Lý do ông Trump quyết đưa Greenland vào lá chắn Vòm Vàng

Tổng thống Donald Trump hôm 18/1 nói rằng dự án lá chắn phòng thủ Vòm Vàng cùng các vũ khí hiện đại khiến nhu cầu kiểm soát Greenland trở nên đặc biệt cấp thiết với Mỹ. "Hàng trăm tỷ USD đang được chi cho các chương trình an ninh liên quan đến Vòm Vàng", ông nói, khẳng định lá chắn này chỉ có thể phát huy tối đa hiệu quả nếu Greenland được đưa vào mạng lưới.

Vài ngày sau, Tổng thống Trump một lần nữa nhắc lại rằng Mỹ cần kiểm soát Greenland để xây dựng Vòm Vàng. "Vì an ninh quốc gia, quốc tế cũng như để kiềm chế những đối thủ tiềm tàng rất hung hăng và nguy hiểm, tất cả những gì chúng tôi muốn từ Đan Mạch chỉ là mảnh đất này, nơi Mỹ sẽ xây dựng Vòm Vàng vĩ đại nhất từng được thiết lập", ông nói.

Vòm Vàng được đánh giá là lấy cảm hứng từ tổ hợp phòng không Vòm Sắt của Israel, song có quy mô lớn hơn nhiều do phạm vi bảo vệ rộng hơn đáng kể và tính phức tạp của các mối đe dọa mà nó phải đối phó.

Chương trình ban đầu dự kiến tiêu tốn 175 tỷ USD, nhưng các nhà phân tích nhận định chi phí thực tế có thể cao hơn nhiều nếu tính cả ngân sách phát triển, triển khai và bảo trì.

Vòm Vàng hoàn chỉnh sẽ gồm ít nhất là 4 lớp phòng thủ. Đầu tiên là mạng lưới cảm biến trên không gian có nhiệm vụ cảnh báo, theo dõi, chỉ thị mục tiêu và "phòng thủ tên lửa", nhưng chưa rõ chức năng cụ thể. 3 lớp còn lại trên mặt đất sẽ gồm tên lửa đánh chặn, radar và có thể cả vũ khí laser.

Đây là sự khác biệt lớn so với các lá chắn tên lửa hiện tại của Mỹ, vốn có phạm vi hoạt động hạn chế và được thiết kế nhằm đối phó những cuộc tấn công quy mô nhỏ.

Nằm giữa Bắc Mỹ và lục địa Á - Âu, Greenland có vị trí địa lý chiến lược đối với năng lực phòng thủ tên lửa của Mỹ kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Mạng lưới radar cảnh báo sớm ở đây có thể nhanh chóng phát hiện tên lửa đạn đạo xuyên lục địa đang nhắm tới Mỹ, do quỹ đạo qua Bắc Cực là đường bay ngắn nhất cho tên lửa xuất phát từ Liên Xô.

Trong hàng chục năm qua, giới hoạch định quân sự Mỹ đã coi Greenland là "tiền đồn phòng thủ không thể thay thế". Nước này đã xây dựng căn cứ không quân Thule, nay là căn cứ vũ trụ Pituffik, ở phía bắc hòn đảo theo thỏa thuận quốc phòng với Đan Mạch hồi năm 1951.

Washington đang triển khai các hệ thống giám sát không gian và cảnh báo tên lửa tiên tiến ở Greenland, trong đó có Radar Cảnh báo sớm Nâng cấp (UEWR). Đây là thành phần quan trọng trong mạng lưới cảnh báo tên lửa đạn đạo của Mỹ, với khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách tối đa 4.800 km.

"Greenland là điểm quan sát thuận lợi mà ít khu vực nào sánh được đối với mọi cấu trúc phòng thủ được thiết kế để đánh chặn mối đe dọa ngay từ giai đoạn khai hỏa", Ayush Pandey, cây viết của tờ Times of India nhận định.

