấu giá, thù lao dịch vụ đấu giá tài sản thu được đạt hơn 4.000 tỷ, nộp ngân sách hơn 1.700 tỷ đồng.

Song thực tiễn thị trường vẫn tồn tại tiêu cực như thông đồng, dìm giá, và tình trạng "quân xanh, quân đỏ" gây thất thoát tài sản nhà nước và làm nhiễu loạn an ninh trật tự. Từ 2018 đến nay, 16 vụ án liên quan sai phạm đấu giá tài sản bị khởi tố, điều tra, xét xử.

Đặc biệt là khi các cuộc đấu giá quyền sử dụng đất có giá trị lớn thu hút sự quan tâm của nhiều thành phần kinh tế nhưng mức tiền đặt trước đối với một số loại đất vẫn còn thấp, chưa đủ sức răn đe đối với hành vi tiêu cực.

Đẩy mạnh đấu giá online

Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi năm 2026 đang được xây dựng, với việc đẩy mạnh hình thức đấu giá trực tuyến được xác định là giải pháp kỹ thuật cốt lõi nhằm triệt tiêu cơ hội thông đồng, dìm giá hoặc các hành vi "cưỡng ép" thường xảy ra tại các phiên đấu giá trực tiếp.

Theo cơ quan soạn thảo, hình thức này cho phép người tham gia thực hiện toàn bộ quy trình từ đăng ký, nộp hồ sơ, trả giá đến xem tài sản hoàn toàn trên môi trường điện tử thông qua Cổng Đấu giá tài sản quốc gia hoặc các trang thông tin đấu giá trực tuyến chuyên biệt.

Điểm mấu chốt của biện pháp này là sự tách biệt hoàn toàn về không gian giữa các bên tham gia, giúp bảo mật tuyệt đối thông tin người đăng ký và ngăn chặn tình trạng các băng nhóm "quân xanh, quân đỏ" nhận diện, đe dọa hoặc thỏa thuận ngầm với nhau trước và trong phiên đấu giá.

Dự thảo Luật Đấu giá tài sản sửa đổi đề xuất làm rõ vai trò của hai hệ thống nền tảng: Cổng Đấu giá tài sản quốc gia do Bộ Tư pháp quản lý để thống nhất thông tin và Hệ thống đấu giá trực tuyến do Bộ Công an xây dựng nhằm cung cấp hạ tầng kỹ thuật đảm bảo an toàn, an ninh dữ liệu ở mức cao nhất.

Việc chuẩn hóa mô hình đấu giá trực tuyến toàn trình không chỉ nâng cao tính khách quan, minh bạch mà còn tạo ra cơ chế giám sát dữ liệu chặt chẽ. Mọi diễn biến và lệnh trả giá của cuộc đấu giá đều được hệ thống ghi nhận tự động và lưu trữ, giúp các cơ quan quản lý và cơ quan công an dễ dàng truy vết, hậu kiểm nếu phát hiện dấu hiệu bất thường.

Theo thống kê của Bộ Tư pháp, cả nước có khoảng 1.200 đấu giá viên hành nghề tại gần 500 tổ chức hành nghề đấu giá tài sản, trong số đó 16 tổ chức được phê duyệt đủ điều kiện thực hiện đấu giá trực tuyến.

Do đó, các tổ chức hành nghề khi thực hiện hình thức này có thể thuê hoặc sử dụng hạ tầng kỹ thuật đã được thẩm định để đảm bảo tính sẵn sàng và đạt cấp độ an toàn thông tin theo quy định.

Siết tiền đặt trước và xử lý nghiêm hành vi bỏ cọc đất ở

Những năm gần đây giá đất liên tục nóng lên ven Hà Nội, giá trúng liên tiếp lập kỷ lục mới nhiều khu đất trên 100 triệu đồng một m2, nhưng sau đó vẫn có tình trạng bỏ cọc.

Số liệu cho thấy tình trạng "thổi giá" thường xảy ra ở các khu vực đất ở lẻ cho cá nhân, nơi giá khởi điểm đôi khi không phản ánh đúng giá trị thị trường. Trong khi tại Luật Đấu giá hiện hành, tiền cọc với đấu giá đất ở vẫn chỉ ở mức 5%-20%, là quá nhỏ so với lợi nhuận từ việc đầu cơ, thao túng giá.

Việc bỏ cọc sau khi đã trả giá cao ngất ngưỡng không chỉ gây lãng phí nguồn lực nhà nước mà còn làm mất đi cơ hội của những người dân có nhu cầu thực sự về nhà ở.

Để giải quyết dứt điểm vấn đề này, ngày 6/1, Chính phủ đã ra nghị quyết 66.11, nâng mức tiền đặt cọc với đất ở tối thiểu 10% và tối đa 50% giá khởi điểm - cao hơn mức hiện hành tại Luật Đấu giá tài sản, nhằm ngăn chặn tình trạng trả giá cao nhằm trục lợi rồi sau đó bỏ cọc.

Song nghị quyết này chỉ có hiệu lực thi hành hết 28/2/2027. Do đó, việc điều chỉnh chính thức mức cọc trong Luật Đấu giá là cần thiết, theo Bộ Tư pháp.

Việc nâng mức cọc này cùng với quy định phong tỏa tài khoản tiền đặt trước đối với các dự án đầu tư lớn sẽ tạo ra rào cản tài chính, buộc người tham gia phải có năng lực thật sự và cân nhắc kỹ trước khi đưa ra mức giá "ảo".

Dự thảo sẽ được trình Quốc hội thông qua trong tháng 10, dự kiến có hiệu lực từ 1/7/2027.

Hải Thư