Hai tháng hỗn loạn của ngành sữa toàn cầu
Nestlé, Danone và Lactalis buộc phải thu hồi hàng triệu hộp sữa bột tại hàng chục quốc gia, đối mặt thiệt hại ước tính 1,5 tỷ USD sau khi phát hiện nguyên liệu nhiễm độc tố vi khuẩn bền nhiệt.
Danone trở thành tên tuổi mới nhất "gia nhập" làn sóng khủng hoảng này hôm 24/1 khi thông báo rút khỏi kệ hàng tại Anh lô sữa bột Aptamil First Infant Formula (loại 800 gram, hạn dùng tháng 10/2026). Tập đoàn thực phẩm Pháp cho biết động thái này nhằm loại bỏ rủi ro từ "dư lượng độc tố cereulide ở mức thấp" và khẳng định đây là đợt thu hồi có mục tiêu, giới hạn ở một số lô cụ thể. Trước đó một tuần, cơ quan chức năng Singapore cũng đã yêu cầu Danone thu hồi dòng Dumex Dulac 1 sản xuất tại Thái Lan.
Căng thẳng leo thang trước đó ba ngày khi Lactalis - một tập đoàn sữa khác của Pháp - tuyên bố thu hồi 6 lô sản phẩm thương hiệu Picot phân phối tại 18 quốc gia, bao gồm các thị trường lớn như Trung Quốc, Pháp, Australia và Tây Ban Nha. Hãng xác nhận nguyên liệu Omega-6 ARA nhập từ đối tác bên ngoài chứa cereulide, độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh. Đây không phải lần đầu Lactalis gặp sự cố; giai đoạn 2017-2018, họ từng lao đao vì bê bối sữa nhiễm khuẩn Salmonella khiến hàng chục trẻ sơ sinh mắc bệnh.
Dù các hãng chưa công khai danh tính đối tác cung ứng nguyên liệu, Bộ Nông nghiệp Pháp xác nhận trên tờ Le Monde rằng đợt thu hồi của Nestlé và Lactalis đều xuất phát từ cùng một nhà cung cấp tại Trung Quốc. Tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Foodwatch chỉ điểm đơn vị này là Cabio Biotech, trụ sở tại Vũ Hán. Cabio Biotech hiện đóng vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu về ARA - thành phần bổ sung axit béo thiết yếu trong sữa công thức - và là đối tác của nhiều thương hiệu lớn như Nestlé, Danone, Yili hay Mengniu. Hiện Danone chưa xác nhận liệu họ có nhập hàng từ nguồn này hay không nhưng cam kết tuân thủ nghiêm ngặt mọi quy chuẩn an toàn.
Nestlé là đơn vị chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong cuộc khủng hoảng bắt đầu nhen nhóm từ tháng 12/2025 và bùng phát mạnh đầu tháng 1 năm nay. Theo Reuters, chiến dịch thu hồi của tập đoàn Thụy Sĩ lan rộng tới gần 70 quốc gia. Tại Việt Nam, Nestlé đã chủ động rút 17 lô sữa công thức NAN nhập khẩu ngay sau khi Bộ Y tế yêu cầu dừng lưu thông các dòng Beba và Alfamino. Các nhà phân tích tại Jefferies tính toán sự cố ảnh hưởng tới 1,3% doanh thu toàn Nestlé, tương đương mức thiệt hại 1,5 tỷ USD. Bộ Y tế Áo nhận định đây là đợt thu hồi kỷ lục, ảnh hưởng đến hơn 800 mã sản phẩm từ hơn 10 nhà máy. Tuy nhiên, người phát ngôn của Nestlé từ chối xác nhận con số này.
Hiện các hãng trên cho biết chưa ghi nhận trường hợp trẻ bị bệnh liên quan đến các lô hàng bị ảnh hưởng nhưng thực hiện việc thu hồi "vì sự cẩn trọng tối đa". Theo tạp chí khoa học Nature, cereulide là một hợp chất hữu cơ vòng có độc tính (depsipeptide), do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh. Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA) cảnh báo đặc tính nguy hiểm nhất của cereulide là độ bền nhiệt cao. Các phương pháp xử lý thông thường như đun nấu hay pha sữa bằng nước sôi đều không thể vô hiệu hóa hay tiêu diệt độc tố này.
Khi xâm nhập cơ thể, cereulide kích thích dây thần kinh phế vị truyền tín hiệu đến trung tâm gây nôn ở não bộ chỉ sau 1 đến 6 giờ. Do chức năng thải độc ở trẻ còn non nớt, độc tố có thể tấn công trực tiếp vào ty thể tế bào, dẫn đến nguy cơ suy gan cấp hoặc biến chứng đa tạng. Nestlé khuyến cáo các triệu chứng ở trẻ như nôn mửa dữ dội, tiêu chảy hoặc lờ đờ bất thường xuất hiện trong khoảng 30 phút đến 6 giờ sau khi dùng sữa. Nếu đã lỡ cho trẻ dùng sản phẩm bị ảnh hưởng và có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe của trẻ, phụ huynh được khuyên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Lịch sử ngành sữa thế giới từng rúng động bởi vụ bê bối Melamine tại Trung Quốc năm 2008, khiến 6 trẻ tử vong và 300.000 trẻ mắc các bệnh lý về thận. Hóa chất công nghiệp này đã được gian lận thêm vào nguyên liệu để tăng độ đạm giả tạo, gây ra suy thận cấp và sỏi thận mạn tính ở trẻ sơ sinh. Đến năm 2017, Lactalis phải thu hồi 12 triệu hộp sữa trên 83 quốc gia do nhiễm khuẩn Salmonella, tác nhân gây nhiễm trùng đường ruột và mất nước nghiêm trọng. Gần đây nhất vào năm 2022, Abbott Nutrition tại Mỹ buộc phải đóng cửa nhà máy lớn nhất vì vi khuẩn Cronobacter sakazakii, dẫn đến cuộc khủng hoảng thiếu hụt sữa trên diện rộng và nghi vấn liên quan đến cái chết của hai trẻ nhỏ.
Bình Minh (Theo DW, Le Monde, Reuters, Fox Business)