Vì sao siêu chiến hạm 9 tỷ USD của Mỹ dễ bị hoen rỉ

Công ty đóng tàu Huntington Ingalls Industries ngày 21/1 thông báo tàu khu trục tàng hình USS Zumwalt đã thực hiện thành công đợt thử nghiệm trên biển, đánh dấu lần đầu siêu chiến hạm của Mỹ ra khơi sau hơn hai năm nằm trong nhà máy để bảo dưỡng và nâng cấp vũ khí.

Hình ảnh do trang theo dõi hàng hải Warshipcam chụp trước đó một tuần cho thấy thân vỏ USS Zumwalt sạch bóng, trái ngược hoàn toàn với tình trạng xuống cấp trong đợt chạy thử trên biển ngoài khơi bang California hồi cuối năm 2021. USS Zumwalt khi đó xuất hiện với nhiều vết rỉ sét lớn trên thân và thượng tầng, khiến giới phân tích ví như nó "bị người khổng lồ bôi bẩn".

Đó không phải lần duy nhất chiến hạm lớp Zumwalt, mỗi chiếc có giá ước tính hơn 9 tỷ USD, xuất hiện trong trạng thái hoen rỉ và bong tróc thân vỏ.

Trong ảnh chụp quân cảng Yokosuka ở Nhật Bản hồi tháng 8/2025, thượng tầng của tàu khu trục USS Michael Monsoor bị tróc nhiều mảng, khiến lớp vỏ bên dưới bị ăn mòn và rỉ sét nặng. Nhiều vết bẩn cũng bám trên thân tàu mà chưa có dấu hiệu được tẩy rửa.

Hình ảnh đã dẫn đến làn sóng thảo luận sôi nổi trên mạng xã hội. Một số tài khoản cho rằng USS Michael Monsoor trông giống như khối sắt chuẩn bị được đưa vào bãi phế liệu, chứ không phải một trong những tàu chiến hiện đại và đắt đỏ nhất của Mỹ. Điều này cũng đặt ra câu hỏi rằng những vết hư hại đó có gây ảnh hưởng tới năng lực tàng hình của tàu hay không.

Các quan chức hải quân Mỹ giải thích rằng những vết bẩn và vệt dầu loang trên USS Michael Monsoor là "điều thường thấy với chiến hạm phải hoạt động dài ngày trên biển".

Họ cho biết ngoại hình của tàu sẽ nhanh chóng xuống cấp nếu tiếp xúc lâu ngày với nước biển, bức xạ tia cực tím và chất ô nhiễm. Dây cáp kim loại dùng để cố định chiến hạm khi neo đậu tại cảng cũng góp phần gây ra các vết ố đen và rỉ sét.

"Tình trạng thân vỏ xuống cấp là điều bình thường với các chiến hạm cỡ lớn phải hoạt động trong môi trường khắc nghiệt", một phát ngôn viên hải quân Mỹ nói, nhấn mạnh điều này không gây ảnh hưởng tới năng lực sẵn sàng chiến đấu của USS Michael Monsoor.

Dù vậy, giới chuyên gia quân sự cảnh báo rằng tình trạng này vẫn có thể gây ra hậu quả lâu dài đối với công tác bảo dưỡng và bảo đảm sẵn sàng chiến đấu.

"Hiện tượng rỉ sét và ăn mòn, vốn trở nên trầm trọng hơn khi tiếp xúc liên tục với nước biển, có nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng lên cấu trúc thân vỏ và dẫn tới nhiều vấn đề khác", Joseph Trevithick và Tyler Rogoway, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định.

Rogoway chỉ ra rằng một nguyên nhân nữa khiến lớp Zumwalt dễ hư hại thân vỏ là tàu được thiết kế với số lượng thủy thủ tối thiểu. Dù có lượng giãn nước gần 16.000 tấn, lớn nhất trong các loại tàu chiến đấu mặt nước của Mỹ, lớp Zumwalt chỉ có thủy thủ đoàn 175 người, bằng một nửa so với tàu khu trục lớp Arleigh Burke có kích thước nhỏ hơn nhiều.

