Metro hay cao tốc đi 50 km chỉ 30 phút đến sân bay Long Thành?

Hiện tại, có thể thấy cao tốc Long Thành - Dầu Giây là một trong những tuyến đường huyết mạch kết nối TP HCM với sân bay Long Thành.

Nhưng thực tế những dịp lễ Tết, hay chỉ cần một va chạm nhỏ, cả tuyến gần như đứng hình. Nhân tiện đọc bài viết Giải pháp giúp từ trung tâm TP HCM đi sân bay Long Thành còn 30 phút, tôi xin thử đưa ra một vài phân tích như sau:

Bài toán đặt ra là: Nếu cần đi 50 km trong 30 phút, chúng ta thực sự có phương án nào khả thi?

Nếu tính rất đơn giản theo vật lý, đi 50 km trong 30 phút tương đương vận tốc trung bình 100 km một giờ. Đó là vận tốc trung bình, không phải vận tốc tối đa. Nghĩa là nếu có đoạn giảm xuống 60-70 km một giờ, thì phải có đoạn bù lên 120 km một giờ mới đạt trung bình 100 km một giờ.

Trong điều kiện giao thông hỗn hợp, nhập làn, tách làn liên tục, mật độ xe cao, bài toán này gần như bất khả nếu không có hạ tầng tách biệt hoàn toàn.

Vì vậy, nói đến mục tiêu 50 km - 30 phút, không thể chỉ nói một cách chung rằng "đường tốt hơn", mà phải nói đến thiết kế hệ thống: chiều đi riêng, chiều về riêng, hạn chế giao cắt, kiểm soát tốc độ ổn định trên 100 km một giờ. Tức là chuẩn cao tốc đúng nghĩa, thậm chí là cao tốc mở rộng gấp đôi, gấp ba công suất hiện tại.

Nhưng mở rộng cao tốc có phải là câu trả lời duy nhất?

Nếu so sánh phương tiện, ôtô cá nhân và taxi thực chất là một. Cùng đi trên một mặt đường, cùng chịu chung rủi ro ùn tắc. Điểm mạnh là linh hoạt giờ giấc, chủ động hành trình. Nhưng điểm yếu là phụ thuộc hoàn toàn vào dòng xe chung. Khi cao tốc kẹt, các phương tiện này cũng kẹt.

Xe buýt có thể có làn ưu tiên ở một số đoạn, nhưng phần lớn vẫn hòa vào dòng xe. Thời gian di chuyển khó ổn định. Chỉ cần trễ 10-15 phút đầu tuyến, cả hành trình bị kéo dài dây chuyền. Với bài toán cần đúng 30 phút để kịp một chuyến bay quốc tế, sự thiếu ổn định đó là rủi ro lớn.

Về mặt lý thuyết vận hành, chỉ có hệ thống đường sắt đô thị, metro hoặc đường sắt tốc độ cao đô thị, mới đáp ứng được yêu cầu "tốc độ trung bình cao và ổn định". Một tuyến metro hoặc đường sắt riêng biệt, không giao cắt, không phụ thuộc đèn tín hiệu, có thể duy trì vận tốc khai thác 100 - 120 km một giờ trên quãng đường dài.

Nhìn vào thực tế, tuyến Cao tốc Long Thành - Dầu Giây hiện nay đang gánh quá nhiều vai trò: vừa là trục liên tỉnh, vừa là cửa ngõ sân bay, vừa là tuyến vận tải hàng hóa. Càng nhiều chức năng chồng lên một tuyến, nguy cơ quá tải càng cao. Chỉ cần một điểm nghẽn nhỏ cũng làm đổ domino toàn tuyến.

Trong khi đó, nếu có một tuyến kết nối trực tiếp từ khu vực Sân bay Tân Sơn Nhất đến Sân bay Long Thành bằng hạ tầng tách biệt hoàn toàn, dù là cao tốc chuyên dụng hay đường sắt tốc độ cao, thì bài toán mới có cơ sở.

Muốn 50 km trong 30 phút, chúng ta phải chấp nhận một nguyên tắc: Tốc độ cao chỉ bền vững khi đi kèm tính ổn định và tách biệt. Ô tô, taxi hay xe buýt đều có chỗ đứng, nhưng không thể là xương sống cho mục tiêu thời gian nghiêm ngặt. Xương sống phải là hạ tầng chuyên dụng, ưu tiên vận tải công cộng tốc độ cao.

Tuấn Tú