Tôi phải tốn 168 triệu đồng để 'kéo' điểm IELTS của con từ 4.0 lên 6.5

Hiện nay, học phí đại học 4 năm của nhiều trường đại học công lập dao động khoảng 150 triệu đồng trở lên. Trong khi đó, chi phí học tiếng Anh tại các trung tâm bên ngoài đang tăng rất nhanh.

Trường hợp con tôi là một ví dụ cụ thể. Cháu đang học lớp 10, kiểm tra đầu vào IELTS đạt 4.0. Trung tâm tư vấn rằng để đạt 6.5 IELTS, học sinh cần học bốn khóa, mỗi khóa 42 triệu đồng, tổng cộng 168 triệu đồng, thiếu vài chục triệu nữa là xấp xỉ học phí toàn khóa đại học.

Như vậy, chi phí học ngoại ngữ lại trở thành gánh nặng lớn nhất đối với nhiều gia đình, thậm chí vượt xa học phí chính khóa. Đáng nói hơn, phần lớn các khoản chi này chảy vào các trung tâm tư nhân và tổ chức nước ngoài, trong khi hệ thống trường công lập lại đứng ngoài cuộc.

Mỗi năm, người Việt chi hàng nghìn tỷ đồng cho việc học và thi các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Từ đó, tôi có câu hỏi rằng các trường đại học có đào tạo ngoại ngữ, có vai trò như thế nào trong việc trực tiếp đào tạo ngoại ngữ cho học sinh, sinh viên toàn quốc?

Trong nhiều năm qua, phải chăng chúng ta tồn tại một nghịch lý lớn: Nhà trường không trực tiếp đào tạo ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế, nhưng lại yêu cầu học sinh, sinh viên phải có các chứng chỉ quốc tế bên ngoài như IELTS, TOEIC để xét tốt nghiệp, xét chuẩn đầu ra hoặc phục vụ tuyển dụng.

Hệ quả là người học và gia đình phải gánh chi phí rất lớn, trong khi nhà trường, đặc biệt là các trường đào tạo ngoại ngữ, lại chưa được đặt đúng vai trò trung tâm trong đào tạo ngoại ngữ cho toàn hệ thống.

Trước đây, theo câu chuyện của nhiều thế hệ đi trước, sinh viên các trường kỹ thuật khi được tuyển chọn đi du học tại Liên Xô đều được đưa sang một trường đại học để học ngoại ngữ học tập trung trong vòng một năm, sau đó hoàn toàn có thể sang Liên Xô theo học đại học, nghiên cứu và sinh hoạt bằng ngoại ngữ.

Điều này cho thấy một thực tế rất rõ ràng: Năng lực đào tạo ngoại ngữ của các trường có đào tạo ngoại ngữ ở Việt Nam là rất tốt, đủ sức đào tạo người học từ con số gần như bằng không lên mức sử dụng được ngoại ngữ trong môi trường học thuật quốc tế.

Vấn đề không nằm ở năng lực, mà nằm ở chỗ vai trò của các đại học đào tạ ngoại ngữ hiện nay đang bị thu hẹp, chủ yếu đào tạo sinh viên chuyên ngành sư phạm hoặc ngôn ngữ, thay vì trở thành trung tâm đào tạo ngoại ngữ cho toàn xã hội.

Nếu các đại học có đào tạo ngoại ngữ đóng vai trò chủ đạo, họ hoàn toàn có thể:

- Thiết kế chương trình ngoại ngữ chuẩn hóa, tương thích với các khung năng lực quốc tế

- Đào tạo giáo viên, giảng viên cho toàn hệ thống

- Trực tiếp giảng dạy hoặc liên kết giảng dạy cho trường phổ thông và Đại học

- Tổ chức đánh giá, kiểm tra, cấp chứng chỉ trong nước với uy tín học thuật, không thuần túy luyện thi

Thay vì để thị trường trung tâm luyện thi phát triển tự phát, thiên về "luyện đề, luyện mẹo", các đại học có thể đảm nhận vai trò "đảm bảo chất lượng dạy ngoại ngữ thực chất".

Theo tôi, cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng sau:

- Các đại học ngoại ngữ giữ vai trò thiết kế chương trình, đào tạo giảng viên, kiểm định và cấp chứng nhận

- Trường phổ thông có thể triển khai chương trình ngoại ngữ tự chọn, cam kết đầu ra tương đương IELTS 5.5 khi tốt nghiệp THPT (không bắt buộc tất cả học sinh phải học, nhưng đã học thì phải đạt chuẩn)

- Trường Đại học triển khai chương trình ngoại ngữ nâng cao, đạt chuẩn tốt nghiệp 6.5 như hiện nay yêu cầu, hướng tới chuẩn IELTS 7.0, phục vụ học tập, nghiên cứu và hội nhập

- Công khai chi phí đào tạo ngoại ngữ trong trường, để người học chủ động lựa chọn, với nguyên tắc: rẻ hơn học bên ngoài, chất lượng được cam kết

Quan trọng nhất, người học không còn bị ép phải tự tìm trung tâm luyện thi, mà được học ngoại ngữ trong môi trường giáo dục chính quy, có trách nhiệm học thuật.

Nếu tiếp tục cách làm hiện nay, ngoại ngữ sẽ chỉ còn là một tấm giấy thông hành đắt đỏ để đủ điều kiện tốt nghiệp, thay vì là năng lực thực sự để học tập và làm việc.

Việc trao lại vai trò trung tâm cho Đại Học Ngoại Ngữ không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí cho xã hội, mà còn:

- Giữ nguồn lực tài chính ở lại trong hệ thống giáo dục

- Nâng cao chất lượng ngoại ngữ thực chất

- Khôi phục vị thế học thuật của các trường đại học đào tạo ngoại ngữ

- Giảm phụ thuộc vào các tổ chức và mô hình đào tạo bên ngoài

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, không có lý do gì để các trường đại học ngoại ngữ có truyền thống đào tạo ngoại ngữ tốt lại nằm ngoài cuộc như hiện nay.

Quang Tan