Giữ lửa thiêng trong mỗi nếp nhà Mường
Lễ cúng vía bếp (Khồông bếp) là nghi lễ quan trọng của người Mường, thể hiện sự trân trọng bếp lửa, linh hồn của ngôi nhà. Nghi thức nhằm xua điều dữ, gọi vía bếp về, cầu mong ấm no và bình an.
Từ xa xưa, bếp lửa đã gắn bó mật thiết với đời sống người Mường. Không chỉ là nơi nấu nướng, bếp còn giữ vai trò sưởi ấm, thắp sáng và bảo vệ gia đình. Vì vậy, người Mường tin rằng bếp có hồn vía riêng, cần được chăm lo, gìn giữ.
Theo quan niệm dân gian, trong quá trình sinh hoạt, những thực phẩm như cá, rắn, ba ba… có thể mang theo điều không may. Khi làm nhà mới, nhóm lửa bếp mới hoặc sau một thời gian dài sinh sống, gia đình sẽ tổ chức lễ Khồông bếp để "thu" điều dữ, xua đi vận hạn, mang lại sự yên lành.
Nghi lễ do thầy Mo chủ trì. Gia chủ chuẩn bị 12 mâm cỗ với đầy đủ lễ vật như gà, vịt, cá, xôi ba màu, trầu cau, trứng, dây chỉ ngũ sắc… để cúng mời các thần linh. Trong lời khấn, thầy Mo mời các vía, các sinh linh về hưởng lễ, sau đó tiễn đi những điều xấu, cầu mong gia đình "ăn nên làm ra, ăn yên ở lành".
Kết thúc nghi lễ là phần làm mát nhà, tẩy uế, xin phép nhóm lửa trở lại. Lễ cúng vía bếp không chỉ là nghi thức tâm linh mà còn thể hiện niềm tin sâu sắc vào sự gắn kết giữa con người, tổ tiên và thiên nhiên – nơi bếp lửa giữ vai trò trung tâm của đời sống cộng đồng.