Tướng không quân Mỹ về hưu Glen VanHerck, cựu chỉ huy Bộ tư lệnh Phòng không Bắc Mỹ (NORAD), cũng đánh giá rằng mạng lưới phòng thủ và cảnh báo tên lửa của Mỹ hiện phụ thuộc rất lớn vào Greenland.

"Vòm Vàng vẫn sẽ cần hạ tầng hỗ trợ dưới mặt đất, dù phần lớn thành phần nằm trên vũ trụ", Andrew Gawthorpe, chuyên gia về chính sách Mỹ tại Đại học Leiden ở Hà Lan, nêu quan điểm.

Tướng VanHerck nhận định lá chắn Vòm Vàng sẽ phụ thuộc vào một số hạ tầng có sẵn. Ông lưu ý về tầm quan trọng của Canada và Greenland đối với dự án, cho rằng Mỹ sẽ phải điều chỉnh lại kế hoạch triển khai Vòm Vàng nếu Canada hoặc Greenland không tham gia.

Đối với Greenland, quân đội Mỹ đã hiện diện tại đây từ rất lâu và có quyền hạn tương đối lớn, nhưng hòn đảo vẫn là lãnh thổ thuộc chủ quyền Đan Mạch. Washington hiện chỉ có một căn cứ còn hoạt động tại Greenland, dù từng thành lập hàng loạt cơ sở tại đây trong quá khứ.

"Có khả năng ông Trump muốn kiểm soát Greenland để toàn quyền mở rộng và nâng cấp năng lực quân sự tại hòn đảo, nhằm phục vụ cho lá chắn Vòm Vàng", Pandey cho hay.

Mikkel Runge Olesen, chuyên gia cấp cao tại Viện nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, cho biết thỏa thuận năm 1951 quy định Washington sẽ phải đàm phán với Copenhagen để được mở rộng quy mô hiện diện quân sự tại hòn đảo.

Dù vậy, chuyên gia này lưu ý Mỹ chưa từng gặp vấn đề gì trong nỗ lực đảm bảo các ưu tiên về an ninh quốc gia, thêm rằng mọi sáng kiến của Washington về Vòm Vàng tại Greenland nhiều khả năng đều sẽ được Copenhagen chấp thuận.

Một cựu quan chức quốc phòng Mỹ chỉ ra rằng nước này chỉ cần hợp tác với Đan Mạch nếu muốn triển khai thêm cảm biến hoặc vũ khí đánh chặn ở Greenland.

Tổng thống Trump từng bày tỏ hoài nghi về khả năng bảo vệ Greenland của Đan Mạch, điều có thể khiến dự án Vòm Vàng bị đe dọa. "Đây là vùng lãnh thổ rộng lớn, gần như không có người sinh sống và chưa được khai thác, nằm ở vị trí chiến lược then chốt giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc, nhưng lại không được bảo vệ đầy đủ", ông nói khi phát biểu ở WEF.

Greenland được coi là địa điểm phù hợp để triển khai các thành phần của lá chắn Vòm Vàng, nhưng giới quan sát cho rằng Mỹ vẫn còn lựa chọn khác để làm điều này mà không phải gây hấn với đồng minh.

Theo cựu quan chức quốc phòng Mỹ, Lầu Năm Góc đã tìm kiếm các địa điểm tiềm năng để triển khai vũ khí đánh chặn. Căn cứ lục quân Drum ở New York liên tục vượt qua những vòng thẩm định chuyên sâu do Cơ quan Phòng thủ Tên lửa Mỹ thực hiện. "Khi so sánh với Drum, Greenland không hẳn là lựa chọn tốt hơn để triển khai vũ khí đánh chặn", cựu quan chức này cho hay.

Sau bài phát biểu ở WEF, Tổng thống Trump thông báo đã đạt được khuôn khổ cho thỏa thuận về Greenland với giới lãnh đạo NATO. Ông cho biết các bên đang thảo luận thêm về vấn đề Vòm Vàng và sẽ thông báo sau.

Phạm Giang (Theo AP, Newsweek, Fox News, Times of India)