Tôi phát bực vì mua một phần đồ ăn nhưng nhận về 10 túi nilon

Tôi là một người mua sắm thường xuyên, từ chợ truyền thống, cửa hàng tiện lợi, cho đến các quán ăn nhỏ ven đường. Hằng ngày, tôi tiếp xúc với nhiều nhân viên bán hàng. Và có một chi tiết nhỏ nhưng lặp đi lặp lại khiến tôi ngày càng bức xúc: túi nilon được sử dụng một cách vô thức, dễ dãi, như thể đó là điều hiển nhiên, không cần suy nghĩ.

Mua một phần đồ ăn, tôi được người bán cho vào một túi nilon. Trong túi đó, đồ ăn lại được chia thành nhiều túi nilon nhỏ hơn. Nếu mua nước, lại thêm một túi riêng. Thậm chí, chỉ mua một món đồ rất nhỏ, nhân viên vẫn nhanh tay lấy túi nilon để gói lại, dù tôi hoàn toàn có thể cầm bằng tay hoặc đã mang theo túi cá nhân. Thành ra, tôi cầm về nhà cả chục chiếc túi nilon lớn nhỏ khác nhau. Túi nilon dường như đã trở thành "phản xạ nghề nghiệp" của nhiều người bán hàng.

Điều đáng nói là khi tôi chủ động nhắc nhở: "Chị ơi, em không cần túi nilon đâu", hoặc góp ý rằng "nên hạn chế sử dụng vì ảnh hưởng đến môi trường", thì không ít lần nhận lại ánh nhìn thờ ơ, thậm chí là khó chịu. Có người gật đầu cho qua, nhưng lần sau vẫn tiếp tục như cũ. Có người tỏ ra ngạc nhiên, như thể tôi đang yêu cầu một điều gì đó rất bất thường.

Phải chăng sự tiện lợi đang lấn át ý thức, và thói quen đang giết chết trách nhiệm với môi trường?

Không thể phủ nhận, túi nilon mang lại nhiều tiện ích. Nó nhẹ, rẻ, chống nước, dễ sản xuất và dễ sử dụng. Chính những ưu điểm này khiến túi nilon nhanh chóng trở thành lựa chọn phổ biến trong mua bán, đặc biệt là trong ngành thực phẩm và bán lẻ. Tuy nhiên, mặt trái của nó lại vô cùng nghiêm trọng. Một chiếc túi nilon chỉ được sử dụng trong vài phút, nhưng có thể mất hàng trăm năm để phân hủy trong tự nhiên. Trong quá trình đó, chúng vỡ ra thành các hạt vi nhựa, ngấm vào đất, nước, không khí và cuối cùng quay trở lại cơ thể con người qua chuỗi thức ăn.

>>Tôi như kẻ lập dị vì một năm từ chối túi nilon

Theo nhiều nghiên cứu, túi nilon là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm đại dương, làm chết hàng triệu sinh vật biển mỗi năm. Ở Việt Nam, hình ảnh túi nilon trôi nổi trên sông, mắc kẹt trong cống rãnh, chất thành đống ở các bãi rác đã không còn xa lạ. Thế nhưng, dường như mức độ nghiêm trọng của vấn đề này vẫn chưa thực sự chạm đến ý thức của nhiều người, đặc biệt là trong hoạt động buôn bán nhỏ lẻ hàng ngày.

Vì sao túi nilon vẫn được sử dụng tràn lan? Nguyên nhân đầu tiên và dễ thấy nhất là thói quen. Nhiều nhân viên bán hàng đã quen với việc "có đồ là cho túi", đến mức họ không còn đặt câu hỏi rằng túi đó có thực sự cần thiết hay không? Thói quen này được hình thành qua nhiều năm, lặp đi lặp lại mỗi ngày, và dần trở thành phản xạ vô điều kiện.

