Nguồn cơn khiến Chủ tịch Fed bị điều tra hình sự
Bị điều tra vì dự án cải tạo trụ sở Fed, nhưng Chủ tịch Jerome Powell cho rằng đây chỉ là "cái cớ" vì không giảm lãi suất mạnh tay.
Ngày 11/1, Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell xác nhận các công tố viên liên bang đã mở cuộc điều tra hình sự với ông. "Vào thứ Sáu, Bộ Tư pháp đã gửi trát triệu tập của đại bồi thẩm đoàn tới Fed, đe dọa truy tố hình sự liên quan đến cuộc điều trần của tôi trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện hồi tháng 6 năm ngoái. Nội dung cuộc điều trần đó một phần về dự án cải tạo có thể kéo dài nhiều năm với các tòa nhà văn phòng của Fed", Powell cho biết trong một video đăng trên tài khoản X của Fed.
Tổng thống Mỹ đã đến thăm dự án này cuối tháng 7/2025. Ông tranh cãi với Chủ tịch Powell ngay trước máy quay khi đề cập chi phí cải tạo hạ tầng cơ quan này. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông chỉ trích Powell quản lý "quá tệ" khi chi "3 tỷ USD cho công việc lẽ ra chỉ tốn 50 triệu USD".
Quan chức Nhà trắng khi đó cho biết đang điều tra quá trình cải tạo hai tòa nhà lịch sử của Fed. Họ cho rằng việc quản lý kém và khả năng gian lận đã đẩy chi phí lên cao quá mức cần thiết. Dự án cũng bị cho là phô trương và không phù hợp. Một tháng sau, người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt thông báo ông Trump cân nhắc kiện Powell vì dự án trên.
Năm 2019, Fed ước tính chi phí cải tạo trụ sở là 1,9 tỷ USD, sau đó điều chỉnh lên 2,5 tỷ USD. Cơ quan này lý giải mức tăng hơn 33% là do thay đổi trong thiết kế, chi phí vật liệu, nhân công cùng "các yếu tố phát sinh ngoài dự kiến".
WSJ trích nguồn tin thân cận cho biết cuộc điều tra Powell được thực hiện bởi Văn phòng Công tố viên Mỹ tại Đặc khu Columbia - cơ quan do bà Jeanine Pirro - một đồng minh thân cận của ông Trump phụ trách. Cuộc điều tra bắt đầu từ tháng 11. Cơ quan này đang xem xét các phát biểu trong cuộc điều trần của Powell cũng như tài liệu chi tiêu của Fed.
Người phát ngôn của Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi từ chối bình luận về cuộc điều tra. Người này chỉ cho biết bà Bondi "đã chỉ đạo các công tố viên Mỹ ưu tiên điều tra mọi hành vi lạm dụng tiền thuế của người dân".
Tuy nhiên, người đứng đầu Fed cho rằng cuộc điều tra này chỉ là "cái cớ". "Nguy cơ bị truy tố hình sự là hệ quả của việc Cục Dự trữ liên bang thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi về điều gì có lợi cho công chúng, thay vì làm theo mong muốn của Tổng thống", Powell cho biết.
Từ sau khi nhậm chức nhiệm kỳ 2 vào tháng 1/2025, Tổng thống Trump liên tiếp gây sức ép lên Fed và các quan chức cơ quan này về vấn đề chính sách tiền tệ. Năm ngoái, cơ quan này chỉ giảm lãi suất 3 lần trong các phiên họp cuối năm, đưa mức tham chiếu về 3,5-3,75%. Trong khi đó, ông Trump nhiều lần tuyên bố lãi suất tại Mỹ chỉ nên ở mức 1%.
Suốt vài tháng đầu năm 2025, ông Trump liên tục kêu gọi Fed và Powell giảm lãi, cả trong các phát biểu công khai và bài đăng trên mạng xã hội. Ông gọi Powell là kẻ "chậm chạp", "cứng đầu" và "ngớ ngẩn". Đây là việc làm hiếm hoi của một Tổng thống đương nhiệm, do Fed nổi tiếng với khả năng hoạt động độc lập.
