Động thái âm thầm của Mỹ ở Greenland

Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định Washington cần phải kiểm soát Greenland vì lý do an ninh quốc gia, các cơ quan liên bang Mỹ đang âm thầm chuẩn bị rót hàng chục triệu USD để nâng cấp căn cứ quân sự duy nhất của nước này trên hòn đảo Bắc Cực phủ băng giá.

Động thái này diễn ra giữa lúc Greenland trở thành tâm điểm bất đồng nghiêm trọng giữa Mỹ với Đan Mạch và các đồng minh châu Âu, làm dấy lên những lo ngại về rạn nứt trong nội bộ NATO.

Theo các quan chức quân đội Mỹ, kế hoạch nâng cấp tại Căn cứ Không gian Pituffik bao gồm cải tạo đường băng dài hơn 3 km, bổ sung tàu chuyên dụng để giữ cho cảng không bị băng trôi chắn lối, cùng hàng loạt hạng mục sửa chữa và nâng cấp cơ sở vật chất, trong đó có khu nhà ăn Dundas. Hiện khoảng 150–200 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại căn cứ này, cùng với hàng trăm binh sĩ và nhà thầu quân sự đến từ Canada, Đan Mạch và Greenland.

Căn cứ Pituffik trước đây mang tên Căn cứ Không quân Thule, được đổi tên vào năm 2023 nhằm tôn vinh văn hóa bản địa Greenland và phản ánh vai trò mới trong Lực lượng Không gian Mỹ. Đây là cơ sở quân sự nằm ở khu vực xa nhất về cực Bắc của Mỹ, đồng thời là nơi đặt cảng nước sâu nằm ở vĩ độ cao nhất do Bộ Quốc phòng Mỹ quản lý.

Tổng thống Donald Trump coi việc kiểm soát Greenland là yếu tố then chốt đối với an ninh của Mỹ. Trong bài đăng trên mạng xã hội ngày 14/1, ông một lần nữa nhấn mạnh: “Mỹ cần Greenland”.

Từ căn cứ bí mật thời Chiến tranh Lạnh đến tâm điểm tranh cãi hiện nay

Sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland bắt đầu từ Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Năm 1941, Đại sứ Đan Mạch tại Mỹ đã ký thỏa thuận cho phép quân đội Mỹ tiếp cận Greenland nhằm bảo vệ hòn đảo này trước nguy cơ từ Đức Quốc xã. Thỏa thuận – vẫn còn hiệu lực cho đến nay – coi việc phòng thủ Greenland là lợi ích sống còn đối với cả Mỹ và Đan Mạch.

Trong giai đoạn đó, Mỹ đã xây dựng hàng loạt căn cứ quân sự tại miền Tây và miền Nam Greenland, đóng vai trò là các điểm tiếp nhiên liệu quan trọng cho máy bay vượt Đại Tây Dương. Hàng trăm binh sĩ Mỹ từng được triển khai để bảo vệ mỏ cryolite lớn nhất thế giới – nguồn tài nguyên thiết yếu cho ngành sản xuất máy bay thời chiến.

Đến năm 1951, Mỹ xây dựng Căn cứ Không quân Thule – một cơ sở tối mật nhằm đối phó với Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Căn cứ này từng là nơi triển khai máy bay ném bom, tiêm kích, tên lửa hạt nhân và hàng chục nghìn binh sĩ, nằm ở bờ Tây Bắc Greenland, cách Vòng Bắc Cực khoảng 1.200 km và cách Cực Bắc gần 1.500 km.

Sau Chiến tranh Lạnh, phần lớn các căn cứ quân sự Mỹ tại Greenland đã bị đóng cửa. Hiện nay, Pituffik là căn cứ duy nhất còn hoạt động, đảm nhiệm các nhiệm vụ cảnh báo sớm tên lửa, phòng thủ tên lửa và giám sát không gian.

Nâng cấp căn cứ giữa lúc căng thẳng Mỹ – châu Âu gia tăng

Dù các tài liệu mua sắm liên bang cho thấy những hạng mục nâng cấp tại Pituffik không nhằm mở rộng đáng kể quy mô hay thay đổi nhiệm vụ của căn cứ, nhưng việc Mỹ đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng quân sự tại Greenland diễn ra đúng thời điểm nhạy cảm. Ông Trump liên tục đe dọa có thể “tiếp quản” Greenland, thậm chí không loại trừ sử dụng vũ lực – điều mà cả Greenland và Đan Mạch đều bác bỏ, khẳng định hòn đảo này “không phải để bán” và coi những lời đe dọa như vậy là liều lĩnh.

Để thể hiện sự ủng hộ đối với Đan Mạch và Greenland, nhiều đồng minh châu Âu đã bắt đầu triển khai thêm binh sĩ tới hòn đảo Bắc Cực này, với mục tiêu tạo ra sự hiện diện “lớn hơn và mang tính lâu dài hơn” của NATO tại đây. Tuy nhiên, Nhà Trắng tuyên bố việc tăng cường hiện diện của châu Âu sẽ không làm thay đổi “mục tiêu giành quyền kiểm soát Greenland” của Tổng thống Trump.

Các hạng mục nâng cấp tại Pituffik – như cải thiện hệ thống đèn hạ cánh và đường lăn – được cho là cần thiết do căn cứ này thường xuyên chìm trong bóng tối suốt nhiều tháng liền trong giai đoạn đêm địa cực, trong khi vẫn phải phụ thuộc nhiều vào các chuyến bay tiếp tế từ lục địa Mỹ. Một số tài liệu hợp đồng cũng đề cập tới các hạng mục công việc được xếp loại mật, có thể do quân đội Mỹ hoặc các nhà thầu chuyên biệt thực hiện.

Tranh cãi về mối đe dọa an ninh tại Greenland

Tổng thống Trump nhiều lần viện dẫn lý do an ninh quốc gia, cho rằng Nga và Trung Quốc đang gia tăng hiện diện quân sự quanh Greenland, bao gồm tàu khu trục và tàu ngầm, từ đó đặt hòn đảo này vào tình thế nguy hiểm.

Tuy nhiên, một số chuyên gia an ninh Bắc Cực cho rằng những lập luận này bị phóng đại. Giáo sư Andreas Østhagen, Viện Nghiên cứu Fridtjof Nansen (Na Uy), nhận định Greenland không đối mặt với mối đe dọa lớn hơn các khu vực Bắc Cực khác như Canada, Iceland hay Alaska. Theo ông, hoạt động của Nga chủ yếu tập trung ở khu vực Bắc Cực châu Âu, trong khi sự hiện diện của Trung Quốc còn hạn chế và chủ yếu nằm ở Bắc Thái Bình Dương và Biển Bering.

Dù vậy, Greenland vẫn giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm tan băng biển, mở ra các tuyến hàng hải mới, đồng thời sở hữu trữ lượng lớn khoáng sản đất hiếm – yếu tố khiến hòn đảo này ngày càng trở thành tâm điểm cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.