"Công nghệ tự động hóa có thể giảm bớt nhu cầu nhân lực đối với một số nhiệm vụ, nhưng xử lý rỉ sét vẫn là công việc thủ công và tốn nhiều sức lực. Diện tích bề mặt cần được bảo dưỡng của tàu khu trục lớp Zumwalt cũng rất lớn", Rogoway cho hay.

Giải quyết vấn đề hoen rỉ trên thân vỏ lớp Zumwalt cũng đặc biệt phức tạp, do chúng được bao phủ bằng nhiều loại vật liệu tiên tiến để tăng khả năng tàng hình, khó bảo dưỡng hơn nhiều so với các bề mặt sơn trên chiến hạm thông thường.

"Dù vậy, phải lưu ý rằng thượng tầng của USS Zumwalt và USS Michael Monsoor đều làm bằng vật liệu composite, vốn có tác dụng hạn chế ăn mòn. Chiếc cuối cùng trong lớp Zumwalt là USS Lyndon B. Johnson có cấu trúc thượng tầng làm bằng thép, khiến nó dễ bị hư hại khi hoạt động dài ngày", Rogoway nói.

Sự thiếu quan tâm của hải quân Mỹ cũng khiến nhiều tàu chiến luôn trong tình trạng hư hại thân vỏ. Mark Lattner, giám đốc bộ phận đảm bảo hiệu suất hoạt động của hải quân Mỹ, hồi giữa tháng thừa nhận quân chủng này không chú trọng thực trạng tàu chiến hoen rỉ suốt nhiều năm qua, do muốn ưu tiên xử lý các vấn đề khác trước.

Đại dịch Covid-19 cũng khiến đội tàu Mỹ phải hạn chế tần suất cập cảng, do đó ít cơ hội được bảo dưỡng và đại tu hơn.

Hải quân Mỹ đã vạch ra các phương pháp để đối phó tình trạng chiến hạm hoen rỉ, trong đó có xây dựng quy trình đánh giá mới để theo dõi và kiểm soát tình trạng các tàu, tăng cường đào tạo thủy thủ và thuê đội ngũ chuyên nghiệp để làm nhiệm vụ sơn sửa.

Lớp Zumwalt được coi là một trong những dự án quân sự tốn kém nhất lịch sử Mỹ, nhưng gây thất vọng với hàng loạt lỗi thiết kế, đội giá và chậm tiến độ. Quốc hội Mỹ đã cắt giảm số lượng đặt mua từ 32 xuống chỉ còn 3 tàu, trong đó USS Zumwalt và USS Michael Monsoor đã đưa vào biên chế, còn USS Lyndon B. Johnson hạ thủy từ năm 2019 và đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ hồi tháng 9/2020 cho biết mỗi tàu lớp Zumwalt có giá hơn 9 tỷ USD, bao gồm cả chi phí nghiên cứu phát triển, so với mức giá dự kiến 1,3 tỷ USD/chiếc hồi năm 1998. Cơ quan này đánh giá lớp Zumwalt chỉ có thể đạt khả năng làm nhiệm vụ đầy đủ sớm nhất là sau năm 2025.

Hải quân Mỹ ban đầu định sử dụng lớp Zumwalt để tấn công các mục tiêu ven biển bằng pháo AGS. Tuy nhiên, mỗi quả đạn pháo dẫn đường tầm xa (LRLAP) cho AGS có trị giá gần một triệu USD, khiến họ phải từ bỏ kế hoạch mua đạn và loay hoay tìm cách thay đổi cấu hình vũ khí cho lớp Zumwalt.

Giới chức Mỹ cuối năm 2021 thông báo sẽ hoán cải tàu khu trục lớp Zumwalt, loại bỏ AGS để trang bị tên lửa siêu vượt âm tầm xa IRCPS.

Phạm Giang (Theo War Zone, National Security Journal)