Căng thẳng lên đỉnh điểm vào tháng 4, khi Tổng thống Trump dọa sa thải Chủ tịch Fed, nhưng sau đó lại khẳng định sẽ không làm điều này trước khi nhiệm kỳ của ông Powell kết thúc vào tháng 5/2026. Các cố vấn đã cảnh báo với Tổng thống Mỹ rằng việc này có thể châm ngòi cho biến động kinh tế toàn cầu và khiến ông đối mặt với rắc rối pháp lý.
Dù vậy, kể cả khi không sa thải Powell, Tổng thống Mỹ được cho đã lặng lẽ tạo ra thay đổi trong cơ quan này. Tháng 6/2025, Thượng viện Mỹ phê chuẩn đề cử của ông Trump, chấp thuận bà Michelle Bowman làm Phó chủ tịch phụ trách giám sát của Fed. Bà là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed từ năm 2018.
CNN cho biết một trụ cột trong kế hoạch kinh tế của ông Trump là cắt giảm quy định quản lý. Bà Bowman được kỳ vọng thực hiện mục tiêu này trong lĩnh vực ngân hàng và làm đúng như vậy. Fed đang xem xét và nới lỏng một loạt quy định ngân hàng được ban hành sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.
Bowman từng bỏ phiếu không tán thành giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp chính sách tháng 8/2025 của Fed. Bà cũng là một trong các ứng cử viên cho chức Chủ tịch Fed sắp tới.
Hội đồng Thống đốc Fed gần đây cũng có biến động. Đây là cơ quan lãnh đạo cao nhất của Fed, gồm 7 thành viên do Tổng thống Mỹ đề cử và cần Thượng viện phê chuẩn. Nhóm này chịu trách nhiệm thiết lập chính sách tiền tệ, giám sát ngân hàng và ổn định tài chính quốc gia.
Đầu tháng 8 năm ngoái, Thống đốc Adriana Kugler bất ngờ từ chức, để quay về làm việc tại Đại học Georgetown. Chủ tịch Hội đồng Cố vấn kinh tế Stephen Miran - người được Tổng thống Trump đề cử tạm thời vào vị trí này - đã được Thượng viện phê chuẩn. Trong các cuộc họp sau đó, ông đều không tán thành quyết định chung của Fed, đề nghị giảm lãi suất mạnh tay hơn.
Cũng trong thời gian này, ông Trump thông báo sa thải thành viên Hội đồng Thống đốc Fed Lisa Cook, viện dẫn cáo buộc gian lận thế chấp do Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang Bill Pulte nêu ra. Tuy nhiên, Tòa phúc thẩm liên bang tại Washington đã chặn lại quyết định này hồi tháng 9, tương tự phán quyết của tòa sơ thẩm. Vụ việc đang được Tòa án Tối cao Mỹ xem xét.
Việc ông Powell bị điều tra hình sự khiến Fed năm nay càng đối mặt với nhiều hỗn loạn. Ngoài việc chiếc ghế Chủ tịch có sự thay đổi, sau khi nhiệm kỳ của Powell kết thúc vào tháng 5, tất cả chức chủ tịch Fed khu vực cũng đều đến kỳ xem xét lại. Sự chia rẽ quan điểm về lãi suất của các quan chức tham gia thiết lập chính sách cũng sẽ được theo dõi sát sao trong năm nay.
Bên cạnh đó, dù nhiệm kỳ Chủ tịch của Powell sắp kết thúc, ông vẫn là thành viên Hội đồng Thống đốc Fed đến năm 2028. Việc này khiến Tổng thống Trump mất cơ hội đề cử thêm một người cho ghế thành viên.
Trên Reuters, Peter Conti-Brown - nhà nghiên cứu lịch sử Fed tại Đại học Pennsylvania nhận định cuộc điều tra đối với Powell "là bước lùi trong nhiệm kỳ của ông Trump và lịch sử ngân hàng trung ương Mỹ". "Quốc hội không thiết kế Fed để phản ánh quan điểm dao động hàng ngày của Tổng thống", ông khẳng định.
Thị trường tài chính Mỹ không biến động lớn trước thông tin này. Đồng USD và các chỉ số chứng khoán tương lai của Mỹ sáng 12/1 đi xuống, nhưng mức giảm vẫn khiêm tốn. Thị trường vẫn giữ nguyên kỳ vọng ngắn hạn với chính sách của Fed, khi đặt cược cơ quan này chỉ giảm lãi suất 2 lần năm nay.
Hà Thu(theo Reuters, WSJ)