Khách Tây chứng kiến 14 năm 'lột xác' của phố đường tàu Hà Nội

Trong ký ức của Mark Bowyer, người Australia, nhà điều hành Rusty Compass - một trong các đơn vị lữ hành đầu tiên đưa khách quốc tế tới Việt Nam - phố đường tàu khác nhiều so với lần cuối anh ghé thăm năm 2024. Anh từng đến đây nhiều lần trong quá khứ, thời Instagram, TikTok còn chưa phổ biến. Phố đường tàu khi ấy là những căn nhà lụp xụp, người dân bán cơm bình dân thay vì các quán cà phê nhộn nhịp khách mỗi tối.

"Tôi đã sốc khi quay lại phố đường tàu năm 2019, khác xa cảnh từng thấy hai năm trước", anh nói. Năm 2017, Mark cầm máy quay đi dọc phố đường tàu trong sự tò mò của người địa phương.

Trên đường ray, một phụ nữ trẻ nhổ tóc bạc cho bà, sát bên là bà nội ôm đứa cháu nhỏ khoảng một tuổi. Những người đạp xe bán vàng mã đi dọc con đường rộng chưa tới một mét, ngăn cách nhà dân và đường ray. Đám trẻ chơi đùa vui vẻ như thể đường ray là nơi an toàn.

Mark ví von mật độ giao thông ở phố cổ Hà Nội đông đúc đến mức cảm giác đi bộ dọc đường ray tàu hoả còn an toàn hơn so với đi bộ trên phố.

Phố đường tàu năm 2017 và 2025

"Này này, nói tiếng Việt Nam đi, không biết tiếng nước ngoài đâu", người phụ nữ cười, vẫy tay với Mark khi anh đang đứng quay phim. Đáp lại, anh nói tiếng Việt "Ơ thế không nói được tiếng nước ngoài à?". Câu trả lời của Mark khiến mọi người cười ồ lên vì bất ngờ. Mark nghĩ giờ đây người dân ở đó hẳn đã thành thạo tiếng Anh sau 6-7 năm đón tiếp khách Tây.

Đám trẻ cũng hào hứng với vị khách nước ngoài duy nhất có mặt trên phố vào thời điểm đó. Chúng liên tục "What’s your name" (Tên bạn là gì?) và giao tiếp với Mark bằng thứ tiếng Anh bập bẹ. Ở góc khác trên con phố đường tàu dọc Phùng Hưng, người dân nấu ăn trên bếp than và ngại ngùng khi Mark hỏi "đang nấu gì thế". Anh nhớ một phụ nữ cao tuổi thay vì trả lời lại hỏi anh "Mấy con rồi?".

"Đó là câu hỏi bạn thường xuyên được hỏi ở Việt Nam", Mark nói.

Theo anh, sự gắn kết của gia đình Việt Nam - đặc biệt ở nông thôn - khiến các câu hỏi về con cái, người thân trở thành mối quan tâm trong bất kỳ cuộc gặp nào, kể cả với người lạ. Đó giống như cử chỉ thân thiện của người địa phương.

Đi sâu về phía đường Trần Phú, Mark chứng kiến những căn nhà lụp xụp, lợp tôn. Trước cửa mỗi nhà đều chăng dây, phơi đủ loại quần áo, chăn màn.

Theo Mark, người ngoài sẽ thấy đáng sợ khi khoảng cách giữa nhà và đường ray chưa đầy một mét. Nhưng bình thường không có tàu chạy qua, cuộc sống nơi đây khá yên ắng. Nếu nhìn ở góc độ tích cực, anh nghĩ người dân nơi này còn có không gian bình yên hơn nhiều nơi khác ở thủ đô.

Hai năm sau, con phố đã mang một màu sắc khác.

Dù chưa đông nghịt như hiện nay nhưng các quán cà phê dần thay thế các căn nhà lụp xụp. Các hộ dân tận dụng mảng tường để trang trí, đặt biển hiệu mời gọi khách.

"Tinh thần kinh doanh của người Việt luôn nhạy bén đáng kinh ngạc", anh nói. Một trong số đó là chị Dung, mở quán cà phê kết hợp bia thủ công năm 2018 theo phong cách tàu hỏa. Chị nói với Mark toàn bộ ghế trong quán từng được ngành đường sắt sử dụng để phục vụ khách hàng suốt 50 năm. Với chị, đó là "của hiếm" tạo nên chất riêng của quán.

Trò chuyện lâu hơn với người địa phương, Mark biết cư dân trên con phố hầu như là cựu nhân viên đường sắt.

"Họ tự hào về quãng thời gian phục vụ ngành đường sắt và sống khăng khít với hàng xóm", Mark nói. Theo anh, khó để mô tả sự gắn bó của cộng đồng cư dân ở đây và có lẽ đó là chất riêng tạo nên thành công của con phố - đồng bộ, gắn kết và nhạy bén kinh doanh trong mọi hoàn cảnh.

Mark cho rằng phố đường tàu là sản phẩm được tạo ra nhờ Instagram, YouTube. Khách quốc tế chia sẻ hàng loạt hình ảnh về nơi này, tạo thành cơn sốt cho hàng nghìn người khác. Đa số khách đến đây vì tò mò, muốn thử cảm giác đi sát con tàu đang chạy. Trong khi đó, cư dân hạnh phúc vì lợi ích con phố đem lại.

Tuy nhiên, con phố cũng là bài học thú vị về du lịch. Mark cho biết Hà Nội nhiều năm đầu tư vào các trải nghiệm du lịch chính thống, trong khi đó, con phố được tạo nên từ mạng xã hội lại trở thành điểm đến hàng đầu.

Theo anh, Việt Nam có đôi khi tạo ra "trải nghiệm du lịch dàn dựng", chưa thực sự quan tâm nhu cầu trải nghiệm tự nhiên. Ở nhiều nơi lẽ ra cần giữ nguyên trạng, người ta lại xây cáp treo, khu nghỉ dưỡng. Phố đường tàu là điểm du lịch kỳ lạ, nổi tiếng mà không cần sự can thiệp từ ngành du lịch.

"10 năm trước, rủi ro tai nạn là rủi ro cá nhân. Khi quy mô phát triển như hiện tại, đó là rủi ro của cả thành phố", anh chia sẻ. Vì vậy, trên góc độ quản lý, chính quyền luôn đối mặt với bài toán đảm bảo an toàn cho nơi này.

Tú Nguyễn