Những cuộc điều tra với loạt thành viên Quân ủy Trung ương Trung Quốc

Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 24/1 thông báo Phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp đang bị điều tra vì nghi vấn "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật". Giới chức Trung Quốc thường dùng cụm từ trên khi đề cập những vụ án tham nhũng.

Bị điều tra cùng tướng Trương còn có tham mưu trưởng Bộ tham mưu Liên hợp CMC Lưu Chấn Lập, cũng là một ủy viên Quân ủy Trung ương Trung Quốc (CMC). Đây là thành viên thứ 5 của CMC bị điều tra kể từ năm 2022 tới nay.

CMC ban đầu có tổng cộng 7 thành viên, trong đó ông Tập Cận Bình giữ vị trí Chủ tịch. Theo Luật quốc phòng Trung Quốc sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/1/2021, quyền lực của CMC được gia tăng đáng kể, cho phép cơ quan này huy động các nguồn lực quân sự lẫn dân sự trong và ngoài nước để bảo vệ lợi ích quốc gia. Quyền quyết định trong hoạch định chính sách quân sự Trung Quốc được trao cho CMC, vai trò trước đây từng thuộc về Quốc vụ viện.

Cuối tháng 8/2023, Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật CMC thông báo điều tra tướng Lý Thượng Phúc, người giữ chức bộ trưởng quốc phòng Trung Quốc kiêm ủy viên CMC vào thời điểm đó.

Ông Lý, sinh năm 1958, được quốc hội Trung Quốc bổ nhiệm làm bộ trưởng quốc phòng hồi tháng 3/2023, thay thế người tiền nhiệm Ngụy Phượng Hòa. Tướng Lý trước đó là lãnh đạo Lực lượng Hỗ trợ Chiến lược, quân chủng được thành lập trong cuộc tái cấu trúc năm 2015 của Trung Quốc nhằm tập trung vào tác chiến không gian, an ninh mạng, chính trị và điện tử.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Công nghệ Quốc phòng Trung Quốc, ông Lý giữ các chức vụ tại Trung tâm Phóng vệ tinh Tây Xương, nơi ông giám sát quá trình phóng tàu thăm dò Mặt trăng đầu tiên của Trung Quốc. Trong thời gian ông công tác tại đây, Trung Quốc cũng đã phóng thành công tên lửa chống vệ tinh đầu tiên.

Ông Lý từng giữ chức chánh văn phòng và sau đó là phó giám đốc Tổng cục Quân khí từ năm 2013 đến 2015. Năm 2017, ông trở thành lãnh đạo Cục Phát triển Thiết bị, sau khi giữ chức tham mưu trưởng và phó chỉ huy Lực lượng Hỗ trợ Chiến lược của quân đội vào năm 2016.

Năm 2018, Mỹ đưa ông Lý vào danh sách trừng phạt vì phụ trách thương vụ mua chiến đấu cơ và tên lửa từ nhà thầu quân sự lớn nhất Nga Rosoboronexport.

Theo kết quả điều tra do CMC công bố, ông Lý bị cáo buộc "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật chính trị và tổ chức, trục lợi bất chính trong việc sắp xếp nhân sự cho bản thân và người khác, lợi dụng chức vụ để mưu lợi riêng, nhận hối lộ số tiền cùng hiện vật cực lớn". Ông cũng bị phát hiện "đưa hối lộ để mưu cầu lợi ích bất chính" cùng hàng loạt sai phạm khác.

Đến ngày 24/10/2023, tướng Lý bị Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc miễn nhiệm khỏi các vị trí ủy viên Quốc vụ viện và Bộ trưởng Quốc phòng. Tháng 7/2024, ông bị khai trừ đảng.

Sau tướng Lý, vào tháng 11/2024, đô đốc Miêu Hoa là thành viên thứ hai của CMC bị điều tra.

Ông Miêu gia nhập quân đội Trung Quốc từ năm 14 tuổi, công tác nhiều năm tại đơn vị ở tỉnh Phúc Kiến, trước khi được chuyển đến quân khu Lan Châu năm 2010 làm chính trị viên. Tháng 12/2014, ông được bổ nhiệm làm chính ủy hải quân Trung Quốc và một năm sau trở thành đô đốc trẻ nhất của quân đội nước này. Năm 2017, ông được bổ nhiệm làm chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị và ủy viên CMC.

Sau cuộc điều tra của CMC, ông Miêu bị khai trừ khỏi cơ quan quyền lực này vào tháng 6/2025. Đến tháng 10/2025, ông nằm trong 9 sĩ quan cấp cao bị khai trừ đảng vì "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng, bị nghi ngờ phạm tội nghiêm trọng liên quan đến chức vụ với số tiền cực lớn".

Phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc lúc bấy giờ nhấn mạnh những hành động vi phạm của những quan chức trên "có tính chất nghiêm trọng với hậu quả cực kỳ tai hại".

Trong 9 quan chức quân đội bị khai trừ đảng thời điểm này còn có tướng Hà Vệ Đông, một thành viên khác của CMC.

