Các tập đoàn Mỹ 'nới lỏng' yêu cầu bằng cấp với Gen Z

Trong nhiều thập kỷ, tấm bằng đại học của các trường danh tiếng như Stanford được coi là "tấm vé" quan trọng vào các tập đoàn công nghệ Mỹ. Thành công của nhiều tên tuổi lớn như nhà đồng sáng lập LinkedIn Reid Hoffman hay thành viên sáng lập Google Sergey Brin góp phần củng cố niềm tin rằng con đường học thuật là thước đo đáng tin cậy cho năng lực và triển vọng nghề nghiệp trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên, quan niệm đó dường như đang thay đổi. "Chúng tôi từng tuyển dụng nhiều người có thành tích học tập xuất sắc, nhưng cũng đã nhận rất nhiều người không có bằng cử nhân. Họ có thể tự tìm hiểu mọi thứ theo một cách riêng", Brin chia sẻ với sinh viên Stanford hồi tháng 12/2025.

Phát biểu của Brin thu hút chú ý vì Google vốn nổi tiếng là doanh nghiệp xem trọng nền tảng học thuật trong tuyển dụng, nhất là giai đoạn bùng nổ nhân lực công nghệ tại Mỹ.

Tuy nhiên, công ty đã bắt đầu điều chỉnh cách tiếp cận để phù hợp hơn với lao động trẻ hiện nay. Dữ liệu từ Viện Burning Glass cho thấy giai đoạn năm 2017-2022, tỷ lệ các vị trí việc làm yêu cầu bằng đại học của Google đã giảm từ 93% xuống còn 77%.

Google không phải trường hợp cá biệt. Các công ty như Microsoft, Apple và Cisco cũng được ghi nhận đã giảm yêu cầu ứng viên phải có bằng đại học trong những năm qua.

Sự thay đổi này đặc biệt có ý nghĩa với Gen Z, thế hệ lớn lên cùng Internet. Hiện nay, không ít người trẻ tích lũy kỹ năng qua dự án cá nhân, khóa học ngắn hạn, chứng chỉ nghề hoặc kinh nghiệm làm việc sớm, thay vì theo học đại học.

Việc các doanh nghiệp Mỹ cởi mở hơn với vấn đề bằng cấp giúp nhóm lao động này có thêm cơ hội tiếp cận các công ty vốn từng được xem là chỉ dành cho người có hồ sơ học thuật mạnh.

Financial Times gọi nhóm lao động này là "cổ áo mới" (new collar), phân biệt với những khái niệm cũ về hai nhóm lao động chính là nhân viên văn phòng "cổ trắng" (white collar) và lao động phổ thông "cổ xanh" (blue collar).

Nhóm "cổ áo mới" tại Mỹ là những người được tuyển dụng và thăng tiến dựa trên kỹ năng, bất kể có bằng đại học hay không. Hiện tượng này không gắn với những vị trí tuyển dụng cụ thể, mà phản ánh cách doanh nghiệp lựa chọn con người, từ phát triển phần mềm, phân tích dữ liệu đến bán hàng và quản lý vận hành. Điểm chung là kỹ năng và kinh nghiệm thực tế của người lao động được đặt lên trước, thay vì bằng cấp của họ.

Theo Bridget Gainer, giám đốc đối ngoại và chính sách toàn cầu của Aon, tập đoàn dịch vụ chuyên nghiệp và quản lý rủi ro hàng đầu thế giới (có trụ sở tại Anh, doanh nghiệp cần thay đổi chính sách tuyển dụng sang xác định rõ các kỹ năng thực sự cần cho từng vị trí, thay vì "chỉ đòi hỏi ứng viên phải học ở những ngôi trường tốt hơn phần còn lại".

Nhiều doanh nhân Mỹ ở các lĩnh vực khác đã bày tỏ quan điểm tương tự Sergey Brin.

Jamie Dimon, CEO tập đoàn tài chính JPMorgan Chase, năm 2024 nói rằng học vấn không đồng nghĩa với hiệu quả công việc. "Tôi không nghĩ rằng học ở một trường thuộc nhóm Ivy League hay có điểm số cao đồng nghĩa với việc bạn sẽ trở thành một nhân viên giỏi", Dimon chia sẻ.

Alex Karp, CEO tập đoàn quốc phòng Palantir, người có ba bằng cấp khác nhau, trong đó có bằng luật từ Stanford, thậm chí còn thẳng thắn hơn. "Một khi bạn đến Palantir, bạn là người của Palantir. Không ai quan tâm đến những thứ khác", Karp bình luận về chính sách bằng cấp của tập đoàn.

Bà Michelle Hodges, phó chủ tịch phụ trách nhân sự toàn cầu của hãng hàng không Mỹ United Airlines, cho biết doanh nghiệp này cũng đang điều chỉnh cách tiếp cận trong tuyển dụng. Công ty phải đào tạo lại chính đội ngũ tuyển dụng, giúp họ nhận diện và đánh giá đúng kỹ năng của ứng viên, thay vì chỉ đặt nặng tiêu chí bằng cấp như trước.

Matt Sigelman, chủ tịch Viện Burning Glass, tổ chức phi lợi nhuận tại Philadelphia, bang Pennsylvania, Mỹ, chuyên nghiên cứu về tương lai của việc làm và thị trường lao động, cho rằng bằng đại học đang dần trở thành "một tín hiệu kém hiệu quả" để đánh giá năng lực ứng viên.

Theo ông, việc quá lệ thuộc vào bằng cấp không chỉ thu hẹp nguồn cung lao động, mà còn kìm hãm cơ hội phát triển nghề nghiệp của nhiều nhân tài. "Chúng ta đang tự trói chân mình khi tạo ra tình trạng thiếu hụt nhân sự trong những lĩnh vực vốn dĩ không thiếu ứng viên", ông nói.

Hà Linh (Theo Times of India, Fortune, Financial Times, Forbes)