Bức tranh tổng quan về phụ cấp theo nghề từ 2026

Trong hệ thống tiền lương khu vực công, phụ cấp theo nghề (ưu đãi theo nghề) là khoản cộng thêm nhằm bù đắp điều kiện lao động đặc thù (độc hại, rủi ro, áp lực nghề nghiệp...), hoặc để Nhà nước ưu tiên thu hút - giữ chân nhân lực ở một số lĩnh vực. 

Khung chung được đặt trong Nghị định 204/2004/NĐ-CP, từng mức cụ thể được quy định trong các văn bản chuyên ngành. Phụ cấp ưu đãi theo nghề có thể theo các bậc từ 5% đến 50% (tùy ngành, công việc), còn một số nhóm lại dùng "phụ cấp trách nhiệm theo nghề" theo thang từ 10-30%. 

Cách tính, đối tượng và điều kiện hưởng của các ngành nghề có thể khác nhau. Ví dụ, nhóm tư pháp, thanh tra,... thường áp dụng "phụ cấp trách nhiệm theo nghề", còn giáo dục, y tế lại có "phụ cấp ưu đãi theo nghề" với mức cao hơn và phân theo cấp học/chuyên khoa/địa bàn. 

Ngành giáo dục hiện hưởng 25-70%, đang có đề xuất nâng mạnh từ 2026

Báo cáo tổng kết của Bộ GD&ĐT cho thấy phụ cấp ưu đãi đối với nhà giáo có các mức 25%, 30%, 35%, 40%, 45%, 50% (tùy cấp học, loại trường, môn giảng dạy, địa bàn), và nhóm trường/địa bàn đặc thù có thể lên 70%.

Số liệu tổng hợp chi trả (tháng 6/2024) trong báo cáo cho thấy tỷ lệ bình quân phụ cấp ưu đãi khoảng 36,32%, và nhóm vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn có thể tăng thêm tới 70%.

Đáng chú ý, trong hồ sơ đề nghị xây dựng nghị định mới về phụ cấp ưu đãi theo nghề cho viên chức, người lao động trong cơ sở giáo dục công lập, Bộ GD&ĐT viện dẫn mục tiêu chính sách của Nghị quyết 71-NQ/TW (22/8/2025): hướng tới tối thiểu 70% cho giáo viên mầm non, phổ thông; tối thiểu 30% cho nhân viên; và 100% cho giáo viên ở khu vực đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. 

Đột phá mới về ưu đãi nghề cho ngành Y

Ngành y tế có nền tảng là Nghị định 56/2011/NĐ-CP về phụ cấp ưu đãi theo nghề cho công chức, viên chức tại cơ sở y tế công lập.

Bước sang năm 2026, Nghị quyết 261/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân có hiệu lực. Trong đó có nhiều nội dung liên quan đến chế độ lương, phụ cấp cho nhân viên y tế. 

Điểm nhấn đáng chú ý là định hướng duy trì và mở rộng mức phụ cấp ưu đãi ở ngưỡng cao, trong đó có mức 100%, đối với một số nhóm nhân viên y tế dự phòng, y tế cơ sở và các lĩnh vực đặc thù.

Đối với các khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, mức phụ cấp tối đa này không chỉ là sự ghi nhận về tài chính mà còn là giải pháp căn cơ để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở.

Bên cạnh đó, nghị quyết đặt ra định hướng điều chỉnh mức sàn phụ cấp ưu đãi lên tối thiểu 70% đối với đa số cán bộ trực tiếp làm chuyên môn y tế. Song song, chính sách tiền lương cũng có thay đổi đáng chú ý khi cho phép bác sĩ, dược sĩ mới tuyển dụng được xếp lương khởi điểm từ bậc 2 thay vì bậc 1 như trước.