Ông Hà, sinh năm 1957, nhập ngũ năm 1972 sau khi tốt nghiệp trung học. Ông từng giữ chức tư lệnh quân khu Giang Tô và tư lệnh cảnh bị Thượng Hải. Tháng 2/2015, ông được bầu làm Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy Thượng Hải. Tháng 7/2016, ông được điều động giữ chức phó tư lệnh Chiến khu miền Tây kiêm tư lệnh lục quân Chiến khu miền Tây. Tháng 9/2019, ông tiếp tục thăng chức trở thành tư lệnh Chiến khu miền Đông, thay thế người tiền nhiệm Lưu Việt Quân.

Tháng 3/2023, ông Hà trở thành phó chủ tịch thứ hai của CMC, vị trí quyền lực thứ ba trong quân đội Trung Quốc.

Đại tá Trương Hiểu Cương, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc, cho hay tướng Hà bị khai trừ khỏi đảng và tước quân tịch vì "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng, bị nghi ngờ phạm tội nghiêm trọng liên quan đến chức vụ với số tiền cực lớn".

Đây là lần đầu tiên một tướng đương nhiệm đầu tiên trong CMC bị cách chức kể từ thời Cách mạng Văn hóa (1966-1976). Đại tá Trương Hiểu Cương cho biết việc xử lý tướng Hà, đô đốc Miêu và 7 sĩ quan khác thể hiện quyết tâm kiên định của Trung Quốc trong việc đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, khẳng định rõ ràng trong quân đội không có "vùng cấm" và không có chỗ cho các phần tử tham nhũng tồn tại.

Ủy ban Trung ương đảng Cộng sản Trung Quốc một tuần sau bổ nhiệm tướng Trương Thăng Dân, 68 tuổi, ủy viên của CMC, lên vị trí Phó chủ tịch thứ hai, thay thế Hà Vệ Đông.

Ba vị trí bị khuyết trong CMC tiếp tục bị bỏ trống khi Bộ Quốc phòng Trung Quốc thông báo mở cuộc điều tra với tướng Trương Hựu Hiệp và tướng Lưu Chấn Lập cuối tuần trước, đánh dấu lần thứ hai một phó chủ tịch đương nhiệm của cơ quan này lọt vào tầm ngắm của chiến dịch chống tham nhũng.

Ông Trương, quê ở Thiểm Tây, nhập ngũ năm 1968 và hiện mang quân hàm thượng tướng. Ông từng giữ vị trí lãnh đạo ở quân khu Bắc Kinh và Thẩm Dương, trước khi trở thành ủy viên CMC và lãnh đạo các cơ quan hậu cần, trang thiết bị quân sự. Theo tiểu sử trên trang web Bộ Quốc phòng Trung Quốc, ông trở thành Ủy viên Bộ Chính trị từ năm 2018.

Còn tướng Lưu, 61 tuổi, gốc Hà Bắc, giữ vị trí ủy viên CMC từ năm 2022 và được bổ nhiệm làm tham mưu trưởng Bộ tham mưu Liên hợp từ năm 2023, hiện mang quân hàm thượng tướng. Ông từng giữ các vị trí tư lệnh ở hai tập đoàn quân, tham mưu trưởng cảnh sát vũ trang và tư lệnh lục quân Trung Quốc.

Bộ tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương Trung Quốc là cơ quan chỉ huy tác chiến cao nhất của quân đội Trung Quốc, được thành lập ngày 11/1/2016 nhằm thay thế Bộ tổng tham mưu. Cơ quan này nằm dưới quyền lãnh đạo trực tiếp của CMC, chuyên trách lập kế hoạch chiến lược, huấn luyện chung và sẵn sàng chiến đấu.

Như vậy, với việc tướng Trương và tướng Lưu bị điều tra, CMC hiện chỉ còn lại hai thành viên là ông Tập và tướng Trương Thăng Dân, người phụ trách nỗ lực chống tham nhũng trong quân đội Trung Quốc.

Theo giới quan sát, việc điều tra tướng Trương và tướng Lưu tiếp tục là lời khẳng định của Chủ tịch Tập rằng ông sẽ không khoan nhượng đối với hành vi tham nhũng, dù ở trong hàng ngũ quân đội hay bất cứ đâu khác, theo tinh thần của chiến dịch "đả hổ, diệt ruồi" mà ông khởi xướng.

Nhật báo Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc, cơ quan ngôn luận của quân đội nước này, hôm 25/1 đăng bài xã luận khẳng định "không có vùng cấm trong trừng trị tham nhũng, kỷ luật áp dụng cho tất cả và chúng ta kiên định với nguyên tắc không khoan nhượng".

Bài viết mô tả cuộc điều tra với Trương Hựu Hiệp là "nỗ lực thanh lọc hệ thống", trong đó nhấn mạnh "chúng ta sẽ chấn chỉnh tận gốc rễ về mặt chính trị, loại bỏ những độc tố tư tưởng, khoét bỏ phần thịt thối về mặt tổ chức để cơ thể được tái sinh".

Vũ Hoàng (Theo CNA, AFP, Reuters, AP, Xinhua)