Nguyên nhân thứ hai đến từ tâm lý tiện đâu dùng đó. Túi nilon rẻ, dễ mua, không cần bảo quản cầu kỳ. Với người bán hàng, việc dùng túi nilon giúp họ thao tác nhanh, gọn, không phải suy nghĩ nhiều. Trong bối cảnh mưu sinh vất vả, ít ai muốn mất thêm thời gian để cân nhắc giải pháp thân thiện với môi trường.

Thứ ba là thiếu kiến thức và nhận thức đầy đủ. Không phải ai cũng hiểu rõ tác hại lâu dài của túi nilon đối với môi trường và sức khỏe con người. Với nhiều người, túi nilon chỉ đơn giản là "một cái túi", chứ không phải là một nguồn ô nhiễm nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, còn có sự thiếu quyết liệt từ chính sách và thực thi. Dù Việt Nam đã có nhiều chiến dịch kêu gọi hạn chế rác thải nhựa, nhưng trên thực tế, túi nilon vẫn được phát miễn phí ở hầu hết các chợ, quán ăn, cửa hàng. Khi việc sử dụng túi nilon không phải trả giá, cả về kinh tế lẫn trách nhiệm, thì rất khó để người bán tự nguyện thay đổi.

Chúng ta đang quá quen với việc đẩy trách nhiệm môi trường cho người khác. Người bán nghĩ rằng "mình chỉ làm theo thói quen", người mua nghĩ rằng "mình chỉ mua một lần", và cuối cùng, môi trường chịu hậu quả. Nếu mỗi ngày, hàng triệu giao dịch mua bán đều kèm theo vài chiếc túi nilon không cần thiết, thì lượng rác thải phát sinh là con số khổng lồ. Nhưng vì nó diễn ra âm thầm, từng chút một, nên ít ai cảm nhận được mức độ nghiêm trọng cho đến khi hậu quả đã quá rõ ràng.

Để thay đổi thực trạng này, không thể chỉ trông chờ vào một cá nhân hay một nhóm đối tượng nào. Cần có sự chung tay từ nhiều phía. Người bán hàng cần thay đổi tư duy. Thay vì mặc định "có đồ là có túi", hãy hỏi khách hàng: "Anh chị có cần túi không?". Chỉ một câu hỏi nhỏ cũng có thể giúp giảm đi rất nhiều túi nilon không cần thiết. Đồng thời, người bán cần được trang bị kiến thức về tác hại của túi nilon để hiểu rằng, việc hạn chế túi nhựa không chỉ là phong trào, mà là trách nhiệm lâu dài.

Người tiêu dùng cần chủ động hơn. Mang theo túi vải, hộp đựng cá nhân, hoặc thẳng thắn từ chối túi nilon là những hành động nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn. Quan trọng hơn, người tiêu dùng cần kiên trì. Sự thay đổi thói quen không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, nhưng nếu đủ nhiều người cùng lên tiếng, người bán buộc phải lắng nghe.

Đồng thời, cần có các giải pháp thay thế khả thi. Túi giấy, túi sinh học phân hủy, hộp tái sử dụng... cần được phổ biến rộng rãi hơn với chi phí hợp lý. Khi có lựa chọn thay thế thuận tiện, việc từ bỏ túi nilon sẽ không còn quá khó khăn.

Cuối cùng, vai trò của chính sách và truyền thông là không thể thiếu. Cần có những quy định cụ thể hơn về việc hạn chế túi nilon dùng một lần, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm. Song song đó là các chiến dịch truyền thông mạnh mẽ, liên tục, đi vào thực tế đời sống, để nâng cao nhận thức cộng đồng.

Túi nilon chỉ là một vật dụng nhỏ bé, nhưng câu chuyện xung quanh nó lại phản ánh rất rõ cách chúng ta đang đối xử với môi trường. Nếu chúng ta tiếp tục thờ ơ với những điều nhỏ, thì cái giá phải trả trong tương lai sẽ không hề nhỏ. Tôi tin rằng, mỗi chiếc túi nilon được từ chối hôm nay là một bước tiến nhỏ cho môi trường ngày mai. Và tôi cũng tin rằng, khi người bán và người mua cùng nhìn về một hướng, sự thay đổi là hoàn toàn có thể.

Thảo