Tư pháp - thanh tra - kiểm toán phổ biến 10-30%, đi theo phụ cấp trách nhiệm theo nghề

Nghị định 204/2004/NĐ-CP quy định phụ cấp trách nhiệm theo nghề (thang 10%, 15%, 20%, 25%, 30%), áp dụng cho một số chức danh ngành tòa án, kiểm sát, thanh tra và một số chức danh tư pháp; đồng thời nêu nguyên tắc: đã hưởng phụ cấp trách nhiệm theo nghề thì không hưởng phụ cấp ưu đãi theo nghề (tránh chồng chéo).

Một số nhánh có văn bản riêng. Chẳng hạn, với chấp hành viên thi hành án dân sự, chế độ phụ cấp trách nhiệm theo nghề được nhắc lại theo Quyết định 27/2012/QĐ-TTg (chi trả cùng kỳ lương…), và mức hưởng thường được tổng hợp theo nhóm bậc công việc khoảng 20-30%.

Với thanh tra viên được hưởng 25% tính trên lương hiện hưởng (cộng phụ cấp chức vụ, thâm niên vượt khung nếu có).

Còn kiểm toán nhà nước, phụ cấp ưu đãi nghề được thiết kế theo ngạch kiểm toán viên, có mức tham chiếu 15-25% tùy chức danh/ngạch.

Phụ cấp đặc thù trong ngành quốc phòng - an ninh

Đối với lực lượng vũ trang, Nhà nước không áp dụng phụ cấp ưu đãi theo nghề theo cách thông thường như giáo dục hay y tế, mà xây dựng một hệ thống lương và phụ cấp đặc thù riêng.

Trong Nghị định 204/2004/NĐ-CP, quân đội và công an được xếp bảng lương theo cấp bậc, quân hàm hoặc cấp hàm, tách biệt với khu vực dân sự. Trên nền lương này, nhiều loại phụ cấp được thiết kế để phản ánh tính chất nhiệm vụ, gồm phụ cấp thâm niên nghề, phụ cấp trách nhiệm, chỉ huy, phụ cấp khu vực và phụ cấp theo điều kiện công tác.

Đối với một số loại phụ cấp áp dụng cho địa bàn và nhiệm vụ đặc biệt, mức hưởng có thể lên tới 100% lương hiện hưởng, như trường hợp cán bộ, chiến sĩ công tác tại nhà giàn DK1, vùng biên giới, hải đảo có điều kiện đặc biệt khó khăn. Các địa bàn khác được hưởng các mức phụ cấp từ 30-50% tùy tính chất nhiệm vụ và khu vực.

Bên cạnh đó, chính sách thu hút nhân tài theo Nghị định 363/2025/NĐ-CP quy định mức phụ cấp tăng thêm hằng tháng lên đến 250% đối với sinh viên tốt nghiệp xuất sắc trong 5 năm đầu. Các chuyên gia, nhân sĩ trí thức có đóng góp đột phá trong lĩnh vực quân sự, an ninh có thể hưởng mức phụ cấp đặc thù từ 400% đến 550% lương hiện hưởng.

Đối với lực lượng vũ trang, cùng với hệ thống tiền lương được thiết kế riêng theo cấp bậc, quân hàm, nhiều loại phụ cấp vẫn tiếp tục được áp dụng đồng thời nhằm phản ánh điều kiện công tác, địa bàn và tính chất nhiệm vụ.

Trong đó, phụ cấp khu vực được áp dụng theo hệ số từ 0,1 đến 1,0 đối với cán bộ, chiến sĩ công tác tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Bên cạnh đó, các khoản phụ cấp gắn với chức vụ, trách nhiệm, chỉ huy và nhiệm vụ đặc thù cũng được chi trả theo quy định riêng của từng lực lượng. Đối với các lĩnh vực có tính chất đặc biệt như không quân, hải quân, cảnh sát đặc nhiệm, hệ thống phụ cấp được thiết kế theo điều kiện công tác và mức độ rủi ro nghề nghiệp, góp phần bảo đảm thu nhập thực tế cho người làm nhiệm vụ và phục vụ mục tiêu ổn định, lâu dài đội ngũ trong lực lượng vũ trang.

Hằng T. Nguyễn