Mâm cúng 30 món và 'cửa ải' Tết Seollal của dâu Việt ở Hàn

"Cỗ Tết Seollal giống như một 'cửa ải' văn hóa mà nàng dâu nào cũng phải bước qua", chị Bảy, 39 tuổi, ở TP Hwaseong, tỉnh Gyeonggi nói về cái Tết thứ 18 nơi xứ người.

Năm 2008, chị Bảy sang Hàn làm dâu khi làn sóng văn hóa Hallyu (phim Hàn) đang thịnh hành. Những thước phim lãng mạn khiến cô gái trẻ nghĩ rằng mình đã hiểu xứ kim chi qua bát cơm trộn hay canh rong biển. Nhưng ảo mộng ấy nhanh chóng tan biến khi chị bước vào căn bếp của một gia đình trưởng nam đúng nghĩa trong mùa Tết đầu tiên.

Bố chồng đã mất, nhà chồng chị Bảy trở thành điểm tụ họp của đại gia đình vào Seollal (Tết Nguyên đán) và Chuseok (Tết Trung thu). Seollal theo âm lịch, người Hàn thường nghỉ ba ngày, từ 30 đến mùng 2. Đây là một trong những dịp lễ lớn nhất năm. Các gia đình làm lễ cúng tổ tiên, con cháu quỳ lạy người lớn để bày tỏ kính trọng rồi quây quần bên mâm cơm.

Mâm cỗ Tết của người Hàn có ít nhất 20-30 món, một số gia đình làm hơn 40 món. Những ngày Seollal, dâu trưởng như chị Bảy được coi là "bà chủ" của gian bếp vì sẽ phải đảm trách tất cả các món. Chị nhớ như in mùa đông năm 2008, căn bếp nhỏ đỏ lửa suốt hai ngày.

Mâm cúng bắt đầu từ bát cơm nấu bằng gạo vụ mới, gửi gắm ước vọng một năm đủ đầy. Các loại rau cũng đa dạng gồm dương xỉ, rau bó xôi, cát cánh, giá đậu tương tạo nên sắc nâu, xanh, vàng, trắng. Người Hàn chuộng thịt heo, thịt bò nấu canh củ cải, cá minh thái khô, cá đù. Trái cây phải đủ lê, táo, táo đỏ, hạt dẻ, hồng khô. Bánh gạo nếp xếp thành hàng.

Ám ảnh nhất với chị là jeon - các món chiên truyền thống. Riêng khâu sơ chế, thái tỉa rau củ đã tốn hơn 4 tiếng. Từng miếng chả thịt, chả cá, xiên nấm đều phải nhúng qua bột, trứng rồi chiên vàng ruộm từng mẻ. Chị Bảy và mẹ chồng đứng bếp từ sáng đến tối mịt, mùi dầu mỡ bám chặt vào tóc và quần áo. Có năm, việc chuẩn bị kéo dài 48 tiếng đồng hồ không nghỉ.

Nhưng nấu ngon chưa đủ, bày biện (Charye) mới là "cửa ải" thực sự. Tất cả các món đều có quy tắc Đông - Tây tương ứng. Ví dụ, "đầu Đông, đuôi Tây" (đầu cá quay hướng Đông), "Hồng Đông, bạch Tây" (quả màu đỏ phía Đông, quả trắng phía Tây), canh cá phía Đông, canh thịt bò phía Tây. Mâm cúng 5 hàng răm rắp: trong cùng là cơm rượu, tiếp đến là món chính, canh, đồ khô và ngoài cùng là hoa quả. Đặc biệt, món ăn tuyệt đối kiêng hành tỏi để tránh xua đuổi linh hồn tổ tiên.

"Thứ tự phức tạp đến mức người bản xứ còn nhầm", chị nhớ lại những lần nín thở chờ mẹ chồng gật đầu duyệt mâm cỗ. Đúng 9h sáng mùng 1 Tết, khi đàn ông trong nhà chỉnh tề trang phục, đi tất trắng quỳ lạy tổ tiên, chị Bảy mới thở phào nhẹ nhõm.

18 năm trôi qua, từ người đứng nép sau mẹ, nay chị đã tự tay quán xuyến tất cả. Seollal tuy ngắn hơn Tết Việt nhưng cường độ làm việc dồn dập khiến ai đứng bếp cũng thấm mệt. Bù lại, khoảnh khắc mùng 2 thảnh thơi đi xông hơi hay ngắm cảnh cùng chồng con trở thành phần thưởng ngọt ngào nhất.

Giống như chị Bảy, chị Nguyễn Thị Phúc, 42 tuổi, quê Hải Phòng cũng mất nhiều năm để quen với nhịp điệu Seollal. Làm dâu thứ trong gia đình 3 anh em tại Hwaseong từ năm 2003, chị Phúc tìm thấy niềm vui trong sự sẻ chia.

Không khí Tết bắt đầu từ 30 tháng Chạp, khi các nàng dâu cùng nhau đi chợ, sơ chế nguyên liệu. Mâm cỗ nhà chị Phúc cũng trên 20 món, nhưng điểm nhấn là nồi canh bánh gạo tteokguk - món ăn tượng trưng cho sự thanh khiết và đánh dấu việc "ăn" thêm một tuổi mới.

"Vất vả nhưng ấm áp vì chị em mỗi người một tay, vừa làm vừa rôm rả chuyện trò", chị Phúc kể. Vai trò trong nhà được phân chia rõ: Dâu trưởng lo đối ngoại, mua sắm; dâu thứ và em út lo bếp núc. Sự phân công rạch ròi kiểu Hàn Quốc giúp các nàng dâu tránh được va chạm và phối hợp nhịp nhàng.

Tính đến năm 2025, theo số liệu của Cục Thống kê Hàn Quốc (KOSTAT) và Bộ Nữ giới - Gia đình Hàn Quốc, phụ nữ Việt chiếm hơn 30% tổng số phụ nữ nước ngoài kết hôn tại nước này, đứng đầu trong các nhóm quốc tịch.

Trong các gia đình đa văn hóa, việc tham gia và thực hành nghi lễ truyền thống như Seollal được xem là một phần của quá trình thích nghi. Báo cáo năm 2024 của Viện Y tế và Xã hội Hàn Quốc (KIHASA) cho thấy mức độ hiểu biết và tham gia vào nghi lễ truyền thống có liên hệ trực tiếp đến chất lượng quan hệ trong gia đình, đặc biệt là quan hệ mẹ chồng - nàng dâu. Bộ Nữ giới - Gia đình Hàn Quốc cũng ghi nhận, những phụ nữ tham gia các khóa học tại hơn 230 Trung tâm Hỗ trợ Gia đình đa văn hóa trên toàn quốc có mức độ hài lòng về đời sống hôn nhân cao hơn khoảng 25% so với nhóm không tham gia.

Phụ nữ Việt được đánh giá là thích nghi với các truyền thống văn hóa Hàn Quốc tốt nhất bởi có nhiều nét tương đồng với văn hóa Việt. Theo chị Phúc, cũng giống như Tết ở Việt Nam, người Hàn Quốc coi trọng không khí sum vầy trong dịp năm mới. Sau lễ cúng, các thành viên quây quần bên mâm cơm, trò chuyện về một năm đã qua. Trẻ nhỏ cúi lạy, chúc sức khỏe ông bà và nhận lì xì.

"Qua từng mùa Seollal, khi hiểu sâu sắc ý nghĩa của sự sum vầy và kính nhớ tổ tiên, tôi thấy mình thực sự thuộc về nơi này", chị Phúc nói.

Ngọc Ngân