Vì sao người có hình xăm bị kỳ thị ở Nhật?

Nghiên cứu của Ipsos ghi nhận chỉ khoảng 3% dân số Nhật Bản có hình xăm, thấp hơn nhiều mức 30% tại Mỹ. Dù hiếm hoi, hình xăm lại chịu cái nhìn khắc nghiệt ở "đất nước mặt trời mọc".

Một khảo sát tại Osaka cho thấy 64% người được hỏi nhìn nhận hình xăm theo hướng tiêu cực. Nhiều tập đoàn lớn vẫn tránh tuyển dụng nhân sự có hình xăm lộ rõ vì lo ngại ảnh hưởng đến hình ảnh doanh nghiệp.

Sự dè dặt này thể hiện rõ nhất trong dịch vụ công cộng. Khảo sát của Cơ quan Du lịch Nhật Bản trên gần 3.800 cơ sở suối nước nóng (onsen), lữ quán (ryokan) và khách sạn cho thấy 56% từ chối hoàn toàn khách có hình xăm. Chỉ 31% cho phép và 13% yêu cầu khách phải che kín hình xăm bằng miếng dán.

Nguồn gốc của nỗi sợ

Định kiến này không tự nhiên sinh ra mà bắt nguồn từ lịch sử. Thời Edo (1603–1868), chính quyền áp dụng irezumi kei - hình phạt xăm lên cơ thể tội phạm như trán hoặc tay để bêu riếu. Những dấu vết này khiến người mang nó khó tái hòa nhập cộng đồng, gieo rắc khái niệm "hình xăm là lệch chuẩn".

Đến thế kỷ 17, các tổ chức tội phạm Yakuza hình thành và sử dụng hình xăm kín lưng, ngực như một nghi thức thể hiện lòng trung thành và khả năng chịu đau. Trong nhiều thập kỷ, phim ảnh liên tục khắc họa Yakuza với hình ảnh này, khiến công chúng mặc định: cứ thấy hình xăm là thấy xã hội đen.

Bên cạnh đó, văn hóa Nhật coi trọng khái niệm Wa (sự hòa hợp). Trong xã hội đề cao tính tập thể, những biểu hiện quá khác biệt dễ bị xem là phá vỡ trật tự chung. Tín ngưỡng Shinto (Thần đạo) cũng đề cao sự thanh khiết, nên việc để lộ hình xăm tại những nơi mang tính gột rửa như onsen bị coi là gây ô uế và tạo bất an cho người khác.

Nghịch lý thời hiện đại

Điều đáng nói là "ngáo ộp" Yakuza thực tế không còn đáng sợ như người Nhật vẫn nghĩ. Dữ liệu của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản cho thấy đến cuối năm 2024, số lượng thành viên các nhóm tội phạm có tổ chức chỉ còn khoảng 18.800 người - mức thấp nhất kể từ năm 1958 và giảm mạnh so với con số 80.000 của năm 2009.

Về mặt pháp lý, Nhật Bản đã có những bước tiến cởi mở. Năm 2020, Tòa án Tối cao ra phán quyết khẳng định xăm mình không phải là hành động y tế, đồng nghĩa các nghệ sĩ xăm không cần bằng cấp y khoa. Đây được xem là bước ngoặt "cởi trói" cho ngành xăm nghệ thuật sau nhiều năm bị kìm hãm.

Tuy nhiên, định kiến xã hội lại có sức ỳ lớn hơn thực tế. Dù Yakuza đã suy tàn, "cái án" dành cho hình xăm vẫn còn đó. Các khảo sát cho thấy hơn một nửa số người Nhật không thoải mái nếu bác sĩ, giáo viên hoặc nhân viên phục vụ có hình xăm.

Thái độ này không chỉ gây khó khăn cho người dân trong nước khi tìm việc làm, mà còn tạo ra rào cản văn hóa khó hiểu đối với hàng triệu du khách quốc tế đến Nhật mỗi năm - những người coi hình xăm đơn thuần là thời trang hoặc kỷ niệm.

Trong khi chờ đợi sự thay đổi từ nhận thức cộng đồng, nhiều cơ sở onsen đã chọn giải pháp "thỏa hiệp" mềm mỏng hơn: bán miếng dán che hình xăm (tattoo cover stickers) ngay tại quầy vé để dung hòa giữa quy định truyền thống và nhu cầu của du khách.

Ngọc Ngân (Theo Mainichi)