'Cuộc chiến mùa đông' của người nghèo Trung Quốc

Ông Liu Ming, 73 tuổi, sống trong căn nhà cấp bốn rộng 150 m2 ở ngoại ô thành phố Lang Phường, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Ban ngày, nhiệt độ ngoài trời khoảng 5 độ C, ông Liu vẫn mặc áo khoác dày và ở trong nhà, hiếm khi đụng đến công tắc lò sưởi treo tường. Đêm xuống, khi nhiệt độ tụt xuống âm, hai vợ chồng già ngủ trên giường đất (kang), quấn chặt chăn điện để cầm cự.

"Con cái kiếm tiền không dễ, tôi chẳng dám tiêu hoang", ông Liu nói rồi mở điện thoại, chỉ vào tin nhắn báo lương hưu: 240 nhân dân tệ (khoảng 850.000 đồng). Đó là toàn bộ thu nhập mỗi tháng của ông.

Trong khi đó, tiền điện và sưởi ấm hoàn toàn phụ thuộc vào con cái. Cảnh nhà ông Liu là tình trạng chung của hàng nghìn hộ dân nông thôn Hà Bắc - "vành đai phòng thủ" của thủ đô Bắc Kinh trong cuộc chiến chống ô nhiễm không khí.

Từ năm 2013, để trả lại bầu trời xanh cho Bắc Kinh và Thiên Tân, Trung Quốc đã cấm người dân vùng lân cận đốt than sưởi ấm - phương thức rẻ tiền truyền thống. Thay vào đó, chính quyền thúc đẩy chuyển từ than sang khí đốt và sưởi điện. Các hộ dân được hỗ trợ lắp đặt lò sưởi và trợ giá khí đốt thời gian đầu.

Nhưng khi trợ cấp giảm dần, thực tế khắc nghiệt lộ rõ. Ông Zhang Yixing, 51 tuổi, cho biết căn nhà một tầng của ông cách nhiệt kém. Để đủ ấm, ông tốn khoảng 5.000 tệ (17,5 triệu đồng) mỗi mùa đông. Cùng diện tích đó, một căn hộ ở thành phố chỉ tốn chưa đến 2.000 tệ (7 triệu đồng) nhờ hệ thống sưởi trung tâm và cách nhiệt tốt.

Bà Yang Huisu, đại biểu Đại hội Nhân dân tỉnh Hà Bắc, thừa nhận tại kỳ họp năm ngoái: Chính sách này giúp không khí sạch hơn, nhưng đẩy nông dân vào cảnh "có khí mà không dám dùng". Theo tính toán của bà, để duy trì nhiệt độ 18 độ C cho căn nhà 100 m2, người dân Thạch Gia Trang phải trả tới 7.500 - 11.000 tệ (26 - 38 triệu đồng) mỗi mùa đông.

"Con số này quá sức chịu đựng với những người sống bằng lương hưu vài trăm tệ như ông Liu", bà Yang nói.

Chuyên gia xã hội học Zhan Shaohua (Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore) nhận định, chính sách chuyển đổi năng lượng được ban hành trong giai đoạn ô nhiễm khẩn cấp nên thiếu tính toán cho sinh kế lâu dài. "Vấn đề cốt lõi nằm ở cấu trúc nhà nông thôn tường mỏng, cửa hở. Đốt bao nhiêu khí cũng như muối bỏ bể", ông Ma Jun, Giám đốc Viện Môi trường Công cộng Trung Quốc, bổ sung.

Các chuyên gia cho rằng, không thể quay lại đốt than, nhưng chính phủ cần cải tạo lại hệ thống nhà ở nông thôn như trần, vách, cửa sổ thay vì chỉ ép người dân đổi nhiên liệu. "Nếu chỉ trông vào túi tiền của nông dân Hà Bắc, bài toán sưởi ấm mùa đông là không có lời giải", ông Ma nói.

Ngọc Ngân (Theo